Tuintjes in de woestijn

Boompjes voor de aanleg van tuintjes in vluchtelingenkamp Za'atari. Foto en copyright: Robert Kruijt.
Planten zorgen voor een beter leven in vluchtelingenkamp Za’atari. Foto en copyright: Robert Kruijt.

Stel je het eens voor, een vluchtlingenkamp in de woestijn. Een kale, troosteloze omgeving, bewoond door mensen, op de vlucht voor het geweld in Syrië.
De Nederlandse student Robert reisde naar zo’n kamp om samen met de vluchtelingen boompjes en struiken aan te planten. De kleine groene oases in de woestijn fleurden het kamp niet alleen op, maar bleken ook een grote verbetering voor de hygiëne.
Ondertussen heeft de VN Roberts project opgepikt.

 

Wat maakte Robert allemaal mee?
Lees zijn verhaal en bekijk de foto’s en het filmpje.

 

Frietjes!!

Puntzak friet met mayo. Foto: Takeaway, CC-BY-SA-3.0.
Hmm, lekker! een portie frietjes met mayonaise. Daar komt meer bij kijken dan je in eerste instantie denkt. Foto: Takeaway, CC-BY-SA-3.0.

Friet, wie lust het niet? Iedereen houdt van een frietje op zijn tijd. Zo ook een Belgische gevangene. Maar uitgerekend op het moment dat er patatjes op het menu staan, moet hij voor de rechter verschijnen. Wat doe je dan? Hij koos voor de frieten.

Het is voor de aardappeltelers te hopen dat deze gevangene een trendsetter is. Juist in België zijn het afgelopen jaar veel meer aardappelen gepoot. Tel daarbij het vroege voorjaar en de goede groeiomstandigheden en dan begrijp je dat er dit jaar een recordoogst verwacht wordt. Veel aanbod betekent ook lage aardappelprijzen. Maar of dat doorberekend wordt bij de snackbar op de hoek…?

 

Waarom eigenlijk niet?
Ontdek het zelf, als directeur van de aardappelfabriek.

 

 

 

Hoger cijfer door planten

Planten in de klas. Ook leuk om proefjes mee te doen. Foto: Jan-Kees Goud.
Planten in de klas zorgen voor betere cijfers. En je kunt er leuke proefjes mee doen. Foto: Jan-Kees Goud.

De zomervakantie is voorbij gevlogen en het nieuwe schooljaar is weer van start gegaan. Even wennen natuurlijk. Het valt niet mee om bij ieder vak goed op te letten. Voor je het weet, suf je langzaam weg in een overvol, muf klaslokaal. Wat dan helpt zijn planten!

 

Planten zorgen voor een schone lucht met meer zuurstof. Uit onderzoek is gebleken dat op ‘groene’ scholen de leerlingen 20% hoger scoren bij toetsen. Bovendien fleuren planten de boel wat op en zuiveren ze ook nog eens de lucht waardoor het frisser ruikt in het lokaal. Werkt thuis trouwens ook.

 

Je kunt met planten in de klas natuurlijk ook leuke proefjes doen.

Ze stinken de tent uit

De berkenwants (Kleidocerys resedae) is nog geen halve centimeter groot, maar je ruikt hem wel.
Elke plantensoort heeft weleens last van wantsen. Zo ook de berk, die dit jaar te kampen heeft met opvallend grote aantallen berkenwantsen. Het zijn er zoveel, dat de beestjes vanuit de berkenbomen massaal uitzwermen naar tenten, speeltoestellen of huizen in de buurt. Sommige kampeerders pakken hun boeltje weer op en vertrekken want hoewel de berkenwants geen kwaad kan, kruipen ze overal op en hangt er een vieze, zurige lucht.

Wantsen zijn herkenbaar aan hun ‘driehoekige’ vorm en komen in allerlei kleuren en maten voor. Ze leven van plantensap, dat ze uit de plant zuigen. Op berkenbomen zijn wel drie verschillende soorten bekend, waarvan er nu eentje overlast geeft (Kleidocerys resedae).

