Revolutie in het lab

CRISPR/Cas: een nieuwe veelbelovende techniek om eigenschappen van planten aan te passen.

CRISPR is een afweermechanisme tegen virussen dat van nature voorkomt in bacteriën. CRISPR knipt het genetisch materiaal van binnendringende virussen in stukken en maakt ze zo onschadelijk. De afkorting staat voor ‘Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats’. Cas staat voor ‘CRISPR associated system’.

Plantenonderzoekers kunnen met behulp van CRIPSR op specifieke plaatsen (in genen die we willen veranderen) het DNA doorknippen. Vervolgens zorgt het Cas-gedeelte voor een reparatie met een verandering.

Een nieuwe techniek om genen aan te passen: CRISPR/Cas. Bron: Harvard University. Public Domain.

Zoals je in het schema kunt zien, kan de reparatie van het geknipte gen op twee manieren gebeuren. In het eerste geval wordt tussen de twee doorgeknipte stukken van het DNA een nieuw stukje geplakt, zodanig dat de afleescode verandert en het gen uitgeschakeld wordt (gene silencing). In het andere geval vindt een ‘reparatie’ plaats aan de hand van een ingebracht stukje voorbeeld-RNA. Op die manier kan de basenvolgorde specifiek worden herschreven en ontstaat een aangepast ‘nieuw’ gen (gene editing).

Het voorbeeld-RNA en het CRISPR/Cas-complex verdwijnen nadat ze hun werk in de cel gedaan hebben, maar de veranderde DNA-volgorde blijft.

Wanneer de CRISP/Cas techniek op een enkele cel of protoplast wordt toegepast en deze vervolgens regenereert (=groeit) tot een volledige plant, dan blijven er in die genetisch aangepaste plant geen resten over: geen merkers en geen vreemd DNA. Dit is bij andere genetische modificatie technieken wel vaak het geval.

 

Wat kan en wat mag?

CRISPR/Cas kan gebruikt worden bij genmodificatie van planten, bijvoorbeeld om ze beter bestand te maken tegen droogte of ziekten. Maar er zijn ook allerlei andere toepassingen denkbaar, bijvoorbeeld in bacteriën of in de medische wereld.
Er is momenteel nog veel onduidelijkheid over de wet- en regelgeving rond deze nieuwe techniek. Is het genetische modificatie? Is het mutatieveredeling? En wat vindt de samenleving ervan? Kopen consumenten straks wel een appel die tot stand is gekomen met behulp van deze nieuwe techniek?

<< Terug naar Gentech