Plantenhormonen en rupsenspeeksel

Rups van koolwitje op kool. Foto: Rasbak. Bron: Wikimedia Commons, GFDL.
Rups van een koolwitje doet zich tegoed aan een koolplant 

Ook planten kunnen soms last hebben van hun hormonen. En sommige rupsen maken daar graag gebruik van. Hormonen in planten spelen een belangrijke rol bij de verdediging van de plant tegen aanvallers van buitenaf, zoals schimmels, bacteriën en insecten. Om dit allemaal te coördineren maakt de plant gebruik van hormonen.Sommige rupsen proberen de plant om de tuin te leiden met een stofje dat in hun speeksel zit en dat de afweer in de war schopt. Pas geleden is ontdekt dat de plant hier niet intrapt en er iets op gevonden heeft. Lees meer>>

 

Plantenseks en SOA’s

Aantasting van peer door Erwinia amylovora. Bron: Wikimedia commons, GFDL.
Zwarte peren en dood blad als gevolg van de plantensoa bacterievuur

Bloemetjes, bijtjes en waarschuwingen voor soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen). Je hebt er in de biologieles vast ook wel eens voorlichting over gehad. Maar hoe zit dat eigenlijk bij planten? Zijn er ook seksueel overdraagbare plantenziekten? Ja dus.
Eigenlijk niet zo vreemd want als er iets met bloemetjes en bijtjes te maken heeft dan is het wel plantenseks. Insecten die planten bestuiven gaan van bloem tot bloem. Op die manier kunnen ze ook plantenziekten verspreiden, zoals bacterievuur. Bacterievuur wordt veroorzaakt door de bacterie Erwinia amylovora en is erg besmettelijk en schadelijk. Bijen kunnen de bacterie overbrengen bij het bestuiven van meidoorns en appel- en perenbomen.

Planten-soa
Sommige planten doen het zonder insecten, namelijk door windbestuiving. Ook dan is het oppassen geblazen dat ze niets oplopen omdat sommige ziekteverwekkers in het stuifmeel voorkomen. Bijvoorbeeld het gerstestreepmozaïekvirus dat via het stuifmeel van een zieke plant overgebracht wordt naar de stamper van een bloem van een gezonde plant. Na bevruchting raakt de ontvangende plant geïnfecteerd. Dit is dus een echte planten-soa.

 

Extreme life

Electronenmicroscopische opname van H. mephisto. Bron en copyright: Nature.
De kop van het nieuw ontdekte aaltje 

Leven op een diepte van meer dan 3 kilometer onder de grond, bij temperaturen tot 41 graden C. Tot nu toe werd altijd aangenomen dat in deze extreem donkere en hete omgeving alleen bepaalde bacteriën konden overleven. Maar nu blijkt dat er ook meercellig leven mogelijk is diep onder het aardoppervlak: in een mijn in Zuid-Afrika zijn nematoden ontdekt.

Een nematode, ook wel aaltje genoemd, is een piepklein wormpje. Er bestaan vele verschillende soorten, waarbij elke soort zijn eigen menu heeft, dat kan variëren van planten of schimmels tot andere aaltjes of zelfs als dierparasiet. De nieuw ontdekte onderaardse nematode voedt zich met ondergrondse bacteriën en heeft de naam Halicephalobus mephisto gekregen. ‘Mephisto’ is vernoemd naar de gelijknamige demoon die van duisternis houdt.
Volgens de onderzoekers betekent deze vondst dat meercellig leven op andere planeten ook niet uitgesloten kan worden. Lees meer>> 

 

Zieke groente

Bacterie-infectie van Xanthomonas op paprika. Bron: APS; Foto: Courtesy D.F. Ritchie.
Een paprika met een flinke bacterie-infectie.

Komkommers, tomaten en taugé, ze worden er allemaal van verdacht de bron van de EHEC-bacterie te zijn. Mensen kunnen behoorlijk ziek worden en zelfs sterven na een EHEC-infectie. Maar de planten waar deze bacterie op terechtkomt, worden er niet door geïnfecteerd. Anders gezegd, EHEC is geen plantpathogene bacterie. Er bestaan wel andere bacteriesoorten die de gezondheid van planten aantasten. Bijvoorbeeld in het geval van bruinrot in aardappel en clavibacter in tomaat.