Om de berkenwantsen op een biologische manier tegen te gaan worden aaltjes ingezet. Net als bij de bestrijding van de eikenprocessierups of van slakken (zie ook profielwerkstuk Slug Invaders).

Rubber uit paardenbloemen

Melksap uit doorgesneden stengel van paardenbloem (Taraxacum officinale). F. Vincentz, CCby SA3.0
Melksap uit doorgesneden stengel van paardenbloem. F. Vincentz, CCby SA3.0

Fast car, Met de vlam in de pijp, Driver’s seat en Oerend hard. Rondtouren en crossen is populair bij artiesten, maar zonder rubberbanden zouden deze zangers niet ver komen. Autobanden worden gemaakt van latex, dat als ‘melksap’ afgetapt wordt uit de rubberboom. Er is steeds meer vraag naar latex, maar rubberbomen groeien alleen in tropische gebieden.

Europese landen gingen dus op zoek naar een andere bron van rubber. De Russische paardenbloem bleek een geschikte kandidaat te zijn. Je weet het zelf waarschijnlijk ook: als je de stengel van een paardenbloem doorsnijdt komt er wit melksap tevoorschijn (zie foto). Ook in de plantenwortels zit veel van deze latex-achtige stof. In 2012 heeft bandenfabriek Vredestein al de eerste banden van paardenbloemenrubber gemaakt en getest. Dit jaar krijgt het onderzoek een vervolg.

Vreemde vogel gezocht

Halsbandparkiet. Foto T. Schoch .Bron: Wikimedia Commons, CCby3.0.
Gezocht: Halsbandparkiet die overlast veroorzaakt! Foto T. Schoch .Bron: Wikimedia Commons, CCby3.0.

Het begon met een enkel (ontsnapt) exemplaar, maar ondertussen leven er ongeveer 10.000 halsbandparkieten vrij in Nederland. Vooral in de grote steden zijn ze te vinden, waar ze in groepen voorkomen. Deze, van oorsprong uit Afrika en Azië afkomstige, vogels breiden zich steeds verder uit over Nederland. En omdat het vruchten- en zadeneters zijn, lijkt de Betuwe hen wel een mooie vestigingsplaats. Appel-, peren- en kersentelers denken daar anders over. Om een goed beeld te krijgen van de schade die de exotische dieren veroorzaken is er nu een heus parkietenmeldpunt opgericht.

 

 

 

 

Bekijk (en beluister!) een filmpje >>

 

 

 

Knoflookluizen

Wat hebben smarties en roze koeken met insecten te maken? Bekijk het in dit filmpje!

Sprinkhanen eten planten en mensen eten sprinkhanen. Tenminste, in grote delen van de wereld is dat zo. Ook in Nederland staan er af en toe insecten op het menu. Zo kun je op 4 juni in het Pestaurant in Utrecht de hele dag BBQ-meelwormen, mierenlolly’s en andere snacks proeven. En als je deze maand het tijdschrift Quest koopt, krijg je er gratis een sprinkhaan bij. Met recepten. Insecten eten als vleesvervanger: gezond en goed voor het milieu.

Eten en gegeten worden. Bladluizen leven van plantensap en lieveheersbeestjes eten weer bladluizen. Op sommige plaatsen in Zeeland bestrijden ze bladluizen met knoflook. Knoflookextract wordt in de bodem gespoten en via de plantenwortels opgenomen. Vervolgens lusten de luizen de blaadjes niet meer. Maar zouden lieveheersbeestjes deze knoflookluizen nu juist wel of juist niet lekker vinden?

Onkruidbrand

Permeable pavement: gras tussen stoeptegels. Foto: I. Public Domain.
Stoep met onkruid.Of planten met stoep? Foto: Public Domain

Er is altijd veel te doen om ‘poep op de stoep’, maar de laatste tijd is ‘onkruid op de stoep’ ook een issue. Er zijn namelijk plannen om de chemische bestrijding van onkruid tussen tegels te verbieden. Hoe gaat de plantsoenendienst dat oplossen?

