Insecten zijn onmisbaar voor bestuiving, voedselvoorziening en biodiversiteit, maar staan wereldwijd onder druk. Juist daarom is onderzoek naar insecten vandaag de dag relevanter dan ooit en van grote betekenis is voor onze samenleving.

Slimme insecten, slimme planten
Insecten hebben slimme manieren ontwikkeld om zich te voeden en te beschermen.
Bladluizen gebruiken bijvoorbeeld speeksel om ongemerkt plantensap op te nemen, terwijl andere insecten (zoals de rups van de Sint Jacobsvlinder) gifstoffen uit planten opslaan voor hun eigen verdediging. Planten reageren weer op insecten met hun eigen afweer om vraatschade te beperken en zich te verdedigen. Dat samenspel van aanval en afweer laat zien hoe nauw insecten en planten met elkaar verbonden zijn.

Meer over 100 jaar Entomologie

Terugkijken:
Aflevering Groene pesticiden, Focus 14 oktober 2025
en
Aflevering Superplant, Focus 4 november 2025

Planten hebben hun eigen trucs om zich aan te passen aan extreme omstandigheden. Meer weten? Voor nieuwsgierige leerlingen uit HAVO4 en VWO4 en 5 is er op 5 februari de (gratis) Masterclass ‘Toekomstbestendige Planten: Strategieën om te Overleven in een Veranderend Klimaat’. Je gaat zelf experimenteren en ziet met eigen ogen hoe planten reageren op stress. Leer hoe planten ons kunnen inspireren tot klimaatbestendige oplossingen en duurzame landbouw! Aanmelden kan al >>

Game
Benieuwd hoe jij als paardenbloem 100 jaar klimaatverandering kunt overleven?
Probeer het in de game Climate Pursuit.

• Startdatum cursus: 18 september 2025.
• Kosten: 75 euro voor het complete programma.
• Ga voor meer informatie en om je aan te melden naar de website van SoortenNL.

Ben je helemaal fan van paddenstoelen? Dan is de Opstapcursus Paddenstoelen iets voor jou!

De Japanse kever komt- zoals de naam al doet vermoeden- oorspronkelijk uit Japan. De laatste jaren duikt het één cm grote insect steeds vaker in Europa op. In Zwitserland en Noord-Italië kwamen ze al vaker voor, maar nu zijn ze ook in België en Frankrijk gevonden. De kevers komen o.a. voor in de buurt van vliegvelden, havens en langs snelwegen; ze liften mee met internationale transporten. Maar ook met toeristen. Zo zat er laatst een kever in de koffer van een reiziger uit Milaan.

Is de Japanse meelifter gevaarlijk?
Voor mensen niet. Voor planten wel. Volwassen kevers eten bladeren, bloemen en vruchten van meer dan 400 (!) plantensoorten. Op het menu staan o.a. maïs, druiven, aardbeien, rozen en diverse loofbomen. De larven voeden zich met graswortels en kunnen dus graslanden, sportvelden en gazons aantasten.
Meer over de Japanse kever >>

Meer informatie over de nascholing “Is er een plantendokter in de zaal?” en de mogelijkheid om aan te melden vindt u hier.

Niet alleen planten worden soms ziek. Ook paddenstoelen hebben last van infecties. Zo kunnen champignons de dry bubble disease oplopen. De symptomen variëren van kleine grijsbruine vlekjes op de hoed tot totaal misvormde klompen paddenstoelweefsel. Veroorzaker van ‘dry bubble‘ is de schimmel Lecanicillium fungicola. In dit geval wordt dus een schimmel (de paddenstoel) aangetast door een andere schimmel!

Maar paddenstoelen zijn geen weerloze slachtoffers. Zij kunnen zich, net als planten en mensen, verdedigen tegen infecties. Wanneer een paddenstoel te maken krijgt met een aanvaller activeert hij speciale genen die zorgen voor de productie van afweerstoffen. Dit kunnen stoffen zijn om zichzelf te verdedigen, maar ook stoffen waarmee ze de tegenstander actief kunnen aanvallen.

Benieuwd hoe dit allemaal werkt?
De onderzoekers gebruikten o.a. de CRISPR-Cas techniek om het uit te zoeken en doken in de genexpressie van de aangevallen paddenstoelen.
Kom hier meer te weten!

Een ander interessant DNA-lab is ‘DNA in de strijd voor voedselzekerheid’ (voorheen: Prenataal onderzoek bij planten). De leerlingen maken een DNA fingerprint van een tomatenplantje om te kijken of die de juiste eigenschappen heeft en zich kan aanpassen aan de klimaatverandering. Is de plant droogtetolerant en heeft ie een thermostabiele resistentie tegen plagen? Dit zijn onderwerpen die in een grote rol gaan spelen bij onze voedselproductie.

Kies voor een interessante afsluitende les, bijv. Patatje oorlog of Wapenwedloop, en kom meer te weten over de aardappelziekte en resistentiegenen.

Silvia Coolen is docent biologie aan de UU en onderzoekt de zuidelijke groene schildwants Nezara viridula. Met hun zuigsnuit drinken deze insecten sap uit planten en daarmee veroorzaken ze schade bij verschillende voedselgewassen. Ze ontdekte dat deze wantsen micro-organismen bij zich dragen in hun spijsverteringsstelsel en in hun speekselklieren. Wanneer de wantsen zich op een plant voeden, dragen ze de micro-organismen over aan de plant. Vervolgens onderdrukken die micro-organismen het afweermechanisme van de plant waardoor de plant minder afweerstoffen maakt en zich minder goed kan verdedigen tegen wantsen en andere insecten. Maar alsof dat nog niet genoeg is, zijn de micro-organismen ook nog in staat om de weinige afweerstoffen die de plant nog aanmaakt, af te breken. Dankzij de micro-organismen kunnen de wantsen dus ongestoord van de plant blijven eten!

En het verhaal gaat nog verder. Wantsen lijken een voorkeur te hebben voor planten waarop micro-organismen aanwezig zijn. Het lijkt alsof ze meer aangetrokken worden door een plant met een verstoorde afweer dan door een gezonde plant. Deze kennis kunnen we in de toekomst misschien gebruiken om wantsen weg te lokken van het gewas. Of en hoe dat precies werkt, wordt nog verder uitgezocht. Het is een ingewikkeld samenspel want planten gaan zelf ook bondjes aan met micro-organismen.

Meer over het onderzoek >>

Weerbaar
Wanneer er veel verschillende soorten dieren, planten en micro-organismen in een gebied leven, dan zorgt dat ervoor dat het systeem tegen een stootje kan. Dit noemen ze ook wel veerkrachtig of weerbaar. Hoe dat werkt? Bekijk hier een voorbeeld over het verband tussen klimaatverandering, biodiversiteit en plantgezondheid.

Evolutie en biodiversiteit
Evolutie is eigenlijk het fundament van biologie; het helpt begrijpen hoe biodiversiteit ontstaat en verandert. De diversiteit in de plantenwereld is in 900 miljoen jaar enorm toegenomen. Dat zie je ook terug in de nieuwe Evolutietuin van de Universiteit Utrecht. In juni gaat ie open. Ter gelegenheid daarvan kun je eenmalig een nachtje kamperen in de Botanische tuin! Wel vooraf inschrijven voor deze Camping de Evolutie.

Plantendokter Quiz
Er komt trouwens heel wat bij kijken om planten gezond te houden. Op deze website lees je er alles over. Maar als een plant toch ziek wordt, dan is er een diagnose nodig. Heb jij het in je om plantendokter te worden? Doe de quiz!

Wanneer: dinsdag 27 mei van 10:00 – 15:00 uur.
Waar: Wageningen Universiteit
Voor wie: nieuwsgierige middelbare scholieren uit havo 4, vwo 4 of vwo 5 met interesse in biologie.
Verder: Het kan mooi aansluiten bij een profielwerkstukonderzoek.
Kosten: geen.
Meer info en aanmelden

Plantenwetenschappen en plantgezondheid is een veelzijdig vakgebied en interessant om te studeren. Meer informatie en activiteiten vind je in deze nieuwsbrief>>

* Misschien ook interessant voor je: Klimaatverandering en plantenziekten. Wil je hier meer over weten? Op deze website is hier de info te vinden!

Bruno Doedens en zijn 95-jarige vader willen de natuur een handje helpen. Daarom zijn ze het project Circle4Change gestart. Bruno fietst in een grote cirkel door negen Europese landen. En hij neemt op zijn tocht een boom mee in een karretje achter zijn fiets. Overal waar hij komt planten ze nieuwe bomen aan. Zo ontstaat er tijdens de reis een enorme bomencirkel over Europa. En dat draagt weer een beetje bij aan de leefbaarheid op onze aardbol. Want bomen zijn (net als andere planten) onmisbaar voor het leven op aarde.

Het idee is nu om de aaltjes uit de eitjes te lokken op een moment dat er nog niets groeit op het veld. Dit gebeurt met behulp van wekstof die verzameld is uit plantenwortels. Wanneer je deze tactiek van lure and starve (lokken en laten verhongeren) toepast vermindert de populatie aaltjes vanzelf. Deze manier om wekstoffen te gebruiken in plaats van chemische bestrijdingsmiddelen wordt nu onderzocht.

De Suzuki fruitvlieg is een exoot uit Zuidoost-Azië en heeft hier geen natuurlijke vijanden. Daarom is in het gebied van herkomst gezocht. Onderzoekers vonden daar de sluipwesp Ganaspis kimorum, die ze hier hopen in te kunnen zetten als biologische bestrijder van de Suzuki fruitvlieg.

Exoot uit Azië
Nu is het niet verstandig om een insect (of een ander dier of plant) van de andere kant van de wereld te halen en hier zomaar los te laten. Dat is in het verleden al vaker fout gegaan, bijvoorbeeld met het Aziatisch lieveheersbeestje. Er is dus vooraf goed onderzocht of deze sluipwesp inheemse soorten niet lastig valt. En er is speciale toestemming nodig. Die toestemming is nu gegeven. En dus kan dit voorjaar het experiment met Ganaspis kimorum van start gaan in de kersenboomgaarden.

Meer over exoten (en het Aziatisch lieveheersbeestje) in deze aflevering van het Klokhuis.
Meer over de Suzuki fruitvlieg

Speciaal voor Valentijnsdag worden er hartvormige komkommers gekweekt. Het principe is eigenlijk heel simpel. Je doet een hartvormige huls om de vrucht waardoor die gedwongen wordt in een hartvorm te groeien. Natuurlijk moet je er wel voor zorgen dat de huls doorzichtig is en licht doorlaat. Anders worden de komkommerhartjes wel heel erg bleekjes…

Al heel lang proberen mensen om de groei en het uiterlijk van planten te sturen. Plantenveredelaars proberen smaak, vorm, opbrengst en weerbaarheid van planten tegen ziekten en plagen te optimaliseren. Maar soms worden plantenziekten ook juist ingezet om een plant waardevoller te maken. Voorbeelden hiervan zijn de tulpen in de 17e eeuw. En tegenwoordig kerststerren met een fytoplasma-infectie.
Naar voorbeelden>>

In  februari start bij bloementelers een proef met feromonen. Doel van de proef is om te kijken of het lukt om de Turkse mot uit te schakelen door feromoonverwarring. De rupsen van de Turkse mot (Chrysodeixis chalcites) eten graag van de bloemen en bladeren en zorgen zo voor veel schade.  Feromoonverwarring moet uitkomst bieden. De tactiek werkt als volgt: in de kas worden zoveel feromonen in de lucht gebracht dat de mannetjes en vrouwtjes van de Turkse mot elkaar niet meer kunnen vinden. Hierdoor is er geen (of in ieder geval minder) voortplanting van de motten. Voor de proef worden sexferomonen van de vrouwtjes van de Turkse mot gebruikt.

Het principe is eerder al met succes toegepast in de tomatenteelt. Daar werd toen door feromoonverwarring de paring van de mot Tuta absoluta grondig verstoord.

Overigens kunnen feromonen ook op andere manieren nuttig toegepast worden. Bijvoorbeeld om schadelijke insecten in een val te lokken. Meer weten over feromonen? Of interesse in een PWS over feromonen?  Lees meer in Daar zit een luchtje aan… >>

Strokenteelt
Uit onderzoek blijkt dat strokenteelt goed werkt om de bodemgezondheid te vergroten en in stand te houden. Bij strokenteelt groeien verschillende gewassen in rijen naast elkaar. Bijvoorbeeld kool naast bietjes en pompoen naast tuinbonen. In bodems met strokenteelt groeien meer micorrhizaschimmels, die gunstig zijn voor de plant.

Gezonde bodem
Strokenteelt kan de natuurlijke verdediging van planten tegen ziekten en plagen versterken. Uit onderzoek blijkt dat aardappels in strokenteelt minder last hebben van bladluizen. Dat komt enerzijds doordat er meer biodiversiteit op de akker is en dus meer natuurlijke vijanden van de bladluizen, zoals lieveheersbeestjes. Maar onderzoekers toonden aan dat er nog iets speelt: wanneer aardappels opgroeien op een bodem die afkomstig is van strokenteelt, dat hebben ze sowieso een betere afweer tegen bladluizen.

MoestuinMix
Onderzoekers van het project CropMix zijn benieuwd welke gewascombinaties het beste werken om planten gezond te houden. Daarvoor roepen ze nu de hulp in van mensen met een moestuintje. Meer over het project CropMix en de moestuinen

Meer over Bodemgezondheid op deze website: Down to earth

Sommige houtzwammen tasten levende bomen aan (zoals de honingzwam), maar vaak zijn deze schimmels zwakteparasieten of zelfs necrotroof (schimmels die alleen op dood hout leven). Ze zijn onmisbaar voor een evenwichtig ecosysteem omdat ze houtvezels afbreken en zo zorgen voor voedingsstoffen in de bodem.

Uit onderzoek blijkt dat het inbrengen van houtsnippers in een akker prima werkt om de groei van gunstige schimmels in de bodem te stimuleren. En daarmee verbeter je ook de plantengroei. Want schimmels die plantenziekten veroorzaken worden namelijk onderdrukt door de houtschimmels. Bijkomend voordeel is dat de overmaat aan stikstof, die anders uit zou kunnen spoelen, door de houtschimmels wordt opgenomen.
Meer over houtafbrekende schimmels>>

De ziekten Panama Disease en Black Sigatoka bij banaan kosten jaarlijks een fortuin aan bestrijding. In sommige gevallen ook nog tevergeefs waardoor complete plantages verwoest worden door de schimmelziekten. Een ramp voor de bevolking in de tropen, voor wie de banaan een belangrijk onderdeel is van het dagelijkse menu.

De nu ontwikkelde banaan Yelloway One is resistent tegen de twee schimmels die de ziekten in banaan veroorzaken. De onderzoekers willen nog meer resistente variëteiten ontwikkelen. Hierdoor zijn in de toekomst minder bestrijdingsmiddelen nodig en wordt de bananenproductie duurzamer. En als de bananenplanten gezond blijven dan heeft dat natuurlijk ook een positief effect op de opbrengst en de voedselzekerheid.

Lees alles over de bananenziekten in Shocking stories: Going bananas

Jongeren kennen veel voorkomende planten niet meer. Korenbloem of margriet? Ze weten het niet!
Dit blijkt uit onderzoek van Natuurmonumenten. De organisatie denkt dat het komt omdat er simpelweg minder natuur is. De biodiversiteit gaat achteruit en we zien en ruiken minder planten om ons heen. Uit het oog, uit het hart. Ze pleiten dan ook voor meer natuuronderwijs.

