Lesmateriaal: Plantenziekten en plagen maken biologie tastbaar.
Hier vind je kant en klare lessen, practica, spellen en opdrachten die aansluiten op havo en vwo. Plantgezondheid is superveelzijdig en de onderwerpen zijn dan ook heel geschikt voor de biologieles, een profielwerkstuk of bij het vak NLT.
Lesmateriaal
Lesmaterialen Plantgezondheid
De lesmaterialen op deze website zijn verdeeld in verschillende categorieën. Elk materiaal bevat een korte uitleg, doel en tijdsindicatie. Eventuele docentenhandleidingen zijn kosteloos op te vragen door een mailtje te sturen naar: info@plantenziektekunde.nl
LET OP!
Inschrijving
voor de Reizende DNA-labs in het schooljaar 2026 / 2027 is geopend. Er is een nieuw DNA-lab over bioinformatica:
CRISPR/Cas9
Erop uit!
Buitenopdrachten en veldwerk
Ga met je klas naar buiten: paddenstoelen scoren, bodemdieren zoeken, de Samoerai sluipwesp spotten of… een katoenen onderbroek begraven om bodemactiviteit te meten. Ga een lesuur naar buiten en doe onderzoek!
Practicumproefjes Plantgezondheid
Mini-experimenten in de klas
Onderzoek schimmelgroei op voedsel, test het lievelingseten van rupsen of check sigaretten op de aanwezigheid van plantenvirussen. Elk practicum bevat materialenlijst, stappenplan en korte nabespreking.
Een schimmelige woordzoeker
Een korte puzzel
Maak op een luchtige manier kennis met de kernbegrippen bij schimmels. Handig als snelle starter of afsluiter van een les.
Bordspel Xylencer
Onderzoek in spelvorm
Doe het
Bordspel Xylencer (incl. spelregels) en ontdek wat er komt kijken bij laboratoriumonderzoek aan plantenziekten.
Het spel is gemaakt door studenten als onderdeel van een groter project (iGEM Wageningen 2019). Hierbij werd gezocht naar een manier om de schadelijke plantenbacterie Xylella fastidiodosa te bestrijden door middel van bacteriofagen.
Meer>>
Quiz en webquest
Korte quizjes, games en digitale speurtochten.
Herken je de schimmel? Lukt het jou om als plant 100 jaar klimaatverandering te overleven? En weet jij welke beestjes schadelijk zijn voor planten en welke juist inzetbaar als biologische bestrijder?
Plantgezondheid
Dit dossier en cahier van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij geven een compleet, toegankelijk beeld van plantenziekten, plagen en de manieren waarop we gewassen gezond houden. Je leest over oorzaken, oplossingen en de maatschappelijke kanten, zoals voedselzekerheid en duurzaamheid. Ideaal als start voor een themales of als bron voor de inleiding van een profielwerkstuk, met betrouwbare uitleg en actuele voorbeelden.
Online dossier Plantgezondheid
Cahier Plantgezondheid (pdf)
Engelstalige versie: Plant Health
Interactieve lespakketten
Deze activerende pakketten laten leerlingen al doende ontdekken hoe invasieve soorten, parasitaire planten en teeltproblemen werken. Met korte zoekopdrachten en het verwerken van de gevonden informatie door de leerlingen kun je in één les starten en eenvoudig uitbreiden. De materialen zijn geschikt voor havo, vwo en mbo en sluiten aan bij actuele thema’s. Docentenhandleidingen zijn opvraagbaar.
Interactieve exoten in de klas
Download pakketMBO, bovenbouw HAVO en VWO; 1 uur (uit te breiden met lessen). Applicatie waarbij de leerlingen op een interactieve manier veel informatie opdoen over invasieve exoten, zoals Japanse duizendknoop, Amerikaanse vogelkers, halsbandparkieten en het Aziatisch lieveheersbeestje.
De applicatie is vrij te downloaden na registratie.
Het zal me een biet zijn
Download pdfWat is er aan de hand op de akkers van Lars en Tom? Probeer het zelf op te lossen!
(Voor docenten is het antwoordblad met uitleg hier op te vragen).
Afrikaanse vampierplanten
Download pdfDeze uitzuigers bedreigen de voedseloogst in grote delen van Afrika. Is er iets tegen te doen?
(Voor docenten is het antwoordblad met uitleg hier op te vragen).