Een gemeente kan natuurlijk haar inwoners vragen om het eigen stoepje met de hand onkruidvrij te houden, maar of dat werkt..? Sommige gemeenten gebruiken nu al andere methoden, zoals de stoepen borstelen, stomen of branden.
Met dat laatste moet je natuurlijk wel uitkijken! Dus niet zoals in Utrecht, waar een onkruidverdelger per ongeluk een houten schutting in brand stak, waarna een paar huizen onbewoonbaar werden.

Blijft de vraag: ‘Is het erg als er een paar grassprietjes tussen de stoeptegels groeien?!’

Zombieplanten

Aardbeiplant vormt groene bloemblaadjes, na infectie met Candidatus Phytoplasma solani. Foto en copyright: Annette Dullemans, Plant Research International.
Een aardbeiplant met groene bloemblaadjes. Een gevolg van infectie met fytoplasma. Foto en copyright: Annette Dullemans, Plant Research International.

Parasieten leven ten koste van andere organismen, maar sommige parasieten maken het nog bonter en manipuleren zelfs hun omgeving. Een goed voorbeeld hiervan zijn fytoplasma’s, een soort bacteriën, die het uiterlijk van hun slachtoffer laten veranderen in hun voordeel.

Onderzoekers hebben ontdekt welke eiwitten een fytoplasma gebruikt om bij een besmette plant in plaats van bloemblaadjes voortaan groen blad te laten groeien. Met veel groen blad wordt de plant aantrekkelijker voor cicaden en andere bladetende of plantensapzuigende insecten. En dat is weer gunstig voor het fytoplasma. Want die wordt via het speeksel van deze insecten verspreid naar andere planten.

De plant zelf kan zich uiteindelijk niet meer voortplanten zonder bloemen en blijft leven als een soort zombieplant.

 

Meer over fytoplasma’s en hun bijzondere effect op planten >>
Lees hier meer over het onderzoek >>

 

 

Een bordje eendenkroos

Een bordje eendenkroos (Lemna minor). Foto: Wikimedia commons, GFDL
Een bordje eendenkroos (Lemna minor). Foto: Wikimedia commons, GFDL.

“Wat eten we vanavond, mam?” “Eendenkroosburgers.” “Oh, lekker!”


Je kunt het je misschien niet voorstellen, maar de kans is groot dat we in de toekomst eendenkroos eten. Direct of indirect. Eendenkroos is een supersnelgroeiend waterplantje, waarvan het blad boordevol eiwitten zit. In Azië wordt kroos al eeuwenlang gegeten en als veevoer gebruikt.

In ons land lopen enkele proefprojecten: boeren die hun koeien naast veevoer ook eendenkroos te eten geven. De bladeiwitten van het kroos zouden bovendien geschikt zijn als grondstof voor vleesvervangende producten. Dat de teelt van kroos in Nederland mogelijk is, lijkt logisch. Kijk maar eens op de eerste de beste sloot of vijver die je tegenkomt!

Bekijk hier een filmpje over eendenkroos.

 

 

 

Mobieltje opladen aan plant

Het klinkt raar, maar het kan echt. Je mobieltje opladen aan een plant. Of ook handig, een wifi-hotspot op ‘plantenstroom’. Hoe het werkt? In het filmje hiernaast wordt het kort en duidelijk uitgelegd.

Ook is er een kleine wereldbol te zien die draait op plantenstroom. Het was de eerste toepassing van de techniek die op de markt is gebracht door het bedrijf Plant-e.

Ondertussen zijn de ontwikkelingen verder. Binnenkort leveren de plantsystemen op verschillende plaatsen in Nederland electriteit , bijvoorbeeld aan een oplaadpunt van mobieltjes in Zaandam

Virus van 30.000 jaar oud

Waarschuwing. Foto en bewerking: Jan-Kees Goud.
Het tabaksmozaiekvirus is een echte die hard. Foto en bewerking:Jan-Kees Goud.