We zoeken het op
Maar misschien valt het nog best mee met de kennis en interesse van jongeren voor natuur. Het kan ook zo zijn dat jongeren veel meer gebruik maken van apps als ObsIdentify. Als je het kunt opzoeken, dan is er minder noodzaak om het te onthouden, toch?!
Maar dit neemt niet weg dat natuuronderwijs belangrijk is. En dan vooral ook buiten. Dus ga lekker Erop uit met deze les ideeën! En ontdek zelf wat er allemaal voor moois is. En als je de naam niet weet, dan zoek je het toch gewoon op. Dat geldt trouwens ook voor plantenziekten; een hele Beeldenbank vol is er nog te ontdekken!

Op een plant komen heel veel verschillende micro-organismen voor, waaronder ook allerlei bacteriën, die de plant graag infecteren en parasiteren. Tussen al deze ziekteverwekkende bacteriën is een continue onderlinge concurrentiestrijd aan de gang. Wie infecteert de plant als eerste en groeit het snelst? De bacteriën hebben in de loop der tijd zo hun eigen methoden ontwikkeld om rivalen tegen te houden. Bekend is de productie van antibioticum om de groei van anderen te remmen. Maar het kan ook anders…

Giftig tailocine

Nu is er een bacterie ontdekt (Pseudomonas viridiflava), die een aantal genen van een bacteriofaag heeft overgenomen om zich te wapenen tegen concurrenten. Een bacteriofaag is een virus dat bacteriën infecteert – het heeft de vorm van een bolletje met een staart (’tail’). De genen die coderen voor het staart-eiwit van de faag zijn lang geleden door P. viridiflava opgenomen in zijn eigen genoom. Op die manier kan de bacterie tailocine (giftig faagstaart-eiwit) produceren en daarmee concurrenten uitschakelen.  Zelf is P. viridiflava ongevoelig geworden voor tailocine (zie illustratie).

Artikel in Science>>

Een schaapskudde op de uitgestrekte paarse heide. Het is een idyllisch plaatje dat ieder jaar in augustus veel mensen trekt. Maar dit jaar wordt dit lieflijke beeld op veel plaatsen verstoord.

Welk dier is hier de oorzaak van?
1. de wolf
2. het heidehaantje
3. het schaap

Voor het antwoord klik hier

In het dagelijks gebruik zijn discriminerende plantennamen vaak al vervangen: hibbertia heet tegenwoordig ook wel guineebloem en de Zuid-Afrikaanse ‘kafferboom’ wordt als koraalboom aangeduid. Maar nu is dus besloten om ook de Latijnse namen aan te passen. In het geval van de koraalboom wordt Erythrina caffra veranderd in Erythrina affra.

Hoewel het maar één letter verschilt, is dit toch behoorlijk ingrijpend. Niet alleen vanwege de boodschap, maar ook voor de plantkunde. Normaal gesproken liggen namelijk juist de wetenschappelijke namen vast zodat er internationaal duidelijkheid is over welke soort het precies gaat. Naamsveranderingen zullen dus -zeker in het begin- tot verwarring kunnen leiden.

Verstoring
De snellere ontwikkeling van rupsen en vlinders bij hogere temperaturen, kan grote invloed hebben op allerlei processen in de natuur en op andere planten en dieren. Denk aan de interactie met natuurlijke vijanden of de beschikbaarheid van voedsel. Uitleg aan de hand van een voorbeeld vind je hier>>

PWS
Ook interesse in een profielwerkstuk over rupsen en vlinders?
Bekijk dan onze pws-pagina om een idee op te doen.

Met de vertrouwde PCR-test als basis leren de leerlingen hoe we via DNA-analyse tomatenplanten kunnen selecteren die zijn aangepast aan de gevolgen van klimaatverandering. Zo onderzoeken we eigenschappen als droogtetolerantie en thermostabiele resistentie tegen plagen, die in de nabije toekomst een grote rol gaan spelen bij onze voedselproductie.

Wat wel hetzelfde blijft: het lab is gratis en te boeken in de periodes november-december en maart-april.

Inschrijven voor de Reizende DNA-labs Schooljaar 2024/ 2025 vanaf 4 juni!

Met biodiversiteit wordt de verscheidenheid aan dieren- en plantensoorten en micro-organismen bedoeld. Die organismen zijn onderling op elkaar ingesteld en vormen samen ecosystemen. Die ecosystemen dragen bij aan schone lucht en water en aan een gezonde bodem. Hoe meer verschillende soorten in een ecosysteem, hoe flexibeler het kan omgaan met veranderingen.

Biodiversiteit en plantenziekten

Een grote biodiversiteit is ook belangrijk om plantenziekten te beheersen. Wanneer er evenwicht is met voldoende natuurlijke vijanden, dan blijven ziekten en plagen beter onder controle. Dit is zeker belangrijk met de huidige klimaatverandering. Hogere temperaturen kunnen de interactie tussen plaag en natuurlijke vijand namelijk verstoren.

Plantenziekten en klimaatverandering

Bijvoorbeeld de rupsen van de wintervlinder (Erannis defoliaria) ontwikkelen zich de laatste jaren sneller doordat het warmer is (temperatuur gestuurd). Ze komen eerder in het voorjaar uit en vreten de bladeren van bomen kaal. Normaal gesproken worden de rupsen door koolmezen gevoerd aan hun jongen. Maar de ontwikkeling van koolmezen is niet vervroegd (want lichtprikkel gestuurd) en dus komen de jonge rupsen te vroeg in het jaar voor de jonge koolmezen. Het gevolg is dat de koolmezen een voedselprobleem hebben en de boom een rupsenprobleem.

Klimaatverandering en biodiversiteit

Voor zowel de mezen als de boom geldt dat ze voordeel hebben bij een grote biodiversiteit. Als er veel verschillende insectensoorten zijn, dan is er voor de koolmezen vervangend voedsel. En voor de plant zijn er hopelijk andere natuurlijke vijanden van de rupsen vroeg in het voorjaar. Biodiversiteit kan dus de impact van klimaatverandering op plagen en ziekten verminderen.

De Nederlandse winters worden warmer en natter. In de zomer zijn er vaak lange droge periodes met erg hoge temperaturen. Dat heeft natuurlijk ook effect op planten. Door verdroging, wateroverlast en verzilting van de bodem zijn de opbrengsten vaak lager. Dan kun je als boer een paar dingen doen. Het eerste is proberen om de omstandigheden toch zo gunstig mogelijk te maken voor je gewas. Bijvoorbeeld door wateropvang bij extreme regen en een slim druppelirrigatiesysteem bij droogte.

Een tweede optie is om over te stappen op een ander gewas. In plaats van aardappelen, ga je zoete aardappelen (bataat) telen. De subtropische plant blijkt het inderdaad aardig te doen in het huidige Nederlandse klimaat. Ook wordt geëxperimenteerd met kiwi, druiven, quinoa en zelfs rijst en thee. Door de lokale productie is er ook minder transport nodig.

Honger
Hoewel er lokaal nieuwe kansen ontstaan, is de klimaatverandering wel een bedreiging voor de wereldwijde voedselvoorziening. In Afrikaanse landen als Ethiopië en Somalië zijn al meerdere jaren op rij oogsten verloren gegaan door droogte, afgewisseld met extreme neerslag. Het veroorzaakt grote problemen. Het zaaien van droogtebestendige gewassen en de aanplant van bomen kan (op termijn) helpen.

De verschillen zijn deels te verklaren doordat koolplanten een groot genoom hebben met veel verschillende genen. Maar dat is het niet alleen. Onderzoekers hebben ontdekt dat transposons een belangrijke rol spelen. Dit zijn kleine stukjes DNA die ‘rondspringen’ en op allerlei plaatsen in het DNA kunnen opduiken. Deze transposons (of springende genen) beïnvloeden de activiteit van de genen die in hun buurt liggen. Ze werken als het ware als de aan/ uit knoppen en de dimmers van de buurgenen. Wanneer bepaalde genen ‘harder of zachter aanstaan’, heeft dat invloed op de eigenschappen van de plant.

Deze kennis is dus erg nuttig bij het selecteren van rassen die beter bestand zijn tegen ziekten of die bijvoorbeeld minder temperatuurgevoelig zijn.

Bekijk ook eens het Practicum over Geheimen van het Koolgewas

Japanse onderzoekers hebben dit ‘gevaar ruiken’ nu zichtbaar gemaakt in een video: in een laboratorium opstelling is een alarmstofje (een zogenaamde vluchtige organische stof VOG) in de lucht gebracht bij een plant en vervolgens is de opbouw van Ca2+ in het blad gefilmd m.b.v. fluorescentie (Ca2+ is een van de eerste stappen in de keten van de verdedigingsreactie).
Bekijk de video’s

Overigens reageren niet alleen buurplanten op de alarmsignalen van een beschadigde plant. De vluchtige stofjes in de lucht trekken ook sluipwespen en andere hulptroepen aan…. Meer>>

Om een goed beeld te krijgen van de opmars nemen onderzoekers bodemmonsters, vanaf Zuid-Turkije tot Noord-Duitsland om de 200-300 km. Ze gaan de waarnemingen in kaart brengen en met behulp van een model voorspellingen doen. Op basis daarvan kunnen dan (voorzorg)maatregelen genomen worden.

Gaten in verdediging plant
Maar de bodemtemperatuur heeft niet alleen effect op de plantenbelagers. Het kan ook de groei en andere processen van de plant zelf beïnvloeden. Zo werkt bij een temperatuur van 28 graden of hoger een aantal belangrijke resistentiegenen van planten niet meer. Er vallen dus gaten in de verdedigingslinie van de plant! Onderzoekers zijn op zoek naar wat precies de achterliggende moleculaire mechanismen zijn. Als we beter snappen hoe het werkt, dan kunnen we met die informatie gewassen zoeken, die beter bestand zijn tegen de klimaatverandering.

Ben jij ook zo dol op chocola? Misschien weet je dan wel dat cacao (het belangrijkste ingrediënt van chocolade) de afgelopen tijd steeds duurder is geworden. Begin december bereikte de cacaoprijs de hoogste stand in 46 jaar tijd. Dat zullen we in 2024 gaan merken is de verwachting. De oorzaak van de prijsstijging is schaarste van cacaobonen en dat is weer een gevolg van verschillende plantenziekten bij cacaoplanten. Schimmelziekten, droogte en extreme regenval zorgen ervoor dat de planten minder cacaobonen produceren.

Daarnaast is het cacao mild mosaic virus (CaMMV) bezig aan een wereldwijde opmars. Dit plantenvirus veroorzaakt een mozaïekpatroon op de bladeren van geïnfecteerde cacaoplanten en zorgt ervoor dat een zieke plant minder en kleinere cacaobonen produceert. CaMMV is al gevonden in cacaoplantages in de V.S., Brazilië en Indonesië. Op het moment wordt onderzocht hoe het virus zich precies verspreidt (via insecten, via zaad of bij contact tussen planten). Meer>>

Is er ook een voordeel aan de hogere cacaoprijzen? Je zou denken dat het goed is voor de kleine cacaoboeren in West-Afrika. Helaas gaat er maar een relatief klein deel van de handelsprijs naar de boeren zelf. Kun jij hier iets aan veranderen? Blijf chocolade kopen! Want het is de inkomstenbron voor de boeren. Maar wel graag chocolade van een merk dat een eerlijke prijs betaalt aan de cacaoboeren (bijv. met het UTZ-keurmerk of Tony’s).

Een bananenplant die besmet wordt door Fusarium is niet te redden. Als de ziekte toeslaat, gaat de bananenplant te gronde en is de bodem vele jaren besmet.

Wat kunnen we doen?
• Resistentie-veredeling: het ontwikkelen van een banaan die ongevoelig is voor TR4.
Echter, een resistentie kan ook weer doorbroken worden door de schimmel, en dat is wat er nu ook gebeurt (zie video). Bovendien kost het ontwikkelen van nieuwe resistente rassen veel tijd. Waarschijnlijk duurt dat nog 5 jaar en zijn er op z’n vroegst pas in 2028 nieuwe rassen.
• Ondertussen de boel in de gaten houden door monitoring (luchtfoto’s vanuit vliegtuigjes) en proberen de verspreiding zoveel mogelijk tegen te gaan. Dat is lastig want de ziekteverwekker leeft in de bodem en wordt dus gemakkelijk verspreid door bijvoorbeeld grond onder schoenzolen en door overstromingen.
• Bananenplanten in potten telen in plaats van in de bodem. In schone potgrond kunnen ze niet besmet raken.

Meer over bananenziekten in Shocking stories: Going bananas

Pompoenen kweken is relatief eenvoudig. Het zijn gemakkelijke planten die snel groeien en weinig last hebben van plantenziekten. Alleen de ziekte ‘echte meeldauw’ wil nog wel eens de kop opsteken bij pompoenplanten. Echte meeldauw wordt veroorzaakt door een schimmel. Op de plekken op het blad waar de schimmel groeit, ontstaan witte plekken. Deze witte waas kan zich aan het einde van de zomer snel uitbreiden over het hele blad, waarna het blad afsterft.
Wanneer het blad met een wit laagje bedekt is, kan de plant minder of niet fotosynthetiseren en zal de pompoen minder hard groeien. Maar de schimmel tast de pompoen zelf niet aan. Dus je kunt ze nog gewoon oogsten en gebruiken met Halloween.

Gewoon in de achtertuin!
Veel mensen verwachten het niet, maar onder hun (soms strak) gemaaide gazonnetje ligt een hele wereld. Die van de bodemdieren! In de film Onder het Maaiveld- junior is dat prachtig te zien. Er zijn wel duizenden verschillende soorten kevers, spinachtigen, slakken enzovoort. Met elk hun eigen rol. En dat alleen al in Nederland. Voor een safari hoef je dan ook niet naar de tropen: duik lekker in je eigen achtertuin, het park om de hoek of de tuin op school. Wat leeft er eigenlijk onder jóuw maaiveld?

Waarnemingen belangrijk
De site www.bodemdierendagen.nl staat weer klaar voor alle waarnemingen. Jouw waarneming wordt gebruikt voor het onderzoek van verschillende universiteiten en onderzoeksinstellingen.
Meer>>

Helaas zijn de afgelopen 20 jaar veel paardenkastanjes (Aesculus hippocastanum) aangetast door een ziekte, de kastanjebloedingsziekte, veroorzaakt door een bacterie. De enige duurzame oplossing op de lange termijn is bomen aanplanten die minder gevoelig zijn voor deze bacterie (Pseudomonas syringae pv. aesculi). Daar wordt aan gewerkt!

Met een speciaal ontwikkelde methode hebben onderzoekers een heleboel verschillende kastanjebomen gescreend op hun gevoeligheid voor de bloedingsziekte. De bomen werden kunstmatig met de bacterie geïnfecteerd en in het jaar erna werd gekeken of ze ziektesymptomen kregen. Er bleken grote verschillen in gevoeligheid voor de kastanjebloedingsziekte te bestaan tussen kastanjes onderling. Een aantal bomen had duidelijk veel minder last van de bacterie. Deze bomen kunnen in de toekomst gebruikt worden om te vermeerderen en aan te planten.

Het is een mooi voorbeeld van praktisch plantenziektekundig onderzoek met als uiteindelijk resultaat gezonde kastanjebomen in stad en land,  ook in de toekomst.