Mensen kunnen niet geïnfecteerd raken met bovengenoemde plantpathogene bacterieziekten. Afgezien van de eikenprocessierups, zijn ziekten en plagen van planten in het algemeen ongevaarlijk voor mensen. Het is dus absoluut niet eng om te werken met bacteriën, schimmels of virussen die plantenziekten veroorzaken. Een uitzondering hierop vormt de plantpathogene schimmel moederkoren, die stoffen bevat die na consumptie giftig zijn voor de mens. In vroeger eeuwen resulteerde dit nog wel eens in verminking door afgestorven ledematen.

 

Nieuw sexferomoon

Feromoonval. Foto: D. Willemen
Een feromoonval

In de insectenwereld spelen sexferomonen een veel grotere rol dan bij mensen. Van veel insectensoorten verspreiden de vrouwtjes een sexferomoon, waarmee ze de mannetjes lokken. Elke soort heeft zijn eigen unieke geurmengsel. Zonder deze lokstoffen zou het voor de mannetjes vaak erg lastig zijn om een vrouwelijke soortgenoot te vinden.

Plantenziektekundigen maken graag gebruik van deze sexferomonen om schadelijke insecten bij de neus te nemen. De feromonen worden ingezet om de mannetjes letterlijk in de val te lokken, in de war te brengen of om in de gaten te houden of er schadelijke insecten in het gewas zitten. Er bestaat zelfs een speciale Pherobank die meer dan 150 verschillende soorten feromonen synthetiseert en op voorraad heeft. Onlangs is er nog een nieuw sexferomoon nagemaakt, namelijk dat van de bramenbladgalmug.

Wil je meer weten over sexferomonen bij insecten? Of wil je er zelf een experiment mee uitvoeren? Bekijk dan het profielwerkstuk Daar zit een luchtje aan…

 

Warm en droog voorjaarsweer

Bron: De natuurkalender

Het droge en warme voorjaar heeft ook zijn invloed op de verschillende plagen en ziekten bij planten. Door de relatief hoge temperaturen van de laatste weken ontwikkelen insecten zich sneller dan anders. Dopluizen worden 3 weken eerder dan normaal verwacht en ook de Eikenprocessierupsen vervellen sneller dan gewoonlijk in deze tijd van het jaar.

Daar staat tegenover dat schimmels op dit moment juist minder schade geven. Zo ondervinden perzikbomen dit jaar veel minder last van de Perzik-krulziekte, veroorzaakt door de schimmel Taphrina deformans. Ook de aardappelziekte phytophthora gedijt het best bij hoge luchtvochtigheid en houdt zich met de huidige droogte op de achtergrond.  Bepaalde vrijlevende aaltjes, de trichodoriden, geven de voorkeur aan een vochtige bodem en veroorzaken momenteel weinig schade.

Wil jij met dit mooie voorjaarsweer een leuk uitje? Of wil je even een dagje ontspannen tussen de examens door? Kom dan op 25 t/m 28 mei naar de Insectenexperience, een groot insectenfestval in Wageningen en Ede met o.a. safari’s, insectenhapjes en films. O ja, als je met de auto komt, doe dan mee aan de Splashteller.

 

Zaadinzameling

Zandraket (Arabidopsis thaliana) met bloemen en hauwen. Foto: Tim McCormack. Bron: Wikimedia Commons, GFDL
Bloemen en hauwen van de zandraket

De één verzamelt postzegels, de ander bierblikjes en weer een ander verzamelt zaad. In het radioprogramma Vroege Vogels doen onderzoekers een oproep om in heel het land te helpen bij het verzamelen van zaad. Maar het moet wel specifiek zaad zijn, namelijk van het plantje zandraket.

Het onkruid zandraket groeit vrijwel overal. Het is een plant die zich gemakkelijk aan zijn omgeving aanpast. Bovendien is de zandraket vaak gebruikt als modelplant in allerlei (genetische) onderzoeken. Er is dus al veel over bekend. Maar nog niet alles…. De onderzoekers willen met het verzamelde zaad op zoek naar nuttige erfelijke eigenschappen, zoals droogtetolerantie en ziekteresistentie. Deze informatie kan vervolgens gebruikt  worden bij de veredeling van voedselgewassen.