De aardappelziekte (Phytophthora)
De schimmelachtige ziekteverwekker Phytophthora infestans is berucht om de grote schade die het veroorzaakt in de aardappelteelt. Rond ‘de aardappelziekte’ phytophthora vind je lesmateriaal met biologie, genetica en praktijk in één. Leerlingen kunnen aan de slag met lespakketten, een DNA-practicum volgen van de Reizende DNA-labs of zich verdiepen in de eeuwigdurende genetische strijd tussen plant en ziekteverwekker. Gebruik de modules als complete les of als bouwsteen in een groter thema over teelt en voedselzekerheid.
Patatje Oorlog
Bekijk pakketDit lespakket gaat over één van de beruchtste plantenziekten ter wereld: De Aardappelziekte
(de docentenhandleiding is hier op te vragen).
Wapenwedloop
Vraag handleidingMet dit lespakket kom je van alles te weten over de werking van resistentie-genen in planten en hoe schimmels deze resistentie-genen proberen te omzeilen (de docentenhandleiding is hier op te vragen).
DNA in de strijd voor voedselzekerheid
Meer infoVoer een DNA-fingerprint uit op tomaat en kijk of jouw plant de juiste eigenschappen heeft voor de toekomst in dit practicum van de Reizende DNA-labs.
Battle of the Genes
Bekijk lesEen lespakket over biotechnologie. Leer alle feiten over gentechnologie bij aardappelen om ze resistent te maken tegen de beruchte aardappelziekte.
Op zoek naar antwoorden
Meer lezenBiologie, de schade en de aanpak van de aardappelziekte Phytophthora.
Veredeling en gentechnologie
Van Mendel tot CRISPR-Cas: deze lesmaterialen maken erfelijkheid en veredeling concreet met practica, discussies en een rollenspel. Leerlingen ontdekken hoe je resistentiegenen kunt inbouwen in een plant zodat deze bestand is tegen een ziekte. Ze leren kenmerken selecteren, data interpreteren en ethische keuzes wegen. Je kunt kiezen voor een korte les of een aantal modules combineren tot een verdiepend thema inclusief koppeling naar actualiteit en maatschappij.
PlantKracht
Lees meerLeer alles over Plantenteelt, genetica, biotechnologie, veredeling en ecologie in deze lessenserie. Het omvat o.a. een practicum en geeft inzicht in hoe methodes zoals CRISPR-Cas ingezet kunnen worden om gewassen slim te veredelen.
Mendels tomatenplantjes
Start practicumGa in de klas zelf aan de slag als plantenveredelaar.
Battle of the Genes
Bekijk lesEen lespakket over biotechnologie. Leer alle feiten over gentechnologie bij aardappelen om ze resistent te maken tegen de beruchte aardappelziekte.
Rollenspel Gentech Maïs
Download rollenspelDit rollenspel dient als basis voor een discussie over gentech. Is gentech de oplossing voor de oprukkende maïsstengelboorder die veel schade veroorzaakt in de maïsteelt.
Gentech: Dat bepaal ik zelf wel!
Start debatVorm zelf je mening over gentech bij planten. Bekijk eerst de feiten en bepaal daarna aan de hand van drie praktijkvoorbeelden wat jij ervan vindt.
Nieuwe technieken plantenveredeling
Naar dossierSpeciaal voor scholen is veel informatie, inclusief lespakketten, beschikbaar in dit dossier van GroenKennisnet
Actuele onderwerpen
Gebruik deze goed leesbare publicaties om nieuws te verbinden met je lessen. Handig voor het begin of einde van de les, als huiswerkopdracht of als startpunt voor een profielwerkstuk of meer verdieping.
Schimmels, van plaag tot bouwmeester
Download pdfSchimmels kom je overal tegen: soms als ziekteverwekker, maar ook bij de productie van Franse kaasjes, antibioticum en biobased materialen (bron: Biowetenschappen en Maatschappij).
Slepen met planten
Download pdfPlantenziekten en -plagen reizen de hele wereld over. Een verhaal over handel, politiek en internationale betrekkingen. Op het moment erg actueel. Wat weet jij al over dit onderwerp?
Lees hier meer hoe dit toezicht in ons land geregeld is en wat er allemaal bij komt kijken.
Virussen, firewalls, hackers en spam (pdf)
Download pdfGaat dit nou opeens over computers? Of toch niet?
Docentendag / Workshop
We organiseren regelmatig een Docentendag Plantenziekten of geven een workshop op een onderwijsconferentie.
Wist je dat...
je ook bij de profielwerkstukken ideeën kunt opdoen voor een leuk practicum?
En dat er bij de dossiers veel inspiratie en info over uiteenlopende onderwerpen te vinden is?