Meer over de kastanjebloedingsziekte  en andere boomziekten.

Xylella fastidiosa wordt razendsnel verspreid door schuimcicades, een insect dat ook in Nederland veel voorkomt. De Xylella-bacterie is niet gevaarlijk voor mensen, maar wel een risico voor ruim 300 plantensoorten. Zo zijn er sinds 2013 in Italië al 2 miljoen olijfbomen gekapt vanwege deze bacterie. Maar ook bijvoorbeeld druif, braam, pruim, eik en andere boomsoorten kunnen worden aangetast. En lavendel. Inmiddels is de bacterie ook al opgedoken in Frankrijk, Spanje en Portugal.

Ernstige gevolgen
’Bij een uitbraak van Xylella fastidiosa moeten alle voor Xylella gevoelige planten in een straal van minimaal 50 meter rondom een besmetting vernietigd worden. In tuinen, boomgaarden, parken, bossen, overal. En in een straal van 2,5 kilometer rondom een besmet gebied mag 4 jaar lang geen vatbare plant meer vervoerd worden: het gebied gaat in quarantaine. Geen nieuwe planten in de tuin dus, maar ook geen handel voor tuincentra, telers en geen export.

Wat kun jij doen?
Of liever gezegd: ‘wat kun je beter niet doen?’  Neem als vakantieganger geen plantjes mee terug van vakantie! Je kunt niet altijd aan een plant zien of die besmet is. Koop de plant, die je aan je vakantie herinnert, gewoon in Nederland. Zo houden we Xylella en andere plantenziektes buiten de deur.

10 vragen en antwoorden over Xylella >>

Planten zijn onmisbaar in ons dagelijks leven. Ze zorgen voor schone lucht, een prettige omgeving en verkoeling in hete zomers. We gebruiken planten als materialen, maar het belangrijkste: ze zijn de basis van al ons voedsel. Als we niet uitkijken, gaat maar liefst tot 40% van ons voedsel verloren wanneer planten aangetast worden door plantenziekten.

Daarom hebben planten op 12 mei hun eigen dag:  International Day of Plant Health
Want gezonde planten zijn van levensbelang!

Er komt trouwens heel wat bij kijken om planten gezond te houden. Lees er alles over hier op de Scholierenwebsite en in het cahier Plantgezondheid.

Nu in de bioscoop! Bekijk hier de trailer:

Voor een goede oogst is het belangrijk om gewassen gezond te houden. Chemische middelen zijn daarbij vaak effectief. Ze beschermen planten relatief gemakkelijk en goedkoop tegen ziekten en plagen. Helaas kunnen deze middelen ook schadelijk zijn voor mens en milieu. Vandaar dat er veel onderzoek wordt gedaan naar alternatieve bestrijdingsmethoden.

Antimicrobieel peptide (AMP)
Een mogelijk alternatief is de inzet van antimicrobiële peptiden tegen ziekteverwekkers bij planten. Antimicrobiële peptiden zijn korte aminozuurstrengen (in feite kleine eiwitmoleculen) die zich hechten aan de celmembraan van een schadelijke bacterie of schimmel en op die manier lekkage van de membraan veroorzaken. De ziekteverwekker overleeft dat niet.

Data analyse
Van nature leven op of rond de plant meerdere bacteriesoorten die dit soort peptiden produceren, vooral bedoeld om concurrenten uit te schakelen. De onderzoekers proberen m.b.v. data analyse en bioinformatica een bacterie te vinden die ‘het beste peptide’ produceert. En met ‘het beste’ bedoelen ze dus een peptide dat speciaal geschikt is om micro-organismen die planten ziek maken, uit te schakelen.

In de geneeskunde wordt deze techniek met antimicrobiële peptiden al soms ingezet, bijvoorbeeld bij een infectie met een antibiotica-resistente bacterie. Peptiden werken dan nog wel. De ontwikkeling van peptiden tegen plantenziekten is nu ook in gang gezet. Het zal naar verwachting enkele jaren duren voordat er een product ligt dat in de praktijk getest kan worden.

Mocht je in de buurt van Wageningen wonen / komen en tijd hebben op woensdagavond? Dan moet je zeker naar een (of meer) van deze superinteressante lezingen gaan.

Insecten kunnen dodelijke ziektes overbrengen, maar helpen ook bij het oplossen van moorden. Insecten zijn een inspiratie voor kunstenaars en voor ontwerpers van herentoiletten. Deze en nog veel meer onderwerpen komen aan bod in Insects and Society.

Deze lezingenreeks geeft een brede kijk op de rol van insecten in de samenleving:
11 januari t/m 15 maart 2023
Forum op Wageningen Campus.
Tijd: 20.00 – 22.00 uur , Toegang gratis

Sinds 1992 zijn al meer dan een half miljoen Nederlandse iepen gevaccineerd tegen de iepenziekte. Dit gebeurt door sporen van de schimmel Verticillium nonalfalfae in de sapstroom van de boom te spuiten. Deze sporen brengen een afweerreactie bij de iep op gang, die de boom ook beschermt tegen de Ophiostoma-schimmel die de iepenziekte veroorzaakt.

De methode werkt goed: van de gevaccineerde bomen is de laatste jaren niet meer dan 0,1% besmet geraakt. Omdat het een bewerkelijke en kostbare methode is, wordt het middel vaak toegepast bij waardevolle iepen, bijvoorbeeld in historische binnensteden (bijvoorbeeld in Den Haag: zie de video over Dutch Trig). Ook in het buitenland wordt het middel ingezet om iepen te beschermen.

Weetje: de iepenziekte wordt verspreid door de iepenspintkever (Scolytus scolytus).

Dieren en planten
Ieder jaar rond Dierendag (4 oktober) worden de Bodemdierendagen georganiseerd. Doe ook mee in de tuin, op het balkon of met de hele klas op het schoolplein!
Bodemdiertjes zijn ontzettend belangrijk om planten gezond te houden. Ze zorgen voor genoeg voedsel voor de plantenwortels en helpen om plantenziekten boven- en ondergronds tegen te gaan.

Uit onderzoek blijkt nu dat planten zich bij een kleine temperatuursverhoging al voorbereiden op een hittegolf. In plaats van ‘gewoon’ te groeien, komt de plant in een stresstoestand waarbij minder zaad en vruchten worden gemaakt. Niet gunstig dus voor de oogst.

Naast waterstress en hittestress kunnen bomen ook direct last hebben van zonlicht. Een boomstam kan – net als jouw huid – verbranden in de zon. Om dit te voorkomen krijgen bomen soms een bescherming. Dat kunnen jute doeken of kokosmatten zijn, maar het gebeurt ook dat de stam simpelweg wit geverfd wordt. Net of de boom is ingesmeerd met zonnebrandcrème.

‘Van een saai leven gaat zelfs een schimmel dood’. En ‘Werken en feesten vormt schoone geesten’. Het zijn uitspraken van Johanna Westerdijk. Haar vakgebied: plantenziekten en schimmels.

Johanna Westerdijk (1883-1961) is van grote betekenis geweest voor het onderzoek aan plantenziekten én ze was een kleurrijke persoonlijkheid. Bovendien was ze de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland. Haar leven was alles behalve saai.

Ruim een eeuw geleden ontdekte ze dat de beruchte iepziekte (Dutch elm disease) veroorzaakt werd door de schimmel Ophiostoma novo-ulmi.
In haar laboratorium onderzocht ze ook andere plantenziekten en startte ze met de aanleg van de grootste collectie levende schimmels ter wereld. Daarnaast hield ze wel van een feestje op zijn tijd.

Als eerbetoon is ze in augustus 2022 vereeuwigd op een muurschildering aan de Utrechtse Maliesingel 54.

Meer over Johanna Westerdijk>>

Maar hoe zorg je ervoor dat een plant een goed afweersysteem heeft? Bepaalde nuttige bacteriën die bij de plantenwortels groeien, kunnen ervoor zorgen dat een plant beter bestand is tegen ziekten. Niet alleen tegen bodemziekten, maar ook tegen schimmelziekten op de bladeren bovengronds. Pieterse onderzoekt hoe dat precies werkt en hoe je dit kunt gebruiken om planten weerbaarder te maken.

Volgens de organisatie die de Spinozaprijs toekent, draagt Pieterse met dit onderzoek bij aan een toekomstbestendige landbouw en meer voedselzekerheid voor de toenemende wereldbevolking.
Meer >>

Wist je trouwens dat er ook al speurhonden ingezet worden om plantenziekten op te sporen?

Misschien ken je de term invasieve exoten al? Dat zijn planten, dieren en dus ook schimmels, die niet van nature hier voorkomen (exoten), en hier ook niet op eigen kracht gekomen zijn. Ze zijn bijvoorbeeld meegekomen met een vracht in een vliegtuig. Maar soms blijken ze hier wel prima te kunnen overleven. Zelfs zo goed dat ze af en toe bestaande organismen verdringen (invasief) en overlast of plantenziekten veroorzaken.
Een voorbeeld daarvan is de schimmel die essentaksterfte veroorzaakt. Ook de roetschorsziekte is iets om alert op te zijn omdat de schimmel die dit veroorzaakt (Cryptostroma corticale) niet alleen bomen aantast, maar ook schadelijk kan zijn voor onze eigen gezondheid.

Online uitleg
Op maandag 13 juni om 19.30 is er over deze en andere exotische schimmels een online lezing door de Nederlandse Mycologische Vereniging.
Er zijn geen kosten, ook niet-leden zijn welkom en speciale voorkennis is niet nodig.
Inloggen kan op 13 juni vanaf 19:15 uur via deze link. De lezing begint om 19.30.

Meer info

Het is nu ook mogelijk om een Leskist (Proef je PTC?) te boeken. De Leskist wordt op twee locaties uitgeleend: Amsterdam én Nijmegen voor een periode van 3 of 4 weken. Met de ABE Leskist kunnen docenten met de leerlingen zelf een practicum in de klas uitvoeren met het bijgeleverde lesmateriaal en apparatuur.

Naar de Reizende DNA-lab>>

Gewasbeschermingsmiddelen: Vloek of zegen?
Na de Tweede Wereldoorlog heeft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geleid tot meer voedselzekerheid en goedkoper voedsel. Maar Tegelijkertijd brengt het risico’s met zich mee voor mens, dier en milieu. Waar worden de restanten van middelen tegenwoordig teruggevonden? Hoe komt de toelating van de middelen tot stand? Welke alternatieve manieren van bestrijding zijn er, zoals de inzet van sluipwesp als natuurlijke vijand? En hoe lastig is het voor boeren als zij deze alternatieven willen inzetten?

In de podcast wordt ook naar de toekomst gekeken: wat kan iedereen bijdragen, inclusief de luisteraar?

Silent Spring
De naam van de podcast is gebaseerd op het spraakmakende boek ‘Silent Spring’ (Nederlandse titel: Dode Lente).  De Amerikaanse biologe Rachel Carson beschreef in dit boek (1962) de desastreuze effecten van deze middelen op mens en milieu. Het leverde veel discussie op en vormde de start van de milieubeweging. Waar staan we nu, 60 jaar later?

Meer over  Podcast Red de Lente!

Plantenbiologen van verschillende universiteiten (Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam, Wageningen University en TU Delft) werken hierbij samen met bedrijven. Ze zoeken uit welke genen en processen in een plant zorgen voor weerbaarheid. Die kennis zetten ze daarna om in modellen waarmee veredelingsbedrijven vervolgens gericht gewassen weerbaarder kunnen maken.

Het kabinet vindt dit onderzoek van groot belang om de landbouw wereldwijd duurzaam en klimaatbestendig te maken. Daarom investeert het 42 miljoen euro in het project. Dat zijn weinig 1-tjes maar wel veel 0-tjes.

Maar of je nu wel of geen fan bent van de paardenbloem, het is een plant die zijn nut al vaker bewezen heeft. Een paar voorbeeldjes:

• Onderzoek:
  de ontdekking van een gen in paardenbloem is doorbraak voor de veredeling van gewassen
• Rubberproductie:
  paardenbloem als duurzame leverancier van rubber
• Smakelijk eten!
  In de stamppot en andere recepten
• Plantje dat de buurt opfleurt
  Stoepplantje dat zorgt voor biodiversiteit en insecten aantrekt

En dus is dit jaar 24 april de Dag van de Paardenbloem

Motten (nachtvlinders) zijn berucht bij groenten- en bloementelers. De rupsen van o.a. de tomatenmineermot (Tuta absoluta) en de Turkse mot (Chrysodeixis chalcites) kunnen door hun enorme eetlust voor flinke schade zorgen. Om dit te voorkomen is het zaak om zo snel mogelijk actie te ondernemen als er een mot opduikt in de kas. Om in de gaten te houden of er motten zijn, worden vaak feromoonvallen of lichtvallen gebruikt, waar de motten op af komen.
Maar er is nu ook iets anders bedacht: met camera’s worden de motten, die meestal ‘s nachts rondvliegen, gespot. Maar daar houdt het niet bij op. Speciale mini-drone’s worden vervolgens naar de plek gestuurd waar de mot gesignaleerd is, volgen het insect en schakelen het uit. In de video hierboven kun je precies zien hoe dat gaat.  Meer >>

Boeren moeten dus op zoek naar alternatieve methoden om planten en gewassen (= ons voedsel) te beschermen tegen ziekten en plagen. Dat is vaak best lastig. Soms kunnen natuurlijke vijanden helpen. Bekend zijn de lieveheersbeestjes, maar ook bepaalde virussen, bacteriën en schimmels kunnen schadelijke plantenziekten tegen te gaan.

Verder is er tegenwoordig veel aandacht voor plantweerbaarheid: als een plant in goede conditie is en een goede afweerreactie heeft, dan is ie minder vatbaar voor ziekten. Hierbij spelen o.a. bodembacteriën rond de wortels een grote rol, evenals moleculaire reacties in de plant. Verschillende universiteiten, onderzoeksinstituten en (veredelings)bedrijven doen onderzoek naar geschikte manieren om planten gezond te kunnen telen.
Je kunt ook een studie of opleiding volgen die met plantgezondheid te maken heeft.

Daarom wordt er jaarlijks in de kerstvakantie een Eindejaars Plantenjacht georganiseerd. Iedereen kan rond kerstmis en nieuwjaar buiten speuren naar bloeiende planten. Een zoekkaart kan je daarbij op weg helpen (zie ook website van Floron).

Ook leuk: Speuren naar het Stoepplantje van de week. Dit kan het hele jaar door.

Eindejaars Plantenjacht >>

Kleine lijmbolletjes die op de bladeren van een plant worden gespoten en waaraan schadelijke insecten blijven kleven. Eigenlijk gebeurt dit in de natuur al lang want sommige plantensoorten gebruiken van nature kleefstoffen om (schadelijke) insecten te vangen. In een onderzoeksproject wordt nu gekeken of dit principe nagebootst kan worden bij andere planten en bij voedselgewassen.

Het klinkt simpel, maar de uitvoering is nog best lastig. Je moet namelijk met veel dingen rekening houden. Bijvoorbeeld:
1. Je wilt geen biologische bestrijders of bijen /hommels vangen. Hoe zorg je dat de schadelijke insecten naar de lijm komen? Antwoord: door vluchtige lokstoffen toe te voegen aan de lijmbolletjes.
2. Toediening van de lijmbolletjes: ze moeten plakkerig genoeg zijn. Maar hoe zorg je ervoor dat je geen plakkerige tomaten krijgt….?
Kortom, er wordt hard gewerkt om alles uit te zoeken. Als het lukt, dan zou dat betekenen dat er veel minder chemische gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. Een plakkerige revolutie!