Wil je zelf ook op zoek naar zandrakettenzaad? Bekijk hier hoe het in zijn werk gaat. De zandraket is 20 tot 30 cm hoog met bloemetjes van 1-2 mm doorsnede. Na de bloei vormt de plant hauwen (een soort langwerpige zaaddoosjes). Je begrijpt dat de zaadjes hierin ook erg klein zijn. Bekijk hier meer foto’s van de zandraket en aanvullende informatie.

 

Allemaal beestjes

Bron: De natuurkalenderDe eikenprocessierups is zonder twijfel een lastig insect. De eerste rupsjes zijn net weer uit het ei gekropen. Na 4 keer vervellen zullen ze hun irriterende brandharen krijgen. De verwachting is dat dit vanaf 10 mei gaat gebeuren. Nachtvorst deert ze niet. Onderzoekers hebben de jonge rupsjes bij min 14 graden geplaatst. Na ontdooiing kropen ze vrolijk weer verder.

Vele malen erger is de malariamug, die wereldwijd dodelijke slachtoffers maakt door het overbrengen van de ziekte malaria. Natuurlijk zijn er ook nuttige insecten, zoals de honingbij en de hommel, die onmisbaar zijn voor de bestuiving van planten en dus voor ons voedsel. Zonder hen geen aardbeien en geen appeltaart. Nuttig zijn ook insecten als lieveheersbeestjes, die gebruikt worden bij de biologische bestrijding van bladluizen. Sprinkhanen kun je tot de schadelijke èn de lekkere insecten rekenen. Schadelijk omdat een zwerm sprinkhanen in een kwartier tijd een hele akker kaalvreet. Lekker omdat ze in veel landen op het menu staan.

Over insecten valt ontzettend veel te weten te komen. Daarom is er op 25 t/m 28 mei een groot insectenfestval in Wageningen en Ede met o.a. safari’s en films. Je kunt je nu al opgeven voor deze insectenexperience. O ja, en vergeet niet om twee sokken mee te nemen……

 

Kleine verandering, grote gevolgen

Essevlieskelkje. Foto Maurice van der Molen , GFDL
Het essevlieskelkje groeit op dood hout. 

Wat maakt een schimmel tot een plantenpathogeen? Neem nu de nieuwe essenziekte die al vele slachtoffers maakte in Europa en langzaam maar zeker de Nederlandse grens heeft bereikt. Twintig jaar geleden werd deze boomziekte voor het eerst ontdekt in Polen en zes jaar geleden werd de veroorzaker van de ziekte beschreven: een tot dan toe onbekende schimmel. Deze schimmel groeit in de houtvaten, die daardoor verstopt raken met als gevolg afgestorven takken en bladeren. Vreemd was wel dat de paddenstoelen, die door deze schimmel worden gevormd, precies leken op die van een al lang bekende onschuldige schimmel, het essevlieskelkje, dat al lang ook in Nederland voorkomt. DNA-onderzoek kan de twee soorten onderscheiden. Misschien heeft een kleine verandering in het genoom van het essevlieskelkje geleid tot de nieuwe schadelijke schimmel. Uiterlijk nauwelijks te onderscheiden, maar de één parasiteert wel en de ander niet op levende essen.

Er zijn meer gevallen bekend waarbij een verandering van één gen ervoor zorgt dat een onschadelijk organisme opeens verandert in een ziekteverwekker. Vooral plantenschimmels kunnen er wat van: ze wisselen regelmatig genen of chromosomen met elkaar uit, soms met vervelende gevolgen.

 

 

Kunstige Wetenschap

kop met stekel van Globodera rostochiensis. Foto: Hans Helder; copyright Laboratorium voor Nematologie, Wageningen Universiteit.
Close-up van de kop van het aaltje Globodera rostochiensis

Wetenschap kan schitterende plaatjes opleveren. Soms nog mooier dan dat een kunstenaar het kan verzinnen. Neem nu de foto hiernaast waarop de kop van een aaltje te zien is. Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn kleine, wormvormige diertjes. Ze worden 1 tot 2 mm groot. Het aaltje op de foto hiernaast veroorzaakt de plantenziekte aardappelmoeheid. Duidelijk is de stekel te zien waarmee hij de plantenwortels aanboort.