In de bevroren bodem van Siberië is een virus gevonden van 30.000 jaar oud. Het is het grootste virus dat ooit ontdekt is. De meeste virussoorten zijn alleen zichtbaar onder een electronenmicroscoop, maar dit reuzenvirus (1,5 micrometer) kun je ook onder een lichtmicroscoop zien. Na tienduizenden jaren in de vrieskou bleek het virus nog steeds in staat om eencellige organismen (amoeben) binnen te dringen en zich daar te vermeerderen.

Dat sommige virussen behoorlijk taai zijn, was al langer bekend. In laboratoria worden plantenvirussen in vriezers bij -80 graden Celsius bewaard, waarna ze moeiteloos gebruikt kunnen worden om een plant te infecteren. Sommige virussen zijn ook tegen andere behandelingen bestand. Een voorbeeld hiervan is het tabaksmoziekvirus, dat in tabaksplanten voorkomt. Zelfs nadat het tabaksblad verwerkt is tot sigaretten, lukt het dit virus nog steeds om nieuwe, gezonde planten te infecteren. Dus rokers opgepast! Want sigaretten zijn ook voor de gezondheid van planten schadelijk!

Bekijk hier hoe je dat zelf kunt testen.

 

 

 

 

 

Zigzaggende meiden

Typisch eetpatroon van de rupsen van de iepenzigzagbladwesp (Aproceros leucopoda). Foto en copyright Dik Vonk.
Typisch eetpatroon van de rupsen van de iepenzigzagbladwesp. Foto en copyright Dik Vonk

Kleine, hongerige meiden die zich voortbewegen alsof ze dronken zijn. Bovendien zijn het heel zelfstandige types die geen man nodig hebben. Sinds kort zijn deze, uit Japan afkomstige, dames ook in Nederland gesignaleerd. Maar of we daar blij mee moeten zijn? De ‘zigzaggers’ kunnen voor veel problemen gaan zorgen, vooral in de steden.

Het gaat hier om de eerste vondst van de iepenzigzagbladwesp in ons land. De rupsen van dit insectje (5 tot 10 mm groot) vreten zich volgens een zigzagpatroon een weg door de bladeren van de iep. De volwassen zigzagwespjes zijn allemaal vrouwtjes die zonder tussenkomst van een mannetje hun eitjes leggen. Na een maand levert dat een heleboel nieuwe zigzagwespjes op. En daar was dus maar één exemplaar voor nodig!

Deze bladwesp komt van oorsprong niet in Europa voor en heeft hier geen specifieke natuurlijke vijanden. Dat betekent dat de zigzaggers zich ongestoord kunnen uitbreiden en schade veroorzaken (dat noem je een invasieve exoot). In een groene omgeving, met insectenetende vogels, is de kans daarop kleiner.

Als jij ook ergens een gezigzagd iepenblad vindt, kun je dit melden bij telmee.

Grappige groenten

Een grappig gevormde kers. GFDL, Bron: Wikipedia.
Een bijzonder gevormd kersje…. Bron: Wikipedia, GFDL.

Hartvormige tomaten, een aubergine met een neus en Siamese-tweeling-courgettes. Ze smaken prima en zijn gewoon te eten, maar toch zie je ze vrijwel nooit in de winkel liggen. Dat komt omdat deze vreemd gevormde groenten en fruit meestal niet in de handel komen, maar op een afvalberg of als veevoer eindigen. Er is berekend dat er jaarlijks per Nederlander 50 kilo voedsel in de vuilnisbak verdwijnt. En dan gaat het dus niet alleen om die vergeten, beschimmelde boterham van jou.

 

Sommige etenswaren bereiken blijkbaar niet eens de winkel, alleen vanwege hun looks. De Engelse supermarktketen Tesco wil nu toch deze grappige spelingen van de natuur gaan verkopen. Ook in ons land is er steeds meer aandacht voor, mede door actiegroep Kromkommer, en is 2014 uitgeroepen tot het jaar tegen voedselverspilling.

 

Meer grappige groenten en fruit zien? Google maar eens op Unusually shaped vegetables

Onderwater kerstboom?