Meer over dit onderzoek>>

In alle gevallen moeten schimmels die interacties aangaan met planten het immuunsysteem van die planten onderdrukken. Hiertoe scheiden ze veel kleine eiwitten uit die het immuunsysteem van de plant zowel aan de buitenkant als van binnenuit manipuleren. Toch zijn planten tijdens de evolutie in staat gebleken deze aanvallen te doorstaan en ze soms in hun voordeel om te buigen.

Door het bestuderen van erfelijk materiaal van schimmels (schimmelgenomen) en de expressie van genen in die genomen tijdens de kolonisatie van planten, leren we steeds meer over de details van de communicatie tussen planten, mutualistisch (voor plant en schimmel gunstig) en parasitair (voor plant ongunstig) levende schimmels.

Pierre de Wit, voormalig hoogleraar Fytopathologie, vertelt hier meer over tijdens een lezing op 6 december. Meer>>

Misschien ken je ze wel, heksenbezems in bomen. Op sommige plekken in de boom groeien dan extreem veel takjes dicht op elkaar. Dit verschijnsel wordt veroorzaakt door een fytoplasma. Fytoplasma’s horen tot een speciale groep bacteriën en zijn berucht omdat ze de groei en ontwikkeling van een plant helemaal kunnen herprogrammeren. Hierdoor raakt de plant in een soort vegetatieve ‘zombie’-toestand.

Onderzoekers hebben nu ontdekt hoe dit kan. Een fytoplasma maakt een speciaal eiwit aan (SAP05) dat bindt aan de ontwikkelingsregulatoren in een plantencel. Op deze manier wordt de normale ontwikkeling verstoord en ontstaat er een abnormale groei.

Lees meer over het nieuw ontdekte zombie-molecuul >>

Bodemdieren zijn belangrijk voor planten. Ze spelen een grote rol bij het optreden of juist voorkómen van plantenziekten. Denk hierbij aan het samenleven in de bodem van slakken, pissebedden, regenwormen, schimmels, bacteriën en nog veel meer bodembewoners rondom plantenwortels.

Van 24 september t/m 6 oktober:
Doe ook mee met de Bodemdierendagen 2021!

Dit gebeurt niet alleen bij Covid-19. Het gaat ook op voor allerlei plantenziekten. Om snel te controleren of een plant besmet is met een virus of bacterie die een plantenziekte veroorzaakt, bestaan er al jarenlang verschillende sneltests.  Een voorbeeld hiervan is de sneltest op bacterievuur. De symptomen van de besmettelijke bacterie Erwinia amylovora zijn gemakkelijk te verwarren met die van andere plantenziekten. Het is dus belangrijk te weten waar je mee te maken hebt (nog een overeenkomst met corona).

Bekijk hier hoe ze op een boomkwekerij wekelijks controleren op bacterievuur met behulp van een sneltest:

Je kunt nu alvast een kijkje nemen op onze pagina met practica en lesmaterialen!

Plantenziekten zijn heel veelzijdig en interessant om te behandelen in de biologieles.

Bezoek Takkenherrie en bladmuziek in de Botanische Tuinen Utrecht!

Dat is wat de mosterdluis (een soort bladluis) doet voordat hij zich met het floëemsap van een resistente plant kan voeden: 20x in het sap spugen. Onderzoekers vermoeden dat het te maken heeft met het omzeilen van resistentie van de plant tegen zuigende insecten.

Resistentie gen
Pas geleden is een gen ontdekt in de modelplant zandraket (Arabidopsis) dat de plant beschermt tegen zuigende insecten, zoals bladluizen en wittevlieg. Veel insectensoorten moesten niets hebben van een plant met dit resistentie-gen. Insecten die zich toch tegoed deden aan planten met dit specifieke gen, kregen minder nakomelingen. Daarnaast bleek uit gedragsproeven dat de bladluizen vaker moesten spugen voordat ze konden beginnen met eten en ook minder lang floëemsap opzogen.

Bijzonder
Meestal zijn er meerdere plantengenen nodig om resistentie te krijgen tegen een bepaalde ziekte of plaag. Het is dan ook een bijzondere vondst dat in dit geval 1 gen zo’n groot effect heeft. En nog wel voor verschillende soorten plaaginsecten tegelijk

Meer>>

Daarom hebben planten op 12 mei hun eigen dag:  de Internationale Dag van de Plantgezondheid.
Want gezonde planten zijn van levensbelang!

Er komt trouwens heel wat bij kijken om planten gezond te houden. Lees er alles over op deze website en in het cahier Plantgezondheid.

Vanaf 12 mei is er ook een Engelstalige versie van het cahier: Plant Health

Het voordeel van si RNA is dat deze methode heel specifiek de eikenprocessierups aanpakt. Andere vlinders en insecten hebben dus geen last van het middel. Dit voorjaar wordt het onderzoek aan project Oakshield voortgezet.

Lees meer>>

Precisielandbouw
Planten kunnen tegenwoordig op maat water, meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen toegediend krijgen. Dit alles zorgt ervoor dat de plant onder optimale omstandigheden groeit. Maar ook zijn er op deze manier minder grondstoffen en middelen nodig. Het is dus ook nog eens goedkoper èn beter voor het milieu.

Bekijk wat er allemaal al mogelijk is met precisielandbouw>>

Wat eten we vandaag?
Een simpele vraag, met voor ons meestal een eenvoudig antwoord. Maar is het zo vanzelfsprekend?
Want hoe voeden we de wereld op een eerlijke, duurzame en gezonde manier? Het is nu al lastig, dus hoe moet dat wanneer de wereldbevolking in 2050 stijgt naar 10 miljard?

Leerlingen gaan hierover op 3 maart in gesprek met experts tijdens de finale van het Wageningen Youth Institute. Leerlingen kunnen zich nog tot 15 februari 9.00 uur aanmelden om mee te doen met de finale.

Binnenkort gaat ook de aanmelding open voor leerlingen die in 2021/2022 door het Wageningen Youth Institute begeleid willen worden bij hun PWS.

Landbouwplastic kan gebruikt worden om de groeiomstandigheden voor een gewas te verbeteren. Het onderdrukt bijvoorbeeld onkruidgroei. Maar na verloop van tijd kan de grond vervuild raken met kleine plasticdeeltjes. In proeven werd gevonden dat de aanwezigheid van deze microplastics in de bodem ervoor zorgt dat de groei en ontwikkeling van tarweplanten achterblijft. Dit negatieve effect was bij afbreekbaar landbouwplastic groter dan bij het traditionele plastic.

Waarom groeien de planten slechter?
Door de plasticdeeltjes in de bodem verandert de bacteriegemeenschap rond de plantenwortels sterk. Ook de zuurgraad en de elektrische geleidbaarheid van de bodem verandert. Dit alles zorgt ervoor dat de planten slechter groeien. Het kan ook gevolgen hebben voor de gevoeligheid van de planten voor plantenziekten. De rhizosfeer (= alle schimmels en bacteriën rondom de wortels) speelt namelijk een belangrijke rol bij de weerstand van een plant tegen ziekten en plagen.

Wil je meer weten over micro-organismen die planten beschermen?
Neem dan een kijkje op Yakult voor planten.

Fatal attraction
Het resultaat is verrassend: de wortel van een jonge plant groeit significant vaker naar een ziekteverwekkende schimmel dan naar een onschadelijke bodemschimmel. Hoe kan dat?
De onderzoekers vermoeden dat het hier om een gevalletje fatal attraction gaat. De schimmel misleidt de plant als het ware met een lekker geurtje en kan vervolgens de plant parasiteren.

Signaalstoffen
In dit geval gaat het om een lab-test, waar de plant maar een beperkte keuze heeft. In een echte bodem wemelt het van microben en signaalstoffen en kan de keuze anders uitpakken. Overigens scheiden plantenwortels zelf ook stoffen uit. Op die manier kunnen ze met elkaar communiceren. Ook kan een plant door middel van haar geurstoffen hulp inroepen, bijvoorbeeld door sluipwespen te lokken wanneer er rupsen van de bladeren eten.

Er is sinds kort een nieuwe wants in Nederland gevonden. De bruingemarmerde schildwants (Halyomorpha halys) om precies te zijn. Onderzoekers willen meer te weten komen over de verspreiding van dit insect en over de mogelijke schade hier.

Help ook mee!
Jij kan ook helpen: ga op zoek en geef je waarneming door. De herfst is hier heel geschikt voor omdat de volwassen wantsen dan op zoek zijn naar een beschutte plek voor de winter en ze vaak op muren of gevels te zien zijn. Soms worden ze ook in huis gevonden.

Stinkwants
Maar let op! Deze schildwants worden ook wel stinkwants genoemd: bij dreiging van gevaar kunnen ze een vies stinkende vloeistof afgeven. Deze is voor mensen onschadelijk, maar als je dit luchtje niet aan je handen wil krijgen, kun je de wants beter niet direct aanraken, maar hem in een potje vangen.
Alle informatie>>

Kies je ‘wapen’

Het mooie is dat jij, die dagelijks voedsel eet, dus invloed hebt. Jouw keuze voor een bepaald voedselproduct heeft effect. Denk bijvoorbeeld aan slaafvrije chocola, scharrelvlees of Fairtrade.

Meer weten over jouw voedsel?  Speciaal voor jongeren en scholen is er vrijdag het online programma Youth World Food Day. Met workshops, video’s en opdrachten die leerlingen eventueel klassikaal kunnen uitvoeren.

Een plant met een soort ‘zonnebrandcrème’ op de bladeren groeit sneller dan een plant zonder deze toevoeging. Hoe dat kan? Door moleculaire verwarming! Het werkt zo: wanneer jij je insmeert met zonnebrandcrème dan absorberen moleculen in die crème de UV-straling van de zon en zetten dit – door moleculaire trillingen – om in warmte. Het gaat maar om een heel kleine temperatuurstijging dus daar merk je zelf niets van. Datzelfde principe is nu getest bij planten.

Moleculaire kacheltjes
Bladeren worden besproeid met speciaal geselecteerde moleculen – vergelijkbaar met die uit zonnebrandcrèmes – en deze ‘moleculaire kacheltjes’ zorgen ervoor dat de temperatuur van de plant tot ongeveer 1 graad Celsius kan stijgen. Dat lijkt niet veel, maar is toch genoeg om de plant net iets harder te laten groeien. Plantenveredelaars zien wel mogelijkheden voor deze nieuwe technologie, bijvoorbeeld om de gewasopbrengst te verhogen of planten in een koudere omgeving te laten groeien.

Meer over deze moleculaire verwarming>>

Gerjan, student Plantenwetenschappen aan de Wageningen University, vertelt dat het zaak is om de plant zo goed mogelijk te verzorgen zodat ie het beste resultaat kan geven. Op hoogtijdagen kan de reuzenpompoen dan 14 tot 15 kilo per dag groeien.

Gerjan vermoedt dat de winnende tomaat niet echt lekker meer zal zijn. Hij wil de reuzentomaat drogen en de zaden eruit halen voor volgend jaar omdat deze duidelijk de juiste eigenschappen hebben. De megapompoen wordt uitgehold voor Halloween.

Overigens zijn het niet alleen eikels, maar ook de bladeren die al in grote hoeveelheden naar beneden komen. Dit bladverlies is niet een vervroegde herfst, maar het gevolg van de extreme droogte in de afgelopen periode. Om verdamping via de bladeren te verminderen, laten bomen hun bladeren opkrullen of vallen. Hierdoor voorkomt een boom dat ie helemaal uitdroogt en sterft. De afgevallen bladeren zijn dan ook niet in herfstkleuren, maar gewoon groen, of hooguit geel. Een boom kan in het algemeen goed herstellen na deze tactiek en zelfs weer nieuwe bladeren vormen. Toch is het toepassen van deze overlevingsstrategie een flinke klap voor de plant. En dat in veel gevallen al voor het derde jaar op rij!

Het cahier is uitgegeven ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Plantgezondheid 2020 .
Het is te bestellen bij Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.

Het is weer volop luizentijd. Misschien is het je al opgevallen in tuin of park: planten zitten soms helemaal onder de zwarte of groene bladluizen.

Plakkerige poep
Ook in bomen zijn de beestjes massaal te vinden. Vaak tot ergernis van mensen die hun auto onder de boom hebben geparkeerd en deze helemaal plakkerig weer aantreffen. Die plakkerige substantie wordt ook wel honingdauw genoemd; een sjiek woord voor luizenpoep. De luizen zuigen namelijk het suikerrijke sap uit de jonge blaadjes en scheuten. Vervolgens scheiden ze een deel weer uit.

Virussen
Door het aanprikken door de luizen ontstaan kleine beschadigingen in de jonge plantendelen die resulteren in misvormingen.Maar eigenlijk is dit nog het minste probleem. Bladluizen kunnen namelijk ook allerlei plantenziekten verspreiden wanneer ze sap zuigen (vergelijkbaar met malariamuggen bij de mens). De luizen brengen verschillende soorten plantenvirussen over die zich op die manier snel kunnen verspreiden binnen een gewas en met veel zieke planten tot gevolg. Vooral in de aardappel- en bietenteelt kan de schade door virusziekten flink oplopen. Berucht zijn o.a. het aardappelvirus X en Y, aardappelbladrolvirus en het bietenvergelingsvirus. Allemaal het gevolg van luizenleventjes.

Planten scheiden via hun wortels een bijzondere cocktail uit met allerlei koolwaterstoffen (wortelexudaat).  Schimmels en bacteriën in de bodem rond de wortels leven van die koolwaterstoffen. Onderzoekers vonden dat planten de samenstelling van deze cocktail kunnen aanpassen om de activiteit van de micro-organismen rondom de wortels te sturen. Ze ontdekten dat grassen onder invloed van droogte hun wortelexudaat veranderen, en zo de activiteit van de bacteriën rond hun wortels verhogen. De geactiveerde micro-organismen maken meer essentiële nutriënten vrij uit de grond waardoor de grassen na een droogteperiode beter kunnen herstellen.

Overlast
Baby-vlinders (rupsen dus) zien we eerder als enge lastpakken, die onze gewassen aanvreten (rups koolwitje) of onze tuinplanten (rups buxusmot). En dan hebben we het nog niet eens over de jeukharen van de  eikenprocessierups…

Klein deel
Hoewel enkele vlindersoorten inderdaad behoorlijke schade en overlast kunnen geven, is dit alles bij elkaar maar een klein gedeelte van alle vlinders/rupsen. De meeste Nederlandse rupsensoorten geven geen noemenswaardige problemen.

Bijzondere rupsen
Er bestaan zelfs hele mooie en bijzondere exemplaren, zoals de rups van de Sint Jacobsvlinder (zie foto). Deze rups (Tyria Jacobaeae) eet van het giftige Jacobskruiskruid. Hij slaat de gifstoffen op in zijn lichaam zonder er zelf last van te hebben. Maar hierdoor is hij voor vogels geen gewild hapje meer.