Ook allerlei schimmels zijn erg fotogeniek. Het blad Science organiseert zelfs elk jaar een wedstrijd. Hier zijn schitterende gedetailleerde plaatjes van bijvoorbeeld virussen te zien. Op het moment kun je in het Rotterdamse museum Boijmans van Beuningen een fototentoonstelling, genaamd Schoonheid in de Wetenschap, bekijken. Op de foto’s ook vele planten, schimmels en bacteriën. Wel opletten waar je loopt, anders stap je nog op de pindakaasvloer.

 

 

Beetle Eater

De Beetle Eater. Foto en copyright: Praktijkonderzoek plant en omgeving (PPO), onderdeel van Wageningen UR
De Beetle Eater in actie

De Beetle Eater. Het is niet iemand die in het Guinness book of records probeert te komen. Het is ook niet een of ander enorm roofinsect. Wat is het dan wel? Eigenlijk is het gewoon een grote stofzuiger. In Canada wordt deze machine al langer ingezet om coloradokevers van aardappelplanten te verwijderen. Nu is het apparaat in ons land getest op aspergekevers. En met succes. Na één rondje door een aspergeveld is de helft van de schadelijke aspergekevers opgezogen. En na twee rondjes zelfs al 74%. De Beetle Eater heeft 3 zuigmonden waarmee de machine de aspergekevers van de planten opzuigt. De blauwe aspergekever legt zijn eitjes op de stengels van witte en groene asperges. De larven en de kevers vreten blad en stengels aan en richten zo nogal wat schade aan.Dus niet verbaasd zijn als je volgend jaar bij Boer zoekt Vrouw opeens hoort: “Schat, ik ga even de asperges stofzuigen.”Lees meer over de Beetle Eater en de aspergekever

 

 

Schonere bollen

Bloeiende sneeuwklokjes (Galanthus nivalis). Bron: Wikimedia Commons. GFDL.
Sneeuwklokjes (Galanthus nivalis)

De eerste sneeuwklokjes steken alweer de kop op. Maar dat is niet het enige wat de kop opsteekt in bloembollenland. Een kritische uitzending van het TV-programma Zembla over gewasbeschermingsmiddelen in de bollenteelt heeft de gemoederen de laatste weken aardig verhit.In tulpen kunnen veel verschillende ziekten optreden, zoals aaltjes, virussen en schimmels. Sommige van deze ziekten worden veroorzaakt door Q-organismen (quarantaine). Bollen die hiermee besmet zijn mogen niet geëxporteerd worden.Er zijn tegenwoordig veel nieuwe technische ontwikkelingen om het gebruik van middelen te verminderen. Denk aan speciale spuitdoppen en computerprogramma’s die het beste moment bepalen om te spuiten op basis van de weersverwachting. Op die manier kan veel uitspoeling en verwaaiing voorkomen worden. Wat weet jij eigenlijk over gewasbeschermingsmiddelen in de bollenteelt? Doe de webquiz.Wil je meer te weten komen over het bloembollenvirus Arabis mozaïek virus? Doe dan de fytoquest.

 

 

Zo zout heb je het nog niet gegeten

Zeekool (Crambe maritima). Bron: Wikipedia commons. GFDL.
Zeekool (Crambe maritima).

Planten die het goed doen op zoute grond rukken op in Nederland. Met dank aan het strooizout dat ’s winters uitgereden wordt om sneeuw en gladheid tegen te gaan. Zo zullen we in de Nederlandse snelwegbermen steeds vaker het Deens lepelblad (Cochlearia danica) zien groeien.

Dit plantje komt van oorsprong eigenlijk alleen voor aan de kust.Maar ook voedselgewassen die zouttolerant zijn worden steeds belangrijker. Op sommige landbouwgronden in de kustgebieden groeien de gewone landbouwgewassen minder goed door verzilting. Verzilting is het zouter worden van de grond en het grondwater, bijvoorbeeld als gevolg van een stijgende zeespiegel. Een oplossing is het verbouwen van zouttolerante gewassen. Dus wat dacht je van een lekker maaltje zeekool binnenkort?

