Shocking Stories: waar planten de hoofdrol spelen

… vormt schoone geesten. Een uitspraak van Johanna Westerdijk. Ze werd in 1917 de eerste vrouwelijke hoogleraar aan een Nederlandse universiteit en deed o.a. onderzoek aan schimmels die plantenziekten veroorzaken, zoals de iepziekte. In haar laboratorium startte ze met een schimmelverzameling. Tegenwoordig is deze verzameling uitgegroeid tot de grootste schimmelcollectie ter wereld en wordt bijgehouden in het Westerdijk Instituut in Utrecht.

In 1962 verscheen het spraakmakende boek ‘Silent Spring’ (Nederlandse titel: Dode Lente). De Amerikaanse biologe Rachel Carson beschreef in dit boek de desastreuze effecten van gewasbeschermingsmiddelen op mens en milieu. Het leverde veel discussie op en vormde de start van de milieubeweging. Sindsdien is er veel veranderd, zijn er andere middelen ontwikkeld met strengere toelatingseisen, en meer groene alternatieven. Maar volgens veel mensen nog niet genoeg.

De Amerikaanse plantenziektekundige Norman Borlaug ontving in 1970 de Nobelprijs voor de vrede. Hij ontwikkelde nieuwe tarwerassen die resistenter waren tegen ziekten en meer opbrengst leverden. Hij introduceerde deze rassen samen met andere nieuwe landbouwtechnieken. Tussen 1965 en 1970 werden de tarweoogsten in India en Pakistan hierdoor bijna verdubbeld. Door toepassing van dezelfde techniek steeg de rijstoogst in China en Indonesië explosief. Dit wordt de Groene Revolutie genoemd. De toekenning van de Nobelprijs laat zien hoe belangrijk voedselzekerheid is voor een stabiele wereldvrede.

Rond 2011 / 2012 wordt door meerdere wetenschappers een ontdekking gedaan: het CRISPR-Cas systeem. Dit is een afweersysteem dat van nature in bacteriën voorkomt en ongewenste virussen stuk knipt. Het systeem blijkt inzetbaar als revolutionaire knip- en plaktechniek en met behulp van deze nieuwe CRISPR-Cas techniek kan DNA onderzoek veel gerichter en sneller gebeuren. Met grote gevolgen voor o.a. de plantenveredeling en plantenonderzoek. Microbioloog John van der Oost stond aan de basis.

In 2022 ontving Corné Pieterse, hoogleraar plant-microbe-interacties aan de Universiteit Utrecht een Spinozapremie voor zijn onderzoek naar de vraag hoe planten zichzelf beschermen. Microben spelen hierbij een belangrijke rol want zij vormen een soort leger dat in geval van nood door de plant wordt opgetrommeld om een aanval van ziekteverwekkers of insecten de kop in te drukken. Deze sterkere planten leveren een hogere gewasopbrengst en kunnen toe met minder bestrijdingsmiddelen.