Meestal gebeurt deze detectie door mensen (visuele beoordeling: kijken dus of de planten er nog gezond uitzien), door slimme camera’s of door het testen van (blad)monsters in het laboratorium. Maar soms is een ziekte sluimerend aanwezig en nog niet zichtbaar met het blote oog. Of het gaat om een schadelijk insect waarvan er nog maar enkele exemplaren op de plant verstopt zitten, maar die zich snel kunnen vermeerderen en verspreiden. Daar komt bij dat sommige lab-testen pas na enkele dagen een uitslag geven. Daarom wordt er af en toe geëxperimenteerd met een ongebruikelijke methode: het inzetten van speurhonden.

In dit geval blijken de honden die in Florida (VS) getraind zijn erg effectief in het ruiken of een sinaasappelboom besmet is met de bacterie Candidatus Liberibacter asiaticus. Deze bacterie tast citrusbomen aan en veroorzaakt de ziekte Citrus Greening Disease (citrusgroenziekte), zo genoemd vanwege de kleur die de sinaasappels, mandarijnen en citroenen hierdoor hebben.

Zwermen woestijnsprinkhanen verspreiden zich in hoog tempo over Oost-Afrika. In Kenia trekt nu een sprinkhanenzwerm over van 60 kilometer lang en 40 kilometer breed! In Ethiopië en Somalië hebben de insecten al 700 vierkante kilometer aan landbouwgewassen en weidegras opgevreten. Dat betekent dat er hongersnood dreigt voor de mensen en het vee daar. De Wereldvoedselorganisatie (FAO) raadt de bevolking aan om sprinkhanen te vangen en te drogen zodat er de komende maanden tenminste iets te eten zal zijn.

Bekijk de video op Nu.nl >>

De schimmel probeert alle tomatenplanten te infecteren, maar alleen vatbare planten worden slachtoffer. De onderzoekster gaat op zoek naar het gen in de tomatenplant dat ervoor zorgt dat de plant geen weerstand kan bieden aan de schimmel. Door dit vatbaarheidsgen in de plant uit te schakelen met CRISPR-Cas (een techniek om DNA op een specifieke plek gericht te knippen), kan de schimmel geen vat meer krijgen op de plant.
De onderzoekster hoopt dat plantenveredelaars haar onderzoeksresultaten gaan gebruiken om resistente tomaten te kweken.

Twentytwenty is door de VN uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Plantgezondheid! Overal op de wereld is er dit jaar extra aandacht voor gezonde planten. En dan gaat het niet om planten die gezond zijn voor jou, maar om planten die zelf gezond zijn. Want ook planten kunnen een virus oplopen, ziek worden van een bacterie- of schimmelinfectie en last hebben van hinderlijke insecten. Misschien denk je nu ‘Boeien’. Maar gezonde planten zijn ontzettend belangrijk. Plantenziekten veroorzaken een opbrengstverlies van gemiddeld wel 40%! Gezonde planten zijn hard nodig om ervoor te zorgen dat er genoeg te eten is voor iedereen.

Dit aaltje dringt vervolgens de wortel binnen en legt er eitjes. Op de beschadigde wortels ontstaan langwerpige bruine tot zwarte plekjes (lesies) waardoor de planten, bijvoorbeeld aardappel, erwt en bloembollen, niet meer goed groeien. Er is echter één plant waar dit wortellesieaaltje (wortel-lesie-aaltje) helemaal niet tegen kan: Tagetes (een tuinplant, vroeger ook wel bekend onder de naam afrikaantje). Deze plant (Tagetes patula), die bloeit met mooie geel-oranje bloemen, heeft in de endodermiscellen van zijn wortels zwavelhoudende verbindingen (thiofenen). Als het aaltje deze cellen binnendringt ontstaan zuurstofradicalen die dodelijk zijn voor de aaltjes.
Boeren kunnen hier gebruik van maken door deze planten te zaaien op hun akker, waarna het aantal wortellesieaaltjes in de bodem drastisch afneemt en er weer een gewas verbouwd kan worden.

Chocolade-ziekten

Sommige ‘chocolade-ziekten’ komen wereldwijd voor, andere alleen in Afrika, Zuid-Amerika of Azië. Het is dus zaak om te zorgen dat deze laatsten niet zich niet verder gaan verspreiden, bijvoorbeeld door handel en transport. Onderzoekers hebben de schimmels en virussen die de cacaobomen infecteren uitgebreid bestudeerd: ze hebben gekeken naar de levenscyclus van de verschillende ziekteverwekkers, naar het genoom en hoe je ze gemakkelijk kunt detecteren. Met deze kennis kunnen we de chocolade oogst beter beschermen!

Lees meer over het onderzoek in het wetenschappelijk artikel >>

Bacteriofaag
Een bacteriofaag is een virus. Om precies te zijn: een virus dat een bacterie infecteert. In dit geval is de bacteriofaag specifiek gericht op het uitschakelen van de bacterie Xylella fastidiosa. Deze bacterie tast heel veel verschillende planten aan: olijfbomen in Europa, citrus in Brazilië en druiven in Noord-Amerika. Het idee is om de bacteriofagen in een zieke boom te injecteren. De bacteriofagen infecteren daar dan de Xylella-bacteriën en zorgen voor lysis van de bacteriecellen. Vervolgens kan het afweersysteem van de plant het karwei verder afmaken.

iGEM competitie
Er zitten nog flink wat haken en ogen aan het idee en er moet nog heel wat onderzoek gebeuren voordat dit op een veilige manier toegepast kan worden, maar een afdoende manier om Xylella aan te pakken is er op het moment niet. Met het Xylencer project is het studententeam runner-up geworden bij de internationale competitie (iGEM 2019) in Boston.

Meer over project Xylencer >>

Meer over de ziekte Xylella >>

Doe het Bordspel Xylencer  (incl. spelregels) en ontdek wat er allemaal komt kijken bij lab-onderzoek aan plantenziekten.

Planten spelen een belangrijke rol bij het koel houden van hun omgeving. Dit is het gevolg van verdamping door de bladeren. Eén grote boom geeft daardoor net zoveel verkoeling als 10 airco’s bij elkaar. Bovendien is een boom veel duurzamer. Airco’s verbruiken veel elektriciteit en produceren juist extra warmte wanneer ze koele lucht blazen.

Een Vandaag deed een fact check>>.
Conclusie: bomen zijn cool!

Een voorbeeld van een gevreesde plantenziekte die in Zuid-Europa veel voorkomt is de olijfbomenpest. Deze ziekte heeft al hele boomgaarden laten verdorren en doodgaan. De bacterie Xylella fastidiosa die dit veroorzaakt, kan ook in allerlei andere bomen en struiken voorkomen. In meer dan 300 plantensoorten, waaronder lavendel, kan de bacterie zitten. Dus: neem geen planten of takjes mee naar huis als vakantiesouvenir! Want de kans bestaat dat planten en gewassen hier erdoor besmet worden.
Meer over Xylella >>

Meer over EPR >>

Je hebt het misschien al meegekregen: de Nederlandse plantenveredelaar Simon Groot (84 jaar) heeft een belangrijke internationale prijs gewonnen. Hij heeft met zijn veredelingsbedrijf groentezaden ontwikkeld die resistenter zijn tegen plantenziekten en daardoor beter groeien en meer opbrengst geven. Dat is op zich geen nieuws, want dat doen eigenlijk alle zaadveredelingsbedrijven. Het bijzondere is dat De Groot zich vooral bezighield met de veredeling van tropische gewassen. Iets waar relatief weinig aandacht voor is, maar wat ontzettend belangrijk is. Niet alleen om honger en armoede in de wereld tegen te gaan, maar – als gevolg daarvan- ook om oorlogen te voorkomen.  Er is zelfs ooit de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt aan een plantenziektekundige!

Leuk weetje: deze Nobelprijswinnaar heeft de World Food Prize opgericht, die nu door Simon de Groot is gewonnen.

Fascination of Plants Day:
Op het Plein in Den Haag staat van 16 tot en met 18 mei een grote kas vol met fascinerende verhalen over planten en zaden. Kom ook luisteren, onderzoeken, ervaren, proeven, leren, bewonderen, beleven, ontdekken en voelen waarom planten en zaden zo fascinerend en belangrijk zijn!

De letterzetter
Ook in Nederland komen dit soort schors- of bastkevers voor. Zo zijn er in Apeldoorn en Rheden al honderden sparren gekapt vanwege de ‘letterzetter’. De letterzetter (Ips typographus) is een kevertje dat zijn naam dankt aan het gangenpatroon dat de larven maken onder de bast.

Droogte
De droge, hete zomers van afgelopen jaren helpen ook niet bepaald mee. De sapstromen worden hierdoor bij de aangetaste bomen nog verder verstoord waardoor ze sneller het loodje zullen leggen.

Uitlopend groen direct opgegeten
Wie hoopte dat de buxus dit voorjaar een nieuwe start zou kunnen maken en zich enigszins zou kunnen herstellen van de buxusmotplaag van vorig jaar komt bedrogen uit. De afgelopen winter, met toch enige vorstdagen, was zeker niet genoeg om de overwinterende rupsen te doden. De eerste rupsjes zijn met het warme weer alweer tevoorschijn gekropen. Als gevolg daarvan zijn nu diverse stadia van rupsen te vinden op de meeste struiken die vorig jaar zwaar aangetast waren. Daardoor wordt het uitlopend groen direct afgegraasd.

Einde buxus
Buxus wortelt ondiep, wat ook te merken was aan het grote aantal planten dat vorig jaar door de droogte is doodgegaan. Hierdoor zijn er weinig ondergrondse reserves. De kwijnende planten zullen spoedig volledig door de vretende rupsen zijn uitgeput. De tuinliefhebber die de buxus nog tegen beter weten in had laten staan rest niets anders dan een grootscheepse biologische of handmatige bestrijding of meteen rigoureus te werk gaan en iets totaal anders neerzetten.

De KNVB gaat samenwerken met plantenwetenschappers van Wageningen University om de voetbalvelden in de grote stadions te verbeteren. Daarvoor willen ze het hightech systeem gebruiken dat nu ook al de grasmat in de Arena monitort. Onder het Amsterdamse gras liggen vijftien sensoren die continu de bodemkwaliteit meten. In het stadion zijn verder verschillende weerstations te vinden die de temperatuur, vochtigheid en luchtverplaatsing volgen omdat dit allemaal van invloed is op de groei van de grassprietjes. Tot slot leggen lichtsensoren op het dak en op het veld vast of er voldoende licht op het gras valt.
Door al deze data te verzamelen en te gebruiken voor de toediening-op-maat van water, voeding en licht, zal niet alleen het gras beter groeien, maar worden er ook minder grondstoffen verspild.

Bekijk alle technische snufjes rondom de grasmat in de Arena

Alleen beuken

De mysterieuze ‘beukenbladziekte’ treft, zoals de naam al aangeeft, alleen beukenbomen.  Op de bladeren ontstaan tussen de bladnerven diepgroene vlekken. Vervolgens worden de bladeren dik en leerachtig, waarna ze uiteindelijk krimpen. Omdat ook de knoppen van de takken sterven, komen er geen nieuwe bladeren meer uit.

Veroorzaker onbekend

Wetenschappers hebben nog niet kunnen ontdekken waardoor de bomen ziek worden. Is het een virus, een schimmel of misschien toch een bacterie? En hoe verspreidt deze ziekteverwekker zich? Door de wind? Door insecten? Allemaal vragen waarop met spoed een antwoord gezocht wordt door de onderzoekers. Lees meer >>

Boomziekten in Nederland

Hopelijk lukt het de mysterieuze ‘beukenbladziekte’ niet om ook Europa te bereiken. De bomen hier hebben de laatste tijd al genoeg te verduren: essentaksterfte, eikenprocessierupsen en de kastanjebloedingsziekte om er maar een paar te noemen. Hier meer over boomziekten in Nederland>>

De kastanjebloedingsziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Pseudomonas syringae pv. Aesculi. Bomen die besmet zijn met deze bacterie krijgen bruine plekken waar rood vocht uitdrupt. Het lijkt net alsof er een straaltje bloed langs de boomstam loopt. Door de stam twee dagen op een temperatuur van 40 C te houden met een warmtedeken, kun je de bacterie onderdrukken.  Het is een nogal omslachtige methode die vooral ingezet wordt om oude, monumentale kastanjebomen te redden. Helaas ontkomen de meeste andere zieke kastanjebomen niet aan omkappen. Meer over de kastanjebloedingsziekte >>

Zit je op de HAVO en moet je dit schooljaar je PWS doen? Lucky you!

Je kunt dan meedoen voor de Food Valley HAVO PWS-Prijs. Maar alleen als je verslag iets met het thema Groen en Gezond te maken heeft.
No worries. Dat betekent heus niet dat het alleen maar over groene smoothies mag gaan. Alle onderwerpen die te maken hebben met plant, dier, duurzaamheid, voeding en gezondheid komen in aanmerking.

Lees hier over de prijswinnaars van 2019 en hun onderwerpen. Wil je ook weten hoe je kans maakt op een van de prijzen (100 tot 400 euro)? Binnenkort volgt er meer info, check dus deze website regelmatig.

Veel plezier en succes!!

C3 en C4
En dan was er ook nog iets met C3- en C4-planten: C4-planten, zoals mais, pakken de fotosynthese efficiënter aan dan C3-planten (bijvoorbeeld rijst, tarwe, aardappel, tabak). Bij C3-planten worden glycolaatmoleculen, een tussenproduct dat tijdens de fotosynthese in de chloroplasten ontstaat, vervoerd naar een andere plek in de cel om daar omgezet te worden. Hierbij gaat veel energie verloren. En dat is jammer – zo denken landbouwwetenschappers – het zou mooi zijn wanneer die energie gebruikt kan worden voor andere dingen, zoals extra groei van de plant.

Wetenschappelijke doorbraak
Onderzoekers proberen dan ook al langere tijd om de fotosynthese bij C3-planten efficiënter te maken. En dat lijkt nu gelukt te zijn! In Amerika zijn tabaksplanten zo aangepast dat het glycolaat voortaan in de chloroplasten omgezet wordt waardoor de fotosynthese minder energie kost en de planten 40% harder groeien. Het wordt gezien als een echte doorbraak en het kan op termijn helpen om het wereldvoedselprobleem op te lossen

Bekijk het hele artikel waarin de onderzoekers uitleggen wat ze precies hebben gedaan.

Een recenter voorbeeld van het bewust besmetten van gezonde planten, vind je tegenwoordig in de teelt van kerststerren (Euphorbia pulcherrima). Deze planten – populair rond Kerstmis – zijn geïnfecteerd met een fytoplasma. Fytoplasma’s zijn plantenparasieten die behoren tot het bacterierijk, maar een stuk kleiner zijn dan de meeste bacteriën en geen celwand hebben. Ze leven in het floeem van de plant en verstoren de plantengroei. Ze kunnen allerlei fysiologische afwijkingen veroorzaken, zoals groene bloemen, bladverkleuring, dwerggroei of extreme vertakkingen (heksenbezemgroei).
Dit laatste wordt gebruikt bij de teelt van kerststerren: het levert vollere planten op met meer bloemen.

Bos ‘vergrijst’
En dit enorme organisme dreigt nu te verdwijnen. Het wordt opgegeten door muildierherten. De dieren eten alle jonge boompjes op waardoor er alleen nog oude bomen overblijven. Uit onderzoek blijkt dat het enorme, duizenden jaren oude bos de afgelopen 35 jaar niet meer gegroeid is en in rap tempo ‘vergrijst’. Als er niets gebeurt en het bos niet meer kan verjongen dan zal het bezwijken.