>Lees meer over zilte gewassen

Eerste vondst Aziatische boktor in Nederland

“Hoezo eerste vondst?” denk je misschien. “In Boskoop, Hoofddorp en Krimpen aan den IJssel kwam die toch ook al voor?” Maar dat was de Oost-Aziatische boktor (Anoplophora chinensis). Deze keer is een familielid van die beruchte boktor opgedoken, de Aziatische boktor (Anoplophora glabripennis). Nu gebeurt het wel eens vaker dat er zo’n beestje gevonden wordt in verpakkingshout van importen. Deze keer is niet het insect zelf gevonden maar is er een aangetaste boom ontdekt. Een esdoorn op een bedrijventerrein in Almere heeft de primeur. Ook nu is het nodig om maatregelen te treffen zodat de boktor zich niet verder door Nederland gaat verspreiden.
Lees het nieuwsbericht over deze Aziatische boktor.

De Broccoli-oorlog

Broccoli (Brassica oleracea ) Bron: Wikimedia Commons, GFDL.
Een broccoliplant.

Al enige maanden is er een broccoli-oorlog aan de gang. Hierbij slaan de verschillende kampen elkaar niet met stronken broccoli om de oren. Nee, twistpunt is de vraag of je patent mag hebben op broccoliplanten en zaden die veredeld zijn (in dit geval een verhoogd gehalte van een stofje tegen kanker). Het gaat trouwens niet alleen om broccoli. Er is ook strijd om het patent op een gerimpelde tomaat. Eigenlijk gaat het om de vraag of je een van nature voorkomende plant na veredeling mag patenteren. Het Europees Octrooibureau heeft nu bepaald dat de patenten op de broccoli en de tomaat opgeheven zijn.
Bij plantenveredeling worden bestaande rassen gekruist met elkaar. Dit is een natuurlijk proces. Denk maar aan de kruisingsproeven met erwten door Mendel. Plantenveredelaars kruisen bijvoorbeeld aardappelplant A (kleine knollen, maar resistent tegen ziekten) met aardappelplant B (grote, smakelijke knollen maar vatbaar voor ziekten). Dit levert een reeks aan nakomelingen op met allemaal verschillende eigenschappen. Natuurlijk zijn ze op zoek naar een nakomeling met grote, smakelijke knollen die resistent is tegen ziekten.

>> Meer over de broccoli- en tomatenoorlog op NOS Nieuws en op Hoe?Zo! Radio

Sinterbiet

suikerbiet met bietenrhizomanie, BNYVV-virus. Foto: Ko Verhoeven ; Bron en copyright: nVWA
Een biet met een baard, het gevolg van een virusinfectie

De oogst en verwerking van suikerbieten, ook wel de bietencampagne genoemd, is nog steeds in volle gang. Ongeveer 40% van de verbouwde suikerbieten moet nog gerooid worden. Veel mensen zullen zeggen: “Nou en? Dat kan me geen biet schelen.” Maar zonder suikerbieten valt er een stuk minder te snoepen. En nu Sinterklaas weer in Nederland is gearriveerd is het belang van goede gezonde suikerbieten met een hoog suikergehalte hoogst actueel.

De gezondheid van een biet kan door verschillende schimmels, aaltjes, insecten en virussen bedreigd worden. In totaal zijn er zo’n 16 ziekten bekend van het gewas suikerbiet. Sommige ziekten lijken erg op elkaar. Zo bestaan er twee verschillende virussen die vergelingsziekte veroorzaken. Hierbij verkleuren de bladeren geel tot oranje. Niet te verwarren met bladverkleuring veroorzaakt door mijten. Klik hier om foto’s te bekijken en meer te lezen hierover.

Maar de vreemdste bietenziekte is toch wel bietenrhizomanie, veroorzaakt door het virus BNYVV. Dit is een afkorting voor beet necrotic yellow vein virus, oftewel bietennecrosegeelnerfvirus. Het virus wordt overgebracht door een schimmel. Op de biet veroorzaakt het virus een spectaculair symptoom: de normaal kale biet laat een complete baard van wortelharen groeien (zie foto).
En zo komen we weer terug bij Sinterklaas. Want zeg nou zelf: aan wie denk jij als je een suikerbiet met een baard ziet?

