Nieuws uit 2025 – Plantenziektekunde.NL

Groene gewasbescherming

Webmaster — Thu, 23 Oct 2025 12:59:34 +0000

Onze voedselgewassen willen we graag beschermen tegen ziekten en plagen. Sinds 1950 worden daar steeds vaker chemische bestrijdingsmiddelen voor gebruikt. Die werken heel efficiënt, maar insecten en schimmels kunnen er resistent tegen worden. Je hebt dan steeds weer nieuwe middelen nodig. Bovendien kunnen bestrijdingsmiddelen schadelijk zijn voor mens, natuur en milieu. Daarom worden tegenwoordig verschillende stoffen verboden. Maar zonder die middelen hebben ziekten en plagen veel meer kans om planten aan te tasten en is de opbrengst echt een stuk lager. Hoe kun je onze gewassen dan toch gezond houden?
Het wetenschapsprogramma Focus laat een paar bijzondere manieren van gewasbescherming zien zonder chemische middelen. Deze ‘groene pesticiden’ bestaan uit slimme technische oplossingen, zoals motten meppende drones, laser-robots en plakkerige bolletjes!
In een andere aflevering (‘Superplant’) duiken ze in het microbioom rond de plantenwortel en kijken ze naar de rol van bodemschimmels en -bacteriën bij de weerbaarheid van planten tegen plantenziekten en klimaatverandering.

Een mini-drone (links) staat klaar op het platform om uit te vliegen zodra er een mot in de kas gesignaleerd wordt door het detectiesysteem (rechts). Benieuwd wat er dan gebeurd? Het is terug te kijken bij Focus (bron foto: PATS).

Terugkijken:
Aflevering Groene pesticiden, Focus 14 oktober 2025
en
Aflevering Superplant, Focus 4 november 2025

Paddenstoelen en Herfstgeuren Quiz

Webmaster — Tue, 07 Oct 2025 10:45:40 +0000

In het weekend van 10-12 oktober werd de eerste Paddenstoelentelling gehouden. Iedereen kon meedoen! Meest gevonden paddenstoel was het zwavelkopje. Een overzicht van de top 10 vindt je hier. De herfst is natuurlijk de ideale tijd voor paddenstoelen. Ze schieten nu letterlijk als paddenstoelen uit de grond. Maar ook uit boomstronken of ander hout. Dus ga er lekker op uit, maak een mooie herfstwandeling en zoek naar paddenstoelen in bos, tuin of park. Op de website van de NVM vindt je alles over paddenstoelen!
En nu je toch buiten bent….. Even diep inademen die frisse herfstlucht! Maar wat ruik je daar? Ontdek het in de….. Herfstgeurenquiz!

Phallus impudicus, ook wel bekend als de stinkzwam (foto: Krisp, CCA-3.0)

Overleven in een veranderend klimaat

Webmaster — Mon, 22 Sep 2025 12:07:12 +0000

Planten kunnen niet verkassen wanneer hun omgeving verandert. Bij hitte de schaduw opzoeken of schuilen tijdens een plensbui, dat lukt een plant niet. Bovendien heeft klimaatverandering effect op ziekten en plagen van planten. Maar dit alles betekent niet dat planten weerloze slachtoffers zijn van aanstormende plaaginsecten, schimmelziekten of veranderende weersomstandigheden!

Planten hebben hun eigen trucs om zich aan te passen aan extreme omstandigheden. Meer weten? Voor nieuwsgierige leerlingen uit HAVO4 en VWO4 en 5 is er op 5 februari de (gratis) Masterclass ‘Toekomstbestendige Planten: Strategieën om te Overleven in een Veranderend Klimaat’. Je gaat zelf experimenteren en ziet met eigen ogen hoe planten reageren op stress. Leer hoe planten ons kunnen inspireren tot klimaatbestendige oplossingen en duurzame landbouw! Aanmelden kan al >>

Game
Benieuwd hoe jij als paardenbloem 100 jaar klimaatverandering kunt overleven?
Probeer het in de game Climate Pursuit.

Planten en Dieren Herkennen

Webmaster — Wed, 03 Sep 2025 09:50:05 +0000

Vind je het ook leuk om buiten rond te kijken naar alles wat groeit, bloeit en krioelt? Misschien herken je al veel planten, insecten en paddenstoelen, maar zou je nog veel meer willen weten. Binnenkort start een nieuwe basiscursus voor het herkennen van planten en dieren in Nederland. In 11 online lessen leer je verrassend snel soorten herkennen, ontdek je hoe ze leven én wat je zelf voor de natuur kunt betekenen.