Geen eenvoudige oplossing
Volgens de onderzoekers is de oplossing ingewikkeld. Zij stellen dat er door toedoen van de mens in een halve eeuw tijd veel minder predatoren, zoals wolven, meer zijn, waardoor de herten in het bos nu ongestoord hun gang kunnen gaan.
Meer >>

In een plant komen constant allerlei genen tot expressie. Hoe kom je er nu achter welk gen op welk moment aangeschakeld wordt? Dat kan door al het mRNA te screenen. Vervolgens Koppel je de data van elk gen aan een toon. Op die manier kun je ‘horen’ welke genen in een plant actief worden. Bij jonge planten klinkt dit anders dan bij oudere planten. En bij een plant die aangevreten wordt door bijvoorbeeld een rups worden verdedigingsgenen actief, die ook weer aan andere tonen gekoppeld zijn. Zo klinkt iedere plant steeds anders.

Samen met een kunstenaar heeft plantenonderzoeker Sander van der Krol op deze manier een plantenorkest gebouwd: ‘Muziek is een prachtige manier om over te brengen wat er allemaal gebeurt in de plant. Je krijgt zo veel meer gevoel bij onderzoeksresultaten.’ Het orkest is de hele maand oktober te bezoeken in het Forumgebouw in Wageningen.
Meer info >>

We noemen hier een paar voorbeelden uit de plantenwetenschap:
* Plantengroei door dansende moleculen bij AMOLF, Amsterdam
* Sla van Mars bij Wageningen Universiteit.

Maar er zijn nog véééél meer interessante activiteiten.
Kijk maar eens op de website van het Weekend van de Wetenschap >>

Vaak vinden mensen bodembeestjes eng, maar deze kleine diertjes zijn wel belangrijk. Onmisbaar zelfs. Zij zorgen ervoor dat de herfstbladeren straks weer voedsel worden voor de planten en dat de bodem gezond blijft. Dus denk in de week voor dierendag (27 september – 4 oktober) niet alleen aan je hond, parkiet of cavia, maar ook aan de ‘onbekende tuindieren’.

Behalve de zichtbare bodembewoners, leven er ondergronds ook nog eens miljarden bacteriën en schimmels. Samen zorgen ze voor een gezonde, weerbare bodem. Dit betekent dat planten die op een dergelijke bodem groeien, minder snel aangetast worden door plantenziekten. Ze worden als het ware beschermd door het bodemleven rondom hun wortels. Meer hierover in Down to earth >>

Meer over de bodemdierendagen >>

Meestal liggen er bij de supermarkt alleen maar keurige, rechte komkommers en heeft het fruit een bepaalde minimale omvang. Wanneer een komkommer krom is of een pruim iets te klein, dan voldoen ze niet aan de strenge eisen en kunnen ze een plekje in het schap wel vergeten. Hartstikke zonde, want er is niets mis met deze ‘afwijkende’ exemplaren: ze smaken prima en zijn net zo gezond.

De organisatie Kromkommer voert al jarenlang actie om hier iets aan te veranderen. Door de extreem droge en hete zomer zijn deze acties opeens erg actueel want veel  gewassen groeiden dit jaar niet zoals anders. En dus is er opeens nog hoop voor kleine pruimen, gerimpelde tomaatjes en gele bloemkolen.

Natuurlijk zijn er ook mensen die er een sport van maken om juist zo groot mogelijke exemplaren te kweken. Kijk maar eens op deze site >>

Drones en andere nieuwe technieken zijn onmisbaar in de moderne gewasbescherming. Op het moment wordt gewerkt aan mini-drones die rondvliegen in kassen op zoek naar schadelijke insecten om ze te elimineren (zie foto). In de V.S. loopt een proef waarbij drones de bestuiving van appelboomgaarden overneemt van hommels en bijen.

Heel precies
In de precisielandbouw worden robots ingezet om met behulp van sensoren zieke plantjes op te sporen en heel gericht te behandelen. In plaats van een hele akker te bespuiten, volstaat het om alleen de planten die het nodig hebben een beetje gewasbeschermingsmiddel toe te dienen. Of, zoals nu onderzocht wordt in de aardbeienteelt, om schadelijke plantenschimmels met een UV-robot uit te schakelen. En zo zijn er nog veel meer toepassingen. Voor jongeren die zelf dit soort handige robots willen bouwen, is er ook een wedstrijd georganiseerd: de Robot Challenge.

Er was een tijdje geleden een verbazingwekkend bericht op social media over de plant Japanse duizendknoop.

Terwijl in heel het land groenbeheerders en gemeenten met de handen in het haar zitten door dit woekerende onkruid, werden bij een tuincentrum de stengels van de plant doodleuk verkocht als polygonum stok. “Of ik me meer zorgen moet maken over de hoge prijs, of dat dit überhaupt verkocht wordt, weet ik nog niet”, meldde Stefan Hageman in zijn tweet. Hij kreeg veel bijval waarna het tuincentrum de verkoop staakte.

Schade aan huizen
Overigens is verkoop van duizendknoop niet verboden, maar echt handig is het niet. De plant verspreidt zich gemakkelijk – vanuit een stukje stengel kan zo een nieuwe plant groeien en is dus lastig onder controle te houden. Verder verdringt de plant alle andere planten in zijn omgeving (invasieve exoot). Bovendien kunnen de sterke wortels van duizendknoop veel schade veroorzaken aan riolering, asfalt en zelfs funderingen van huizen.

Wat is er aan de hand met de boom die de Franse president Macron tijdens zijn bezoek aan de Verenigde Staten cadeau deed aan president Trump? Het ene moment stonden de twee presidenten onder grote belangstelling van de pers samen een boompje te planten in de tuin van het Witte Huis. Een weekje later is er alleen nog een gele plek in het grasveld te zien waar ooit de eik stond. Na een dag verwarring, bleek de reden simpel: quarantaine maatregelen. Net als andere planten die uit het buitenland geïmporteerd zijn, moet ook deze bijzondere boom zich aan de regels houden. Dat betekent een periode in afzondering (quarantaine) doorbrengen. Op die manier wordt voorkomen dat eventuele plantenziekten of meegereisde insecten uit Europa op het Amerikaanse continent terechtkomen en daar schade kunnen aanrichten.

Scholieren uit Harderwijk en Zeewolde hebben voor het vak O&O een speciale boor ontworpen om berenklauw mee te lijf te gaan. Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) is een onkruid dat wel 4 meter hoog kan worden. Het sap van de plant geeft in combinatie met zonlicht vervelende en pijnlijke brandblaren op je huid. Bovendien overwoekeren de planten al het andere groen in hun omgeving. Twee goede redenen dus om hun aantal binnen de perken te houden en bij de wortel aan te pakken. De speciaal ontworpen berenklauwboor van de Technasium leerlingen bleek daarbij een stuk efficiënter dan een gewone schep. Landschapsbeheer heeft vervolgens vijftig berenklauwboren laten maken. Daarvan zijn er al 35 verkocht.

De Flying Doctors staan weer klaar om uit te vliegen en hun medicijnen af te leveren daar waar ze nodig zijn. Maar, let op! De Flying Doctors zijn in dit geval hommels en hun patiënten zijn aardbeien- en frambozenplanten, die voorzien moeten worden van een middeltje tegen vruchtrot.
Vruchtrot wordt veroorzaakt door de schimmel Botrytis. De ziekte begint in de bloem en tast daarna de vruchten aan. Het gevolg: rottend fruit bedekt met grijs schimmelpluis. Enkele jaren geleden werd het idee van de Flying Doctors bedacht en het blijkt te werken in de praktijk.

Biofungicide
Eigenlijk is het idee simpel. Hommels bezoeken bloemen op zoek naar voedsel en zorgen zo voor bestuiving. Geef de beestjes, wanneer ze de nestkast verlaten, een antischimmel middeltje mee. Dit leveren ze vervolgens bij de ‘patiënten’ af en ook nog precies op de juiste plek – namelijk in de bloem.
Het ‘medicijn’ dat de hommels uitdelen is een biofungicide (= een biologische schimmelbestrijder) en het bestaat uit sporen van een nuttige schimmel, die de groei van de schadelijke schimmel Botrytis tegengaat.
Meer over deze Flying Doctors >>

Een onderzoeksgroep uit Zwitserland heeft de maaginhoud van verschillende insecten onderzocht. Ze waren op zoek naar resten van fruitvliegjes. Waarom?

Fruitvliegjes
De huis-, tuin- en keukenfruitvlieg (Drosophila melanogaster) kan irritant zijn, maar is niet echt schadelijk. Ze komen vooral op overrijpe bananen af. Dat geldt niet voor een andere fruitvliegensoort (Drosophila suzukii). Deze vliegjes hebben een voorkeur voor zacht fruit dat nog aan de boom of struik hangt. Ze leggen hun eitjes al voor de oogst in kersen, frambozen en aardbeien en veroorzaken op deze manier veel schade aan het fruit.

Natuurlijke vijanden
De onderzoekers gingen daarom op zoek naar insecten die deze suzukii-fruitvlieg op het menu hebben staan. Hoe deden ze dat? Ze onderzochten de maaginhoud van verschillende roofinsecten en konden zo vaststellen dat in de maag van oorwormen, spinnen, roofwantsen en enkele keversoorten het DNA van de suzukii-fruitvlieg terug te vinden was. Verder onderzoek moet uitwijzen welke van deze natuurlijke vijanden het meest geschikt is om in te zetten in de fruitteelt.

Een bacteriofaag is een soort virus. Om precies te zijn, een virus dat alleen een bacterie infecteert. Misschien heb je er al wel eens over gehoord want de laatste tijd zijn bacteriofagen en ‘faagtherapie’ vaak in het nieuws.

Bij faagtherapie proberen artsen om een bacterie infectie bij een patiënt te behandelen met bacteriofagen in plaats van met antibioticum. Vooral in het geval dat de bacteriën resistent zijn tegen antibiotica kan dat handig zijn.

Black rot
Ook bij planten lopen er al langere tijd onderzoeken naar de inzet van bacteriofagen. Bijvoorbeeld tegen de bacterieziekte black rot (Xanthomonas campestris) in prei.
De laatste resultaten laten zien dat het mogelijk is om de ziekmakende bacteriën te lijf te gaan met bacteriofagen. Maar voordat de bacteriofagen in de praktijk toegepast kunnen worden, is er nog wel meer onderzoek nodig.

Zit je op de Havo en heb je een profielwerkstuk over planten, voeding, duurzaamheid of gezondheid? Stuur dan je werkstuk voor 7 maart in! Je maakt kans op een mooie geldprijs. Havisten uit heel Nederland mogen meedoen. Dus grijp nu nog je kans!
Wie gaat dit jaar de Food Valley HAVO PWS-Prijs winnen?

Wereldwijd zijn er regelmatig overstromingen. Wanneer akkers en velden onder water staan, betekent dat een hoop stress voor de planten die er groeien. Soms sterven ze zelfs door de lagere zuurstofconcentratie en verminderde fotosynthese. Het gevolg is oogstverlies en minder voedsel voor de mens.
Toch kunnen veel planten zich na een overstroming weer redelijk herstellen. De ene plant kan dit beter dan de andere. Waar ligt dat aan?

Regulatie huidmondjes
Onderzoekster Elaine Yeung ontdekte dat vooral het moment waarop het waterpeil zakt bepalend is. Op dat moment vormen de planten zuurstofradicalen. Deze zijn nodig bij het herstel, maar kunnen tegelijkertijd ook veel schade veroorzaken. Planten met de juiste hoeveelheid radicalen herstellen het beste. Net als planten die weer op tijd hun huidmondjes weten te sluiten.
De onderzoekster vond verschillende moleculen die deze herstelprocessen reguleren. Deze kennis is nodig om gewassen te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen overstroming en die daardoor de groeiende wereldbevolking kunnen voeden.

Ja hoor, het bestaat echt: het plantenasiel. Het is een veilige stek voor ongewenste en verwaarloosde planten.
In steeds meer steden kun je een plantenasiel vinden. Na Utrecht, Antwerpen en Rotterdam, is er nu ook in Wageningen een plantenasiel geopend. Vier studenten runnen de plantenopvang daar.

Dus, wanneer een plant niet meer kleurt bij je nieuwe dekbed, wanneer je toch niet zulke groene vingers hebt als je dacht of wanneer een plant juist veel te hard groeit, dan biedt het plantenasiel uitkomst. De mensen van het asiel vangen de planten liefdevol op en gaan daarna op zoek naar een nieuw baasje voor de plant. Iedereen weer blij!

Je kent ze misschien wel, de kleine flesjes Yakult met daarin een gekleurd zuiveldrankje. Ieder flesje bevat miljarden bacteriën die zouden bijdragen aan een goede darmflora. En een gezonde darmflora betekent een betere weerstand. Steeds meer onderzoeken wijzen erop dat iets dergelijks bij planten ook het geval is. Er bestaan namelijk niet alleen schimmels en bacteriën die planten ziek kunnen maken, maar er zijn ook heel veel  nuttige micro-organismen. Ze leven in planten of rond de plantenwortels. Hierdoor groeien de planten beter. Bovendien beschermen ze de plant tegen ziekmakende micro-organismen. Soms wordt zelfs de groei van bladluizen en andere plaaginsecten afgeremd.

Hoe krijgen die schimmels en bacteriën dat voor elkaar? Bekijk het hier >>

Wetenschappers kunnen regelmatig hulp gebruiken bij hun onderzoek aan planten. Onder het motto ‘Iedereen Wetenschapper’ kan ook jij meedoen. Gewoon door een paar foto’s met je smartphone te maken. Een kleine greep uit de lopende projecten:

Oude schilderijen:
Evolutiebiologen zijn geïnteresseerd in oude afbeeldingen van groenten, graan en fruit. Zie je zo’n schilderij in een museum maak dan snel een paar foto’s.

Red de Es:
Plantenwetenschappers zijn op zoek naar bomen die resistent zijn tegen essentaksterfte. Deze plantenschimmel heeft al meer dan de helft van alle essen in Nederland aangetast.

GrowApp:
Met deze gratis app maak je een time lapse-filmpje van een boom bij jou in de buurt. Leuk om terug te kijken en nuttig voor onderzoek naar klimaatverandering.

Maretak (Viscum album) heeft een sprookjesachtig en romantisch imago. Denk maar aan de Engelse traditie van ‘kussen onder de mistletoe’ en aan de verhalen van Asterix, waarin de druïde in de grote eik maretak snijdt voor toverdrank. Maar eigenlijk is maretak een ordinaire parasiet die groeit op het hout van een andere plant, meestal een loofboom. Hieraan onttrekt hij water.
Strikt genomen is het een halfparasiet. De groenblijvende plant kan namelijk wel zelf door fotosynthese CO2 omzetten in suikers. In de winter zijn maretakken gemakkelijk te spotten tussen de kale takken van loofbomen.

Schaapjes en kerstbomen. Allebei roepen ze de sfeer op van een vredig kerstfeest. Maar schapen en kerstbomen hebben niet alleen in de weken rond Kerstmis met elkaar te maken. Bij steeds meer Nederlandse kerstboomtelers lopen er het hele jaar schapen rond tussen de sparren (Picea spp.). De dieren worden ingezet als onkruidbestrijders. Ze houden het gras kort en zorgen ervoor dat braamstruiken of ander onkruid de boompjes niet overwoekeren. Het scheelt de teler per jaar 4 tot 5 bespuitingen met onkruidbestrijdingsmiddelen. Er is één ding waar je wel goed op moet letten wanneer je schapen als onkruidbestrijder wil inzetten: kies voor Shropshires, een speciaal Engels schapenras dat niet van de naaldbomen eet!