Frietpraat of prietpraat

Zebrachips. Bron: United States Department of Agricultural , Public Domain.
Chips van aardappels met de zebrachipziekte.

Al wekenlang zijn er nieuwsberichten over de tegenvallende aardappeloogsten. De verwachting is dat de prijs voor een frietje de komende tijd 5 tot 15 % zal stijgen. Toch is de oogst niet bij iedereen slecht. In Engeland is het een tuinier gelukt om een aardappel van 3,7 kilogram te telen. Daar kun je nog eens friet van maken!
Maar waardoor groeien de aardappels wereldwijd minder hard? De oorzaak is vaak het weer. Maar in sommige delen van de V.S. speelt nog wat anders mee. Daar is een bladvlo de boosdoener. Deze ‘psyllid’ is letterlijk komen aanwaaien vanuit Mexico en voedt zich met het sap van de aardappelplant. Het schijnt dat de jonge psyllids een soort gif in de plant brengen tijdens het voeden. Het gevolg is een plant met geelverkleurde, misvormde bladeren en vele kleine knolletjes.
Bovendien blijkt de luis ook nog een ziekteverwekker te kunnen overbrengen. Deze nieuw ontdekte bacteriesoort veroorzaakt de zogenaamde ‘zebra chip disease’. Na verhitting van een aangetaste knol ontstaan zwarte strepen. De aardappels zijn hierdoor onverkoopbaar. Gek eigenlijk, want je kunt er hele grappige zebrachips van maken (zie foto).

Wat eten we vandaag?

Plantaardig voedsel. Bron: Wikimedia Commons; Public Domain GFDLVoor de meeste mensen in Nederland is dit een meerkeuzevraag. Maar in andere delen van de wereld vaak een open vraag. Tijdens wereldvoedseldag (zondag 16 oktober) is er aandacht voor het wereldvoedselprobleem. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen voldoende te eten krijgt? Zoals je hierboven kunt lezen gaat 40% van de opbrengst van alle gewassen wereldwijd verloren door plantenziekten en plagen. Goede gewasbescherming kan dus al een hoop schelen. Maar bij de verdeling en beschikbaarheid van voedsel spelen ook zaken als politiek, klimaatverandering en welvaart een rol. Dit jaar is er op wereldvoedseldag speciaal aandacht voor het thema verspilling. Jaarlijks wordt er gemiddeld 50 kg voedsel per persoon weggegooid.

Verspil jij niet zoveel? Test het zelf in de weggooitest!

En lees hier wat je kunt doen om verspilling te voorkomen.

 

Vreemde snuiters

Otiorhynchus sulcatus. Bron: Wikimedia commons, GFDL.
Een kever met een lange snuit…. (Otiorhynchus sulcatus).

De snuitkever (Otiorhynchus) rukt op in ons land. Zowel inheemse als uitheemse soorten snuitkevers veroorzaken steeds vaker schade aan planten. Vooral groenblijvende planten en struiken in tuinen en plantsoenen zijn doelwit. De uitheemse soorten komen vermoedelijk mee bij de import van plantmateriaal uit andere Europese landen. Binnen de EU is namelijk vrij handelsverkeer.
Lees meer over de snuitkevers of bekijk een fragment van het NOS journaal

Er zijn een heleboel uitheemse dieren, planten en micro-organismen die onze natuur, landbouw en eigen gezondheid kunnen aantasten. Denk maar aan de plant ambrosia of de Oost-Aziatische boktor. Vorige week is berekend dat uitheemse organismen voor zeker 12 miljard euro aan schade veroorzaken in Europa. Nieuwe schadelijke soorten wil de EU dan ook graag buiten de deur houden. Deze organismen krijgen daarom een quarantaine-status (Q). Bij handel naar en van de EU wordt streng gecontroleerd op Q-organismen. Speel de nieuwste internetquiz Fytoquest en ontdek wat er komt kijken bij de bestrijding van plantenziekten.