Koraalrestauratieboom. Foto en copyright: Erik Meesters, IMARES, WUR.
Een tropische kerstboom onder water? Foto en copyright: Erik Meesters, WUR

In de warme zeeën rond Bonaire is een heel bijzondere boom te vinden. Is het een kerstboom voor duikers? Is het de verborgen antenne van een spionagedienst? Nee, het is een constructie die speciaal bedacht is om het koraal te herstellen.

Op het gevaarte, dat wel wat weg heeft van een ouderwetse TV-antenne, kan het koraal zich gemakkelijk uitbreiden. Er groeit zo als het ware een koraalboom. Maar vergis je niet! Koraal is geen plant, het is een dier dat in symbiose leeft met algen. De (groene) algen halen energie uit zonlicht en delen dat met de koraaldiertjes.

Er bestaan ongeveer 4500 soorten koraal in allerlei verschillende kleuren en vormen.

.

 

Knikkebolziekte

Geheel of gedeeltelijke verbleking van tarwe-aren met Fusarium Head Blight. Bron en copyright:H. Spits and H. Schepers, PPO.
Tarwe die besmet is door de schimmelziekte Fusarium Head Blight. De aren kleuren, gedeeltelijk of helemaal, wit in plaats van groen en bevatten de gifitge stof deoynivalenol (DON). Misschien is er bij de knikkebolziekte ook zoiets aan de hand…. Bron: Praktijkonderzoek Plant en Omgeving. Foto en copyright: H. Spits and H. Schepers.

Deze keer aandacht voor een mensenziekte. De naam is grappig, de ziekte zelf een stuk minder: de knikkebolziekte is een mysterieuze aandoening die kinderen in Oost-Afrika treft. Waarom dan toch aandacht ervoor op een website over plantenziekten? Dat komt omdat er vermoedens bestaan dat de stoornis iets te maken kan hebben met een plantenziekte. Vlaamse onderzoekers zijn hard bezig om de oorzaak van de knikkebolziekte te achterhalen. Ze verdenken schimmels die in de gewassen groeien ervan dat zij toxinen (giftige stoffen) uitscheiden. Dat is zeker niet ondenkbaar want er zijn uit het heden en verleden meer van dat soort gevallen bekend. Lees maar eens de shocking story over afstervende lichaamsdelen als gevolg van de plantenziekte moederkoren. En bekend is natuurlijk ook de groene Penicillium-schimmel, die op geoogste sinaasappels groeit en een penicilline-achtige stof produceert.

In de V.S. kampen graanboeren met de ziekte Head Blight, waarbij de plantenschimmel Fusarium de aren aantast en verbleekt. De schimmel maakt het toxine DON aan en dit proces gaat zelfs na de oogst nog door, zeker wanneer het graan op een vochtige plaats bewaard wordt. Het zou kunnen dat er bij de knikkebolziekte ook zoiets aan de hand is. Overigens zijn de toxinen van plantenschimmels eigenlijk bedoeld om de groei van concurrerende schimmels en bacteriën tegen te gaan.

Zo, nu heb je iets om te overdenken als je een keertje zit te knikkebollen in de klas…

*Aanvulling (2014): ondertussen is ontdekt dat knikkebolziekte overgebracht wordt door zwarte vlieg en niet veroorzaakt wordt door plantenschimmels.

Bo(o)mvol goud

Groeien aan deze eucalyptusboom (E. vitrix) ook goude bladeren? Bron: Wikimedia, Auteur: M. Marathon, CCby 3.0
Groeien aan deze eucalyptusboom ook gouden bladeren? Bron: Wikimedia Commons. Foto:M.Marathon.CCby3.0.

Meer zakgeld, die leuke laarsjes of een nieuwe smartphone? “Geld groeit niet aan de bomen hoor!”, is vaak de reactie van ouders. Vanaf nu kun je ze meteen de mond snoeren want volgens Australisch onderzoek groeit er wel degelijk geld in bomen. Goud om precies te zijn. In eucalyptusbomen.