Een bodem met veel zout betekent voor planten ….STRESS! Een teveel aan zout heeft eigenlijk hetzelfde effect als een tekort aan water. De bladeren van planten die op een zoute bodem groeien blijven dus klein om verdamping zoveel mogelijk tegen te gaan. De gestresste plant stopt zijn energie vooral in het produceren van langere wortels om toch vooral maar genoeg water te kunnen opnemen.

Sommige plantensoorten zijn wel bestand tegen zout of hebben er zelfs een voorkeur voor (halofyten). Hoogleraar plantencelbiologie Christa Testerink onderzoekt op moleculair niveau hoe die planten dat voor elkaar krijgen.

Overigens is een suikerzoete bodem ook niet echt geschikt voor een plant.

En dat is maar goed ook. Want de banaan kan wel wat hulp gebruiken. Twee gevreesde schimmelziekten, Black Sigatoka en de Panamaziekte, bedreigen de bananenteelt wereldwijd. Wetenschappers storten zich op onderzoek naar oplossingen. En gelukkig scoren ze regelmatig een succesje in de strijd tegen de plantenziekten. Dit keer is het hen zelfs gelukt om met behulp van een resistentie-gen uit een wilde bananensoort de ‘gewone’ banaan ongevoelig te maken voor de Panamaziekte.

Resistentie
De gentech bananenplanten van de onderzoekers werden niet of nauwelijks ziek wanneer ze op een bananenplantage groeiden op grond, die besmet was met Fusarium oxysporum f.sp. cubense. Dit is de bodemschimmel die de Panamaziekte veroorzaakt. Bij de controle planten zonder actief resistentiegen die op dezelfde besmette plantage groeiden, kon Fusarium wel de wortels binnendringen en de houtvaten verstoppen. Deze bananenplanten verdroogden. Toch betekent dit succesje niet dat de banaan nu gered is.
Meer>>

Wie had dat nou gedacht. Volgens een Zweeds onderzoek kunnen mensen ook sexferomonen van de fruitvlieg (Drosophila melanogaster) waarnemen. Het zou verklaren waarom wijn een vieze smaak krijgt als er een vliegje in het glas gekomen is. Wijnexperts konden in ieder geval tijdens een blindtest verschil proeven tussen een gewoon glas wijn en een glas wijn waar een fruitvliegje in had gesparteld. Maar alleen als het een vrouwelijke fruitvlieg was! Die scheidt namelijk feromonen af om fruitvliegmannetjes te lokken. De geur schijnt zo hardnekkig te zijn dat het zelfs na de afwas nog in het glas blijft hangen.

Fruitvliegjes komen meestal af op de geur van rijp en/of rottend fruit (- dus ook op wijn). Sommige fruitvliegsoorten, zoals Drosophila suzukii, hebben een voorkeur voor zacht fruit dat nog aan de boom of struik hangt. Ze veroorzaken dan ook veel schade in kersenboomgaarden en in de frambozen- en aardbeienteelt omdat ze hun eitjes al voor de oogst in het fruit leggen.

Zelf ook aan de slag met insectenferomonen? Bekijk het profielwerkstuk Daar zit een luchtje aan…

Black Sigatoka. Een nogal onheilspellende naam. En terecht. Want als deze ziekte toeslaat ben je de pisang. Lettterlijk.
Wereldwijd worden bananenplantages geteisterd door deze schimmelziekte. Met gewasbeschermingsmiddelen wordt geprobeerd de schade te beperken, maar dat is steeds lastiger omdat de schimmel die de ziekte veroorzaakt (Pseudocerospora fijiensis), steeds ongevoeliger wordt voor chemische middelen. Pas geleden is ontdekt dat de oorzaak daarvoor ligt op twee plaatsen in een gen van de schimmel. Volgens de onderzoekers is het dan ook geen optie om nog meer middelen te spuiten, maar moet de oplossing gezocht worden in het ontwikkelen van resistente bananenrassen.

Er is trouwens nog een andere plantenziekte die de bananenoogst bedreigt: de Panama Disease. En dat terwijl bananen in de tropen een belangrijke voedingsbron zijn voor veel mensen. Meer >>

Hop (Humulus lupulus) is een tweehuizige klimplant, die razendsnel groeit. Oogsten kan echter pas na 1,5 tot 3 jaar. De planten worden langs houten staken of draden geteeld. Door enkele mislukte oogsten (als gevolg van slecht weer) is er op dit moment een tekort aan sommige hopsoorten. En naar verwachting blijft dat voorlopig ook zo. Vooral bij speciaalbieren kan de hopschaarste leiden tot een hogere bierprijs. Sommige brouwers zijn daarom al aan het experimenteren met chichorei en dennetoppen in plaats van hop.

Voor planten is hun interne klok heel belangrijk. Niet alleen bepaalt het dag/nachtritme de groei en ontwikkeling van een plant. De klok regelt ook de afweer tegen insecten en ziekten. Een voorbeeldje:  Als het avond wordt, dan zet het plantje zandraket zijn resistentiegenen tegen de schimmel meeldauw aan. Wanneer ’s morgens de sporen van deze schadelijke schimmel vrijkomen, heeft de plant zijn vooraadje speciale afweereiwitten klaarliggen.

Ander voorbeeld: Planten die tijdens een onderzoek normale belichting kregen, waren beter bestand tegen rupsenvraat dan planten met een omgekeerd dag/nachtritme. De oorzaak is dat planten overdag – de periode waarin de meeste rupsen actief zijn – meer jasmonzuur aanmaken dan ‘s nachts. Jasmonzuur is een plantenhormoon dat weer zorgt voor de aanmaak van gifstoffen tegen rupsen.

Bij Willemstad is de helft van alle meidoorns aangetast door bacterievuur. De planten moeten allemaal flink gesnoeid of zelfs vernietigd worden. Kosten: 30.000 euro.

Bacterievuur is een ernstige ziekte die dodelijk kan zijn voor perenbomen. Bloesem, bladeren en takken van aangetaste bomen raken bruinzwart verkleurd, alsof ze door vuur verschroeid zijn. De bacterie die de ziekte veroorzaakt (Erwinia amylovora) is superbesmettelijk.

Planten-soa
Er zijn in Nederland zogenaamde bufferzones ingesteld, waar extra strenge maatregelen gelden. Vaak is dit in gebieden met veel fruitbomen. In deze gebieden mogen geen meidoorns aangeplant worden want een besmette meidoorn is een brandhaard van bacteriën. Bacterievuur kan zich verspreiden tijdens bestuiving van de bloesem door bijen en hommels. Het is dus eigenlijk een planten-soa >>

Krijg nou het heen en weer!
Het is wel duidelijk waaraan de zigzagbladwesp zijn naam te danken heeft. De larven van dit insect eten zich al zigzaggend een weg door het blad heen. Het ziet er op het eerste gezicht best grappig uit. Maar wanneer de larven blijven door eten (en dat doen ze!), dan wordt het al snel minder leuk. Dat hebben ze in Cuijk ook gemerkt. Alle iepen in een straat zijn daar volledig kaalgevreten.

De zigzaggers zijn voor het eerst in 2014 in Nederland waargenomen. Nu, drie jaar later, komen ze door heel het land voor. Maar niet op alle planten, alleen op iepen.

Voor de meeste dieren (en ook de mens) zijn de bladeren van deze plant giftig, maar de rupsen van de buxusmot vreten het als kool. Ze eten, groeien en poepen net zo lang totdat ze gaan verpoppen. De plant waar de beestjes op zitten krijgt steeds meer dorre, bruine takken met vieze spinseldraden. Uiteindelijk gaat de kale struik dood.
Wat mot je nog meer?  >>

We hadden natuurlijk al Jeroen van der Boom, maar nu is er een concert met echte bomen. Een wereldprimeur, die gratis te bezoeken is op zaterdag 19 augustus in Bergeijk.

De muzikanten, een eik en een ceder, worden volgehangen met sensoren. Hiermee wordt de sapstroom en de fotosynthese in de bomen gemeten. Ook de lucht rondom de bomen wordt gemonitord. Sensoren meten de luchtvochtigheid en de concentratie vluchtige organische stoffen (CO₂ ). De informatie van alle sensoren wordt via electrische signalen (pulsjes) omgezet in muziek.

De twee plantaardige musici krijgen begeleiding van een achtergrondkoortje van soortgenoten, een internationaal gezelschap van bomen uit Polen, China, Brazilië en België. De gebruikte techniek wordt door wetenschappers al langer gebruikt om naar bomen te ‘luisteren’. Meer hierover in Twitter Tree >>

Volgens de organisator van het concert hoor je in de muziek of een boom goed in zijn bast zit. Normaal klinkt de sapstroom als een beekje, maar bij droogtestress is er een klikgeluid. Wil je alvast een voorproefje van Trees in Concert? Dat kan. Luister naar Vroege Vogels>>

Wat neem jij mee terug van je vakantie? Een sleutelhanger, een mooie schelp of een invasieve exoot?  Eerst maar even de definitie. Een invasieve exoot = een plant (of dier) die hier van oorsprong niet voorkomt, maar op de een of andere manier toch hier terechtgekomen is en zich sterk uitbreidt, vaak ten koste van de inheemse soorten.

Hoe komt zo’n plant of dier hier terecht? Dat kan via de natuurlijke weg, bijvoorbeeld zaden van Zuid-Europese planten die met de wind verspreiden naar het Noorden en het hier ook goed doen dankzij de klimaatverandering. Maar soms zijn de exoten ook met opzet door de mens uitgezet. Achteraf blijkt dat meestal niet zo’n goed idee te zijn, zoals bij de Amerikaanse vogelkers (bostpest). Vaak komen de uitheemse soorten hier via handel. Ze zijn meegelift in een lading hout uit de tropen, zoals de Oost-Aziatische boktor. Berucht is ook de Japanse duizendknoop. De wortels van deze plant vernielen asfalt en rioleringsbuizen. En langs rivieren verhogen ze de kans op overstromingen.
Op 2 augustus is de Europese lijst van invasieve, exotische planten en dieren weer uitgebreid. En wie weet wat er aan het einde van de vakantie allemaal nog met de camper of caravan mee terugreist uit Frankrijk…

De ziekte essentaksterfte slaat ongenadig hard toe in Nederland. Ongeveer 80% van alle essen is aangetast. Sommige bomen zijn zo ziek dat ze hun blad verliezen, dode takken krijgen en sterven. Uit heel het land komen meldingen binnen van honderden zieke bomen per gemeente. Zevenbergen, Flevoland, Noord-Holland en Utrecht, overal worden enorme aantallen bomen noodgedwongen gekapt. De dode takken vormen een gevaar voor wandelaars en het verkeer. Bovendien zijn de zieke essen niet te genezen.

Plant dan gewoon een andere boomsoort, zou je zeggen. Maar zo simpel is het helaas niet. Het is een onmogelijke klus om zoveel bomen van gelijke grootte terug te planten. Daar komt nog bij dat allerlei diersoorten afhankelijk zijn van de es om te overleven. Daarom wordt de hulp van het publiek ingeroepen. Weet je een gezonde es te staan? Meld het dan op deze website! De boom kan gebruikt worden om resistente exemplaren te kweken, die bestand zijn tegen essentaksterfte.
Lees meer over de ‘valse paddenstoelenseks’ die deze ziekte veroorzaakt>>

Al eeuwenlang worden in de geneeskunde stoffen uit planten toegepast. Niet alleen door kruidenvrouwtjes maar ook in moderne geneesmiddelen. De werkzame stoffen in veel medicijnen zijn afkomstig uit planten. Of ervan afgeleid. Bekend is salicylzuur uit wilgenblad in aspirientjes.
Maar ook een chemokuur tegen kanker kan gebaseerd zijn op plantenstoffen. Een voorbeeld hiervan is baccatine uit taxusstruiken. Vanaf 15 juni is er een landelijke inzameling voor taxussnoeisel. Doe ook mee en snoei die heg van de buurman! Wel eerst even vragen natuurlijk… (En let er bij het snoeiwerk op dat taxus giftig is).

Kijk hier hoe je kunt meedoen >>

Er loopt al een tijdje een onderzoek naar de groei van planten in de ruimte. De eerste resultaten wijzen erop dat het mogelijk moet zijn om als astronaut zelf je groenten te verbouwen in een moestuintje op Mars. De samenstelling van de bodem op de planeet Mars zou geen belemmering hoeven zijn.

En dus is het nu tijd voor een volgende stap in dit plantaardige ruimte-onderzoek, namelijk:  Kun je hommels inzetten voor de bestuiving van planten in de ruimte? Want zonder bloembestuiving gaan er geen tomaten groeien. Niet op aarde en ook niet in de ruimte. Er wordt nu bekeken of de Amerikaanse hommel Bombus impatiens zijn werk ook doet onder omstandigheden die vergelijkbaar zijn met die in de ruimte, zoals verlaagde luchtdruk. En misschien mag hij dan wel als eerste hommel mee de ruimte in!

We hadden al Berry de Boom op Facebook en sinds kort konden we ook al chatten met planten. De volgende logische stap is dan een twitterende boom. En jawel. Een populier op de campus in Wageningen had vorige week de Nederlandse primeur. De boom stuurt tweets over hoeveel water er door zijn vaten stroomt en hoe hard hij groeit. De gegevens helpen onderzoekers om het verband tussen (extreme) weersomstandigheden en de groei van de boom uit te vogelen. Er zijn in Europa al vier andere twitterende bomen voor dit onderzoek: een eik, een esdoorn en een beuk in België en een grove den in Duitsland. Binnenkort komen daar nog een lariks in Zwitserland en een paar grove dennen in Spanje bij.

Volg de boom en lees de tweets: @TreeWatchWUR

In Japan heerst een heuse chipscrisis. Er is een groot tekort aan chipjes. De schappen in de Japanse supermarkten zijn al wekenlang leeg. De oorzaak? Vorig jaar werd het land getroffen door een reeks tyfoons waardoor onder andere de aardappeloogst mislukte. Het gevolg is een fiks tekort aan aardappelen. En dus ook aan chips.
De chipsfabrikanten overwegen nu om aardappels in het buitenland te kopen, maar eigenlijk is dat not-done. De Japanners eten bij voorkeur van eigen bodem. Dat betekent dus wachten op de nieuwe aardappeloogst. Of via internet een zakje chips bestellen. Maar dat doe je alleen als je echt niet meer zonder kan want dat kost je (omgerekend) wel 11 euro!

Wat zou die grote, oude boom op het marktplein allemaal meegemaakt hebben in zijn lange leven? En wat heeft die klaproos langs het fietspad te vertellen? Hoe gaaf zou het zijn om met planten te kunnen praten?  Vanaf nu kan iedereen chatten met planten! Download de gratis Hortus Chat en ga aan de wandel door Burgers’ Zoo. Als je in de buurt van één van de betreffende planten komt, krijg je vanzelf een appje!

De planten chatten omdat 2017 het jaar van de botanische tuin is. Van oorsprong hoorde zo’n tuin (of hortus) bij een universiteit. De tuin deed dienst als een levende encyclopedie. Ook werden de planten in de hortus vaak gebruikt om hun geneeskrachtige werking te onderzoeken.