 

Hooikoortsplant Ambrosia

Ambrosia artemisiifolia. Foto: Riesz Joszef, Bron: Wikimedia commons, GFDLDe nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) luidt de noodklok over de bestrijding van de plant Ambrosia. De pollen van Ambrosia veroorzaken bij veel mensen een allergische reactie en hooikoortsachtige verschijnselen. De bloeitijd start rond deze tijd en duurt tot eind oktober.
De plant, afkomstig uit Noord-Amerika, is een invasieve exoot. Dit betekent dat hij van nature niet in ons land voorkomt, maar zich hier nu sterk uitbreidt. Het zaad van de plant komt vaak via vogelvoer in de Nederlandse natuur. Eerst was dat geen groot probleem: ons klimaat was te koud voor Ambrosia om tot zaadzetting te komen. Nu ligt dat anders en vermeerdert het onkruid zich wel in ons land.

Op de site ambrosiavrij.nu staat een fragment uit de radioshow van Ruud de Wild op Q-music, waarin letterlijk de noodklok wordt geluid.

Klik hier als je wilt weten hoe je Ambrosia kunt herkennen.


Als je een Ambrosia vindt, geef de vondst dan door aan de Natuurkalender. Trek de plant uit (met handschoenen aan of andere bescherming!!) en gooi hem in de vuilnisbak. Dus niet in de GFTbak, want dan kan het zaad zich juist verspreiden.

 

Foto leidt tot vondst Oost-Aziatische boktorren

De Oost-Aziatische boktor (Anoplophora chinensis). Bron: Wikimedia commons, GFDL.
De Oost-Aziatische boktor (Anoplophora chinensis).

Een inwoner van Krimpen aan den IJssel heeft vorige maand een foto gemaakt van een insect in zijn daktuin. Via het museum Naturalis kwam de foto bij de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) terecht. Het bleek om de Oost-Aziatische boktor te gaan, die grote schade kan aanrichten in loofbomen en struiken. Bij inspectie van de daktuin vond de nVWA een esdoorn met daarin een uitvlieggat van de boktor. Onderzoek naar andere esdoorns, afkomstig uit dezelfde partij, leidde tot de ontdekking van een uitvlieggat in een tuin in Maasland. Beide bomen zijn verwijderd.
Tuinen, kwekerijen en tuincentra in de omgeving van de vindplaatsen worden nu grondig geïnspecteerd. Gelukkig ging het in beide gevallen slechts om één uitvlieggat. Dat betekent dat de boktorren zich waarschijnlijk niet hebben voortgeplant. Rigoreuze maatregelen, zoals in Boskoop begin dit jaar, waarbij hele tuinen gerooid werden, zijn vooralsnog niet nodig.
Ook in Engeland zijn de afgelopen maand vondsten gedaan van de Oost-Aziatische boktor.

Bekijk de informatie over de Oost-Aziatische boktor op deze site.

 

Geheim wapen schimmel ontdekt

 Tomatenblad, geinfecteerd door C. fulvum. Bron en copyright: Laboratorium voor Fytopathologie, Wageningen Universiteit.
Tomatenblad met bladvlekkenziekte, veroorzaakt door de schimmel Cladosporium fulvum.

De plantenziektekundige Bart Thomma heeft samen met andere onderzoekers een geheim wapen ontdekt dat schimmels gebruiken bij het infecteren van een plant. Het gaat om Ecp6. Dit eiwit wordt door veel schimmels gemaakt en uitgescheiden en bindt aan enkele specifieke moleculen van de schimmel zelf. Normaal gesproken herkent een plant deze specifieke schimmelmoleculen, waarna de plant een afweerreactie begint. Maar door de binding van Ecp6 aan de schimmelmoleculen worden deze niet meer herkend en kan de schimmel ongestoord de plant binnendringen en ziek maken.

Het onderzoek naar de werking van Ecp6 is uitgevoerd bij een plantenschimmel, Cladosporium fulvum, die de bladvlekkenziekte bij tomaat veroorzaakt (zie foto). Waarschijnlijk gebruiken ook schimmels van mens en dier dit geheime wapen, want deze ziekteverwekkers bezitten het eiwit Ecp6 ook.