De bladeren en de bast van eucalytusbomen die in de buurt van een ondergrondse goudader staan, blijken vol met kleine gouddeeltjes te zitten. Het gaat om heel kleine hoeveelheden die door de zuigkracht van de wortels worden opgenomen uit de bodem. Voor één gouden ring zou je 500 bomen nodig hebben, maar toch.

De onderzoekers verwachten dat door hun vondst de zoektocht naar ondergrondse goudaders voortaan een stuk simpeler kan, namelijk door een paar blaadjes te analyseren. Het enige nadeel betreft de gezondheid van de bomen: goud is giftig voor de planten.

Bekijk hier het wetenschappelijke artikel>>

Zeg het met bollen

Het is nu de tijd om bloembollen te planten… Ook vrienden hebben wel eens ruzie. Dat blijkt de laatste tijd wel weer uit de aanvaringen tussen Nederland en Rusland. Een Greenpeace schip, homobeleid en diplomatieke (on)schendbaarheid zorgen voor de nodige verontwaardiging over en weer. En dat nog wel in het officiële vriendschapsjaar 2013 van de twee landen.

Misschien dat een half miljoen bloembollen afkomstig uit Nederland de stemming ten goede kan keren. Het is het grootste cadeau ooit in de geschiedenis van de tuinbouw. De bollen van tulpen, hyacinten, narcissen, lelies, krokussen en blauwe druifjes zijn bestemd voor de paleistuin in Sint Petersburg. Dat wordt nog een hele klus om al die bloembollen voor de (Russische) winter in de grond te krijgen…

Vreemde vogels??

Rotte peer met gat (Conference). Public Domain.
Welke vogel zou dat gat in die peer hebben gepikt?

De perenoogst is weer in volle gang in de boomgaarden. Niet alleen mensen plukken graag een stukje fruit, ook vogels lusten wel een sappige, zoete peer. Kraaien en kauwen veroorzaken flinke schade aan het fruit door het kapot te pikken met hun snavel. Daardoor gaan de vruchten rotten en zijn ze onverkoopbaar. Maar ook neemt in de hele boom de kans op schimmels, bacteriën en andere plantenziekten toe. Bovendien trekken de rottende vruchten wespen aan, wat weer vervelend is voor de plukkers.

Schade door vogels aan appels en peren is een probleem dat zowel in Nederland als in België de laatste jaren toeneemt. Daarom is er onderzocht welke vogelsoort nu eigenlijk de grootste boosdoener is. Als je weet wie je tegenstander is, kun je ook de beste maatregelen bedenken… Voor het onderzoek zijn camera’s geplaatst in verschillende boomgaarden en uit de opnamen blijkt dat het echt niet alleen om kraaiachtigen gaat. Koolmezen blijken net zo schuldig te zijn, zoals dit bewijsstuk laat zien.

 

Dieven “plukken” tonderzwammen

Tonderzwammen (Fomes fomentarius) op dode boomstam. Bron: Wikimedia Commons. Foto:Speifensender . CCby3.0
Tonderzwammen (Fomes fomentarius) op dode boomstam. Bron: Wikimedia Commons. Foto:Speifensender.CCby3.0.

Keihard zijn ze, de hoefvormige tonderzwammen. Als je ze wilt “plukken” dan heb je een zaag of een bijl nodig. De tonderzwamdieven die deze maanden op rooftocht waren in de Veluwse bossen moesten er dus wel iets voor doen. Bovendien groeien de paddenstoelen niet op de grond, maar op boomstammen. Ook nog klimmen dus. Waarom zou iemand al die moeite nemen (en het bos vernielen…)?
Vermoedelijk omdat volgens sommige Aziatische genezers de Echte tonderzwam (Fomes fomentarius) zou helpen bij allerlei kwalen en er dus geld aan valt te verdienen.

Feit is dat het binnenste van deze zwammen, tondel genoemd, vroeger gebruikt werd als een soort aanmaakblokjes. Toen er nog geen lucifers waren gebruikten mensen een tondeldoos om vuur te maken. Ook de ijsmummie Ötzi had tonderzwam bij zich.