Startdatum cursus: 18 september 2025.
Kosten: 75 euro voor het complete programma.
Ga voor meer informatie en om je aan te melden naar de website van SoortenNL.

Ben je helemaal fan van paddenstoelen? Dan is de Opstapcursus Paddenstoelen iets voor jou!

Citizen Science en Plantgezondheid

Webmaster — Mon, 25 Aug 2025 13:04:31 +0000

Het schooljaar is weer (bijna) begonnen. Nog geen zin om hele dagen in het klaslokaal te zitten? Dat hoeft ook niet! Buiten is genoeg te leren en te doen. En wanneer je meedoet met een Citizen Science project kun je bovendien de wetenschap nog een stapje vooruit helpen. Op het gebied van plantgezondheid zijn er daarbij genoeg mogelijkheden. Help bijvoorbeeld zoeken naar de Samoerai sluipwesp (dit is de natuurlijke vijand van de stinkwants). Of naar lieveheersbeestjes met een schimmelinfectie. Of naar zieke / gezonde bomen. Informatie over deze en andere voorbeelden van Citizen Science en plantgezondheid is te vinden op deze website.

Ga erop uit en help de wetenschap vooruit met een bijdrage aan een Citizen Science project (foto: Pixabay).

Kijk uit voor lifters op reis

Webmaster — Wed, 30 Jul 2025 08:51:25 +0000

Lekker op vakantie in Zwitserland, Noord-Italië of de Azoren? En is het weer tijd om naar huis te gaan? Of misschien ga je nog verder reizen? In alle gevallen is het opletten dat je geen lifters meeneemt! Of je nu met vliegtuig, bus, fiets of auto bent: ongemerkt kan de Japanse kever (Papillia japonica) meeliften.

De Japanse kever komt- zoals de naam al doet vermoeden- oorspronkelijk uit Japan. De laatste jaren duikt het één cm grote insect steeds vaker in Europa op. In Zwitserland en Noord-Italië kwamen ze al vaker voor, maar nu zijn ze ook in België en Frankrijk gevonden. De kevers komen o.a. voor in de buurt van vliegvelden, havens en langs snelwegen; ze liften mee met internationale transporten. Maar ook met toeristen. Zo zat er laatst een kever in de koffer van een reiziger uit Milaan.

Japanse kevers (Papillia japonica), met de typische witte plukjes haar op het achterlijf. Foto: ©EPPO, M. Buonopane.

Is de Japanse meelifter gevaarlijk?
Voor mensen niet. Voor planten wel. Volwassen kevers eten bladeren, bloemen en vruchten van meer dan 400 (!) plantensoorten. Op het menu staan o.a. maïs, druiven, aardbeien, rozen en diverse loofbomen. De larven voeden zich met graswortels en kunnen dus graslanden, sportvelden en gazons aantasten.
Meer over de Japanse kever >>

Nascholing Plantgezondheid: 3 maart 2026

Webmaster — Fri, 18 Jul 2025 12:40:54 +0000

Samen met Wageningen Pre-University organiseert de Scholierenwebsite Plantenziektenkunde een nascholing Plantgezondheid voor docenten. Deelnemers krijgen deze middag een introductie in de wereld van de plantgezondheid, een verdiepend college over een plantenziektekundig onderwerp en een rondleiding bij het nieuwe plantenonderzoekscentrum NPEC. Daarnaast gaan ze zelf aan de slag met een practicum, een quiz en ander lesmateriaal dat na afloop in de eigen klas te gebruiken is.

Meer informatie over de nascholing “Is er een plantendokter in de zaal?” en de mogelijkheid om aan te melden vindt u hier.

Zieke paddo’s

Webmaster — Fri, 20 Jun 2025 12:45:51 +0000

Ook paddenstoelen kunnen ziek worden. Onderzocht is hoe ze zich hiertegen verdedigen (bron: UU).