Meer informatie in het nieuwsbericht>>

 

Ontdekking: eikenprocessierups gaat ondergronds

Waarschuwingslint om eik. Foto: Doriet Willemen
Eik met waarschuwingslint om de stam.

Iedereen gaat op zijn eigen manier om met de tropische temperaturen deze zomer. De eikenprocessierups heeft er ook een oplossing voor: ze gaat letterlijk ondergronds. Rupsendeskundigen hebben ontdekt dat de eikenprocessierupsen binnen één dag de boom kunnen verlaten om zich ondergronds te nestelen. Pas geleden zijn er voor het eerst grondnesten van de eikenprocessierups gevonden in Nederland.
Sommige nesten zitten half onder en half boven de grond, maar het komt ook voor dat een nest helemaal in de bodem zit. Voordeel is dan dat de brandharen zich niet zo gemakkelijk kunnen verspreiden en daardoor minder overlast geven. Nadeel is dat je de nesten niet ziet en dus bij het maaien of bij graafwerk onverwacht op een nest kan stuiten. Bovendien zijn de ondergrondse nesten veel lastiger te bestrijden dan de boomnesten.

Meer over de ontdekking van de grondnesten >>
Meer over de eikenprocessierups op deze website>>

De boel is vergald in Boskoop

Appelgallen op eik als gevolg van eikengalwesp. Bron: Wikimedia Commons. Foto: Guido Gerding, GFDL.
Een eikenblad met aan de onderkant appelgallen, veroorzaakt door de eikengalwesp (Cynips quercusfolii).

Deze keer is het niet de boktor, maar de tamme-kastanjegalwesp die de gemoederen bezighoudt. Enkele exemplaren van dit insect zijn gevonden op vijf uit Italië geïmporteerde kastanjebomen. Dryocosmus kuriphilus, zoals de wetenschappelijke naam van het beestje luidt, is slechts 2,5 tot 3 mm groot, maar de belangrijkste plaag wereldwijd voor kastanjebomenHet is de eerste keer dat dit schadelijke insect in Nederland is gevonden. Om verspreiding te voorkomen geldt de komende drie jaar een vervoersverbod voor tamme kastanjebomen rond Boskoop.
Er bestaan heel veel verschillende soorten galwespen die zo genoemd worden omdat ze de boom aanzetten tot de vorming van gallen. Vaak heeft een boom er weinig last van. Bekend zijn de gallen van de eikengalwesp (zie foto). De tamme-kastanjegalwesp veroorzaakt roze tot groen gekleurde vergroeiïngen (gallen) op twijgen en bladnerven. Het gevolg is dat de boom achterblijft met groeien en minder kastanjes produceert. En dan zit je in de (kastanje)puree.

Meer informatie en foto’s van de tamme-kastanjegalwesp>>
Meer informatie over de maatregelen>>

Pas op! Eikenprocessierups!

Waarschuwingslint om eik. Foto: Doriet Willemen
Eik met waarschuwingslint om de stam.

De eikenprocessierups rukt op naar het noorden en komt nu ook op plekken in Drenthe en Friesland voor. Veel gemeenten waarschuwen voor de rups vanwege de irriterende brandharen van het diertje. Mensen kunnen er uitslag, jeuk en rode ogen van krijgen. Dit jaar lijkt de overlast langer te gaan duren dan normaal. Hoe kan dat?
Meestal hebben de rupsen er om deze tijd van het jaar alweer 5 vervellingen opzitten en wordt het tijd om zich te verpoppen. Ze stoppen hun nachtelijke processies (optochten) en trekken zich terug in hun nest. Na een tijdje zullen ze dan als onopvallende nachtvlinders uitvliegen. Maar door het koude voorjaar heeft de ontwikkeling van een deel van de rupsen dit jaar vertraging opgelopen. Deze diertjes zijn nu pas aan hun vierde vervelling toe. De periode waarin de rupsen rondlopen duurt dit jaar dus langer.
Je moet overigens niet denken dat het na het verpoppen helemaal gedaan is met die lastige brandharen. Het rupsennest op de boom zit nog vol met vervellingen. En elk vervellingshuidje heeft wel honderdduizenden brandharen. Als het nest kapot gaat, komen al deze brandharen vrij.

Meer over de eikenprocessierups op deze website>>