De tonderzwam is een zwakteparasiet en tast dus geen gezonde bomen aan. De schimmel groeit alleen op verzwakte en dode bomen, waarbij berken en beuken de voorkeur hebben. Omdat bosbeheerders tegenwoordig meer dode bomen in het bos laten staan, komt de tonderzwam steeds vaker voor. Ga zelf een keer op zoek en tik er maar eens op, dan voel je hoe hard ze zijn!

 

Pootje gelicht door langpootmug

Langpootmug. Foto: Public Domain.
Een langpootmug kan de oorzaak van een enkelblessure zijn…

“Ze doen niets hoor” wordt er meestal over langpootmuggen gezegd, maar dat klopt toch niet helemaal. Weliswaar hoef je niet bang te zijn dat dit insect je steekt, want ze drinken hooguit een beetje water, maar sommige kunnen je met gemak een enkelblessure bezorgen…

Neem nu de langppootmug Tipula paludosa, die haar eitjes in grasland legt. De nakomelingen, emelten genoemd, zijn grijsbruine larven die leven in een verticaal holletje onder de grond. ’s Nachts kruipen ze naar boven en eten de grassprietjes rondom hun woning op. Dit levert kale, bruine plekken met kleine gaatjes op in voetbalvelden, golfbanen en gazons. Op zich geen ramp, ware het niet dat emelten een lekker hapje vormen voor vogels en mollen. In hun zoektocht naar eten ploegen deze dieren hele grasvelden om. Weg mooie, groene zoden en hallo knollenveld vol gaten… Oppassen geblazen dus waar je loopt!

Er komen een paar honderd verschillende soorten langpootmuggen voor in Nederland. Van sommige soorten zijn de emelten ook dol op jonge sla-, kool- en aardbeiplantjes. Biologische bestrijding van emelten (en dus langpootmuggen) is mogelijk met speciale aaltjes.

 

Ongewenste vakantie souvenirs

Lucky bamboo (Draceana braunii ), importeur van de Aziatische tijgermug Foto (bewerkt van origineel): TL Spiegel, Wikimedia Commons. CCby2.0.
Tegelijk met Lucky bamboo plantjes kan ook de tijgermug meekomen. Foto:Wikimedia commons

De hele vakantie heerlijk gegeten in het buitenland? Dan wil je natuurlijk graag nog wat van dat lekkere, verse fruit meenemen voor thuis. Nou, vergeet het maar, want de douane neemt het in beslag. Je mag namelijk niet zomaar planten, groenten of fruit meenemen de grens over. Er bestaan strenge regels hierover om verspreiding van schadelijke insecten en ziekten te voorkomen.

Die regels zijn bedoeld om de natuur en de landbouw in een land te beschermen, maar ook voor de gezondheid van mensen. Denk maar aan de tijgermug (Aedes albopictus). Dit insect komt als eitje of larve mee op bamboeplantjes uit Azië en kan onder andere de ziekte knokkelkoorts overbrengen. Het beestje wordt tijgermug genoemd vanwege de witte strepen op de poten en de kop. De tijgermug heeft zich ondertussen al in delen van Amerika gevestigd en in Zuid-Europa, in het gebied rond de Middellandse Zee. Vestiging betekent dat de muggen in dat gebied de winter weten te overleven en zich voortplanten. Ook in ons land worden er af en toe tijgermuggen gevonden.

Tijgermuggen komen trouwens niet alleen via bamboeplantjes het land binnen, ook bij de import van gebruikte autobanden liften ze mee.

Natuurlijk kan er na afloop van de vakantie ook iets anders ongemerkt meeliften met vouwwagen of caravan… Lees en luister maar.

 

 

Dag-nacht-ritme bij groenteboer

Groenten in de winkel. Foto: Muffet. Bron: Wikimedia Commons. Copyright: CCby2.0.
It’s still alive!! Groenten maken tot een week na de oogst nog afweerstoffen aan volgens een dag-nacht-ritme. Foto: Muffet. Bron: Wikimedia Commons. Copyright: CCby2.0.