Niet alleen planten worden soms ziek. Ook paddenstoelen hebben last van infecties. Zo kunnen champignons de dry bubble disease oplopen. De symptomen variëren van kleine grijsbruine vlekjes op de hoed tot totaal misvormde klompen paddenstoelweefsel. Veroorzaker van ‘dry bubble‘ is de schimmel Lecanicillium fungicola. In dit geval wordt dus een schimmel (de paddenstoel) aangetast door een andere schimmel!

Maar paddenstoelen zijn geen weerloze slachtoffers. Zij kunnen zich, net als planten en mensen, verdedigen tegen infecties. Wanneer een paddenstoel te maken krijgt met een aanvaller activeert hij speciale genen die zorgen voor de productie van afweerstoffen. Dit kunnen stoffen zijn om zichzelf te verdedigen, maar ook stoffen waarmee ze de tegenstander actief kunnen aanvallen.

Benieuwd hoe dit allemaal werkt?
De onderzoekers gebruikten o.a. de CRISPR-Cas techniek om het uit te zoeken en doken in de genexpressie van de aangevallen paddenstoelen.
Kom hier meer te weten!

Reizende DNA-labs

Webmaster — Fri, 06 Jun 2025 13:07:49 +0000

Dinsdag 10 juni om 8.00 opent de inschrijving voor de Reizende DNA-labs. In het schooljaar 2025 / 2026 is er ook een nieuw DNA-lab over bioinformatica toegevoegd: CRISPR/Cas9

Een ander interessant DNA-lab is ‘DNA in de strijd voor voedselzekerheid’ (voorheen: Prenataal onderzoek bij planten). De leerlingen maken een DNA fingerprint van een tomatenplantje om te kijken of die de juiste eigenschappen heeft en zich kan aanpassen aan de klimaatverandering. Is de plant droogtetolerant en heeft ie een thermostabiele resistentie tegen plagen? Dit zijn onderwerpen die in een grote rol gaan spelen bij onze voedselproductie.

Kies voor een interessante afsluitende les, bijv. Patatje oorlog of Wapenwedloop, en kom meer te weten over de aardappelziekte en resistentiegenen.

Micro-organismen in insectenspeeksel onderdrukken afweer plant

Webmaster — Tue, 27 May 2025 12:38:25 +0000

Veel insecten dragen micro-organismen bij zich. Deze micro-organismen zijn vaak belangrijk voor het insect omdat ze bijvoorbeeld een rol spelen bij de spijsvertering. Sommige van deze micro-organismen zijn in staat om stoffen die de plant produceert en die giftig zijn voor het insect, onschadelijk te maken. Dit laatste is natuurlijk erg handig voor plantenetende insecten. De Universiteit Utrecht doet onderzoek naar insect-geassocieerde micro-organismen en hoe deze de interacties tussen insecten en planten beïnvloeden.

Silvia Coolen is docent biologie aan de UU en onderzoekt de zuidelijke groene schildwants Nezara viridula. Met hun zuigsnuit drinken deze insecten sap uit planten en daarmee veroorzaken ze schade bij verschillende voedselgewassen. Ze ontdekte dat deze wantsen micro-organismen bij zich dragen in hun spijsverteringsstelsel en in hun speekselklieren. Wanneer de wantsen zich op een plant voeden, dragen ze de micro-organismen over aan de plant. Vervolgens onderdrukken die micro-organismen het afweermechanisme van de plant waardoor de plant minder afweerstoffen maakt en zich minder goed kan verdedigen tegen wantsen en andere insecten. Maar alsof dat nog niet genoeg is, zijn de micro-organismen ook nog in staat om de weinige afweerstoffen die de plant nog aanmaakt, af te breken. Dankzij de micro-organismen kunnen de wantsen dus ongestoord van de plant blijven eten!

Schematisch overzicht van de interactie tussen wants, plant en microben (ontwerp Silvia Coolen / eerder gepubliceerd in https://academic.oup.com/ismej/article/18/1/wrae097/7687991).

En het verhaal gaat nog verder. Wantsen lijken een voorkeur te hebben voor planten waarop micro-organismen aanwezig zijn. Het lijkt alsof ze meer aangetrokken worden door een plant met een verstoorde afweer dan door een gezonde plant. Deze kennis kunnen we in de toekomst misschien gebruiken om wantsen weg te lokken van het gewas. Of en hoe dat precies werkt, wordt nog verder uitgezocht. Het is een ingewikkeld samenspel want planten gaan zelf ook bondjes aan met micro-organismen.

Meer over het onderzoek >>