Een hekel aan spruitjes? Zorg ervoor dat jullie die dag pas laat aan tafel gaan!

Planten maken stoffen aan om zich te beschermen tegen vraat door dieren. Overdag produceert de plant meer van deze stoffen dan ’s avonds en ’s nachts. Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat de aanmaak van deze afweerstoffen gewoon doorgaat na de oogst en dat de groenten ook nog steeds hun dag-nacht-ritme aanhouden. Dus overdag maken ze meer afweerstoffen aan en ’s nachts minder. Ongeveer een week lang houden kool, worteltjes en sla dit vol bij de groenteboer.

De natuurlijke afweerstoffen die spruitplanten aanmaken, de zogenaamde glucosinolaten, zorgen ook voor de specifieke spruitjessmaak. Spruitjes die je pas ’s avonds klaarmaakt bevatten minder glucosinolaten waardoor ze dus anders smaken (iets minder bitter).

Wanneer groenten constant in het donker bewaard worden (koelkast) krijgen ze een soort jetlag en verdwijnt het dag-nacht-ritme sneller. Lees meer>>

 

Opgewarmde aardbeien

Aardbeien. Bron: Wikimedia common, GFLD
Aardbeien, warm of koud, smaken altijd…

Men neme een aardbeiplant en warmt die samen met flink wat koolzuurgas op tot 40 graden Celcius. Vervolgens neemt men stekjes van deze plant en kweekt die op. Het uiteindelijke resultaat: heerlijke, verse aardbeien zonder schadelijke mijten en aaltjes. Deze manier van bereiden noem je een CATT-behandeling.

Het is weer volop aardbeientijd, maar helaas zijn wij niet de enigen die van aardbeien(planten) houden. Ook allerlei andere organismen zoals insecten, schimmels en aaltjes zijn er dol op. Om de planten insectvrij te krijgen is, in plaats van naar een chemisch bestrijdingsmiddel, gezocht naar een meer duurzame methode. “Laten we aardbeiplanten eens flink opwarmen en kijken wat er gebeurt…” bedacht een onderzoeker, op basis van eerdere proeven. Het experiment pakte verrassend goed uit. Niet alleen waren de planten mijt-vrij na de warmtebehandeling, ook aaltjes die de plantenwortels beschadigen waren verdwenen.

Lees meer over de opgewarmde aardbeien>>
Binnenkort ook opgewarmde tomaten >>

 

Kort nachtje?

Aardappelplant met knollen. Bron en copyright: http://science.howstuffworks.com/life/botany/potato-info.htm
Sommige aardappelplanten vormen na een kort nachtje knollen. Anderen hebben een langere nacht nodig.  Bron en copyright: http://science.howstuffworks.com/life/botany/potato-info.htm

Nog even en het is weer de kortste nacht van het jaar. Of de langste dag, het is maar hoe je het bekijkt. Voor planten is daglengte erg belangrijk, het regelt hun hele leventje. Allerlei processen in een plant worden pas in gang gezet na een bepaald aantal uren licht. Een bekend voorbeeld is de bloei in het voorjaar bij lange-dag-planten. Korte-dag-planten, zoals herfstasters, gaan juist pas bloeien als ze een onafgebroken periode in het donker hebben gestaan. Ook de vorming van aardappelknollen wordt bepaald door de daglengte.

Onderzoekers hebben nu bij aardappelplanten het gen ontdekt dat bepaalt bij welke daglengte de plant aardappelen gaat vormen. Er zijn waarschijnlijk eeuwen geleden al verschillende varianten van dit gen ontstaan. Dat verklaart waarom het gewas wereldwijd knollen produceert en niet alleen in het oorsprongsgebied, de Zuid-Amerikaanse Andes met zijn relatief lange nachten. Ook bij kortere nachtjes, zoals in de Noord-Europese en Canadese zomer doet de aardappel het goed.

Meer weten? Bekijk het filmpje op deze site.