De Jozef eik is een bijzondere boom met een mooi verhaal. Deze zomereik (Quercus robur) van 650 jaar oud staat in Zuidoost-Polen en heeft de naam Jozef gekregen. Tijdens WOII bood de statige boom een schuilplaats aan een ondergedoken Joods gezin. Misschien verstopten ze zich wel in de holle knoesten van de eik?
De boom is beroemd in Polen en stond al op het bankbiljet van 100 zloty. En nu is Jozef verkozen tot Europese boom van het jaar 2017. Met 17.597 van de in totaal 125.568 digitale stemmen.

Veel bijen hebben last van een parasiet, de varraomijt. Regelmatig is de hele korf ermee besmet, soms met de dood van het bijenvolk tot gevolg. Dat is ook voor ons vervelend want bijen zijn onmisbaar bij het bestuiven van onze gewassen.

De Aziatische honingbij echter weet de varraomijt effectief aan te pakken en heeft daardoor minder last van deze parasiet. Die resistentie zouden onze Nederlandse bijen ook wel kunnen gebruiken. Vandaar het nieuwe KI-station voor bijen. Hier zullen de koninginnen van de honingbij kunstmatig bevrucht worden met sperma van resistente darren (bijenmannetjes). Op die manier willen ze bijen kweken met eigenschappen die ze beter bestand maken tegen de varraomijt.

Wegbranden, als hapje aan de vogels voeren of belagen met ziekmakende bacteriën of kleine wormpjes. Het is allemaal mogelijk in de strijd tegen de eikenprocessierups.
De komende tijd kruipen er overal in het land jonge rupsjes van de eikenprocessievlinder uit het ei. De rupsen zijn berucht om hun irriterende brandharen. Maar die brandharen hebben ze nu nog niet. De diertjes moeten eerst een paar keer vervellen.
Pas rond half mei worden de eerste rupsen met brandharen verwacht. Dan zal langzaam maar zeker ook de overlast gaan toenemen. Om dit zoveel mogelijk te voorkomen, is het zaak om de jonge rupsjes de komende weken flink aan te pakken. Hoe? Dat zie je hier>>

Hoe stevig staan bomen eigenlijk? Blijven ze tijdens een storm overeind of is er gevaar voor omvallen? Een gezonde boom buigt altijd een beetje mee met de wind maar wortelt stevig genoeg om een flinke zuidwesterstorm te doorstaan. Zieke bomen daarentegen vormen een gevaar en die kun je dus maar beter opruimen voordat ze op auto’s, gebouwen of mensen vallen.

En dan zijn er nog de twijfelgevallen. Meestal zijn dat (eeuwen)oude bomen in straten en parken. Door ouderdom worden ze vatbaarder voor zwammen. Van de buitenkant valt het in het begin vaak niet op, maar de schimmels tasten langzaam maar zeker de wortels van de boom aan waardoor het risico op omwaaien steeds groter wordt. Daarom doen ze in Rotterdam bij twijfel een test. Door heel hard aan de boom te trekken wordt gekeken hoe stevig die nog staat. Hoe dat precies in zijn werk gaat, zie je in deze video >>.

Satellieten die op 500 tot 900 km hoogte rond de aarde cirkelen, gaan gegevens verzamelen voor de landbouw. Specialisten gaan de verzamelde data over bodem, vochtigheid, temperatuur en over gewassen analyseren en online beschikbaar maken. Dit levert een schat aan actuele informatie op (vergelijkbaar met buienradar of de groenmonitor).

Smart Farming
De informatie kan door boeren over de hele wereld gebruikt worden. Hiermee kunnen ze heel gericht op het juiste tijdstip en op de juiste plek kiezen voor bemesting, irrigatie of het toedienen van gewasbeschermingsmiddelen. Dit noem je smart farming of precisielandbouw: heel gericht alleen toedienen wat nodig is. Zo krijg je een betere opbrengst terwijl je geld en het milieu spaart.

Sinds vorige week kunnen studenten het vak Precisielandbouw volgen aan de Universiteit van Gent.

Ondertussen zijn studenten van de Hogeschool Saxion in Enschede zelf een onderzoek gestart. Ze hebben een groene plantenwand midden in de school staan en ze gaan meten wat dit voor effect heeft op geluidsabsorptie, fijnstofopname, luchtvochtigheid en zuurstofproductie. Maar je hebt altijd mensen die het nog grootser aanpakken. In China gaan ze een complete bosstad aanleggen. Om luchtvervuiling tegen te gaan.

Foto: Adiantum- varens zijn kampioen luchtzuiveraar.
(PdNebrodi, CC-ASA2.5)

Waarnemen zonder zintuigen
Hoewel planten geen zintuigen hebben zoals wij, kunnen ze dus toch hun aanvallers herkennen. Maar dat niet alleen. Ze geven deze informatie via hun geurstoffen ook nog eens door aan anderen.

Exotisch ruikt anders
Onderzoekers hebben nu ontdekt dat planten anders reageren op exotische aanvallers. Stel dat een rups, die van oorsprong hier niet voorkomt, begint te knagen aan een inheemse plantensoort. De ‘Hollandse’ plant produceert dan een ander geurmengsel dan wanneer een ‘Hollandse’ rups aan diezelfde plant zou knagen. Het is voor de plant te hopen dat er ook sluipwespen in de buurt zijn die reageren op het ‘exotische geurtje’….

Hulp!!
Doordat planten de vijanden van hun vijanden te hulp roepen, beschermen ze niet alleen zichzelf, maar ontstaat er ook een natuurlijk evenwicht. Door de komst van uitheemse schadelijke insecten kan dit evenwicht (tijdelijk) verstoord raken en is er kans dat er een plaag ontstaat.

Op 10 februari start het herdenkingsjaar voor deze bijzondere plantenziektekundige. Het is die dag precies 100 jaar geleden dat zij als eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland werd aangesteld.

De ene plant is beter bestand tegen zout dan de andere. Sommige planten hebben zelfs een voorkeur voor een zoute omgeving. Deens lepelblad (Cochlearia danica) bijvoorbeeld. Deze plant groeit vooral langs de kust. Maar tegenwoordig vind je de soort ook steeds vaker in gebieden langs de snelwegen. Een direct gevolg van strooizout.
Meer >>

De biefstukzwam is een parasiet die de boom waarop hij groeit, langzaam verzwakt. De schimmeldraden (het mycelium) groeien tot in het hout van de boom en zuigen daar vocht en voedingsstoffen op. Door de opname van tannines uit de boom vormen zich op de biefstukzwam de opvallende rode ‘bloed’druppels.

Mensen kun je inenten tegen sommige ziekten. Denk maar aan de griepprik. Maar hoe zit dat bij planten? Planten hebben geen immuunsysteem. Toch is het soms mogelijk om ze te vaccineren tegen virusziekten. Het gebeurt ook in de praktijk.

Tomatentelers kunnen hun planten een vaccin geven tegen het pepinomozaiekvirus (PepMV). Dit plantenvirus veroorzaakt bij zieke tomatenplanten vreemde verkleuringen (mozaiek) op de vruchten. Door de planten al in een vroeg stadium te vaccineren met een milde variant van PepMV, voorkom je dit. Het mechanisme waarbij je planten beschermt tegen een schadelijk virus door ze te vaccineren met een nauw verwant, niet agressief virus heet cross protection.
Meer >>

Scholieren konden meedoen aan een essay wedstrijd met mooie geldprijzen. De opdracht was om een verhaal te schrijven over planten en hun belagers. Op 17 november werden de winnaars bekend gemaakt.De wedstrijd werd georganiseerd door de KNPV (de Koninklijke Nederlandse Plantenziektekundige Vereniging) die dit jaar haar 125e verjaardag viert.

Meer info>>

Het hele jaar zijn ze druk geweest om het onkruid Japanse duizendknoop tegen te gaan. Dag in, dag uit hebben ze de woekerende onkruidplanten met wortel en al uit de grond getrokken en opgegeten. En nu, na een jaar, zijn de zes onkruidbestrijders uit Oosterbeek naar het slachthuis gebracht.

Het gaat hier natuurlijk om varkens, zes bonte Bentheimers om precies te zijn. Ze vormen een van de wapens in de strijd tegen duizendknoop. Deze uitheemse plant steekt ook in Nederland steeds vaker de kop op en kan veel problemen geven. De sterke wortels van het onkruid veroorzaken scheuren in wegen, riolen en funderingen van huizen.

De varkens wroeten de wortels uit de grond en eten ze op. Het is een van de vele manieren om de duizendknoop te bestrijden. Het werkt overigens alleen zolang er niet teveel eikels en kastanjes meer liggen, want dat vinden de varkens toch het allerlekkerst.

Verbeter de wereld, begin bij jezelf. En dat geldt ook voor gewasbescherming. Hoe zit het eigenlijk met het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de eigen tuin of op het veld van de voetbalclub? Uit een onderzoek blijkt dat 70% van de mensen denkt goed bezig te zijn. Ze gebruiken naar eigen zeggen geen chemische middelen voor de bestrijding van bladluizen, onkruid of groene aanslag op het terras:  “Nee hoor, ik gebruik alleen azijn, chloor of spiritus”, melden ze, zonder dat ze doorhebben dat dit bijna net zo schadelijk is voor de bodem en het grondwater.

Ik wil wel, maar hoe?
Veel tuineigenaren willen wel biologisch bestrijden, maar weten niet goed hoe. Het begint eigenlijk al met het voorkomen van problemen: kies plantensoorten die goed bestand zijn tegen ziekten, strooi houtsnippers tegen onkruidgroei en zorg voor een goede afwatering om groene aanslag op tegels te verminderen. En als er een ziekte of plaag de kop opsteekt, probeer dan eens een biologisch middel.

Meer over biologische en chemische bestrijding >>

William, Bram, Chris en Lucien zijn vier studenten van Hogeschool Inholland uit Delft. Ze hebben een drone ontwikkeld waarmee je kunt speuren naar zieke planten. Dat is handig in de grote tuinbouwkassen in het Westland (of ergens anders natuurlijk).

De drone is uitgerust met een infraroodcamera. Deze camera registreert in korte tijd het infraroodspectrum bij alle planten in de kas en herkent op die manier de planten die ziek zijn.

Het infraroodspectrum van zieke planten wijkt namelijk af van dat van gezonde planten. Deze afwijking begint al een paar dagen voordat de zieke planten duidelijke vlekken, verwelking of andere symptomen laten zien. De drone bespaart een teler veel tijd. Bovendien kun je al in een vroeg stadium maatregelen nemen, waardoor verspreiding van de ziekte door de kas voorkomen wordt.

Met hun vondst hebben de jongens al verschillende nominaties en een prijs gewonnen.
Een ander interessant idee: De stressmeter voor planten

Tot 10 oktober kun je nog meedoen aan de bodemdierendagen.

De herfst is in aantocht en dus breekt ook de paddenstoelentijd weer aan. Wist je dat er per maand gemiddeld 7 nieuwe paddenstoelen ontdekt worden in Nederland? Meestal gaat het om soorten die ergens anders ook al voorkwamen. In zo’n geval hebben de nieuw ontdekte paddenstoelen wel een wetenschappelijke (Latijnse) naam, maar een Nederlandse naam ontbreekt nog. Mycologen uit Nederland en Vlaanderen hebben daarom dit jaar een inhaalslag gemaakt en voor 500 paddenstoelen en slijmzwammen een Hollandse naam bedacht. Wat vind je van Houtraketje, Oogstrelend piekhaarkelkje of Exotisch reikhalsje?

Alles over paddenstoelen >>

Vier Nederlanders hebben deze week hun kettingzaag ingepakt en zijn afgereisd naar Polen. Daar gaan ze de strijd aan met andere stoere lumberjacks uit 30 landen. Tijdens dit WK Bosarbeid storten ze zich op disciplines als schijven zagen, stamstuk hakken, takken snoeien en ketting wisselen. Daarbij worden ze beoordeeld op veiligheid, snelheid en nauwkeurigheid.
Heb je nou zelf ook altijd al een keer met zo’n grote kettingzaag aan de slag gewild? Dan is daar nu de kans voor. En het is nog veilig ook, want virtueel!
Goed oefenen met deze Virtual Reality Game en dan kun je misschien volgend jaar voor het echie…

De eerste resultaten zijn ondertussen bekend. En wat blijkt? Wortels, radijsjes, erwten, aardappelen en tomaten groeien prima op Marsgrond. Maar zijn ze ook eetbaar?  Dat blijkt inderdaad het geval te zijn. De hoeveelheid zware metalen in de groenten valt gewoon binnen de wettelijke norm. En hoe smaken de Marsgroenten? Hieronder is de eerste proeverij te zien…

De planten zorgen voor verse zuurstof waardoor je wakker blijft. En, wat misschien nog wel belangrijker is, het humeur wordt een stuk beter. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich prettiger voelen met een bloemetje in de buurt. Bovendien oordelen ze positiever over anderen.

Voordat de hele school in een bloemenzee verandert, moet je nog wel even weten dat niet alle bloemen geschikt zijn. Planten met een sterke geur kun je beter niet kiezen. Misschien vind jij ze wel lekker ruiken, maar een ander denkt daar heel anders over. En dat komt het humeur dan juist weer niet ten goede…

Ga je deze zomer op vakantie naar Zuid-Europa? Kijk dan eens rond of je zieke olijfbomen ziet staan. In 2013 dook namelijk de olijfbomenpest op in Europa. Vooral Italië is zwaar getroffen. Hele olijfboomgaarden zijn daar verwoest door de bacterie Xylella fastidiosa, de veroorzaker van de ziekte. Maar ook in Frankrijk is deze plantenziekte al gespot.

Zieke olijfbomen hebben bruine, verdorde takken en bladeren. Dit komt doordat de bacterie de houtvaten aantast. Een zieke boom produceert minder olijven en gaat vaak binnen twee jaar dood.

“Neem vooral geen stekjes van olijfbomen mee naar Nederland”, waarschuwen landbouworganisaties, “want de kans bestaat dat ook de bacterie meekomt.” Niet dat er hier nu zoveel olijfbomen groeien, maar de bacterie kan ook nog 200 andere plantensoorten besmetten!   Meer >>

Niet zomaar iedere aardappel is geschikt om lekkere friet van te maken. Ideaal is een dikke, langwerpige aardappel, met een goed zetmeelgehalte. Het liefst moet deze aardappel ook nog resistent zijn tegen de bekende aardappelziekte phytophthora. Leerlingen van Groenhorst Emmeloord mogen op onderzoek naar de beste frietaardappel. Ze maken zelf kruisingen tussen verschillende aardappelplanten en hopen zo uiteindelijk het perfecte, biologische aardappelras te ontwikkelen. Dat kan wel een tijdje duren. Wil je zelf virtueel en sneller aan de slag? Speel dan een dagje directeur van de frietfabriek.

Berry de Boom heeft bijna 200 vrienden op Facebook. Niet zo bijzonder denk je misschien. Maar Berry héét niet alleen De Boom, hij ìs ook echt een boom. De mooiste boom van Deventer om precies te zijn: een grote, eeuwenoude plataan (Platanus acerifolia), geplant in 1880 op de Kapjeswelle te Deventer.

Hiernaast zie je een selfie van Berry de Boom.
Meer weten over Berry of vrienden met hem worden?
Ga dan naar zijn Facebookpagina.

De schilderijen van tulpen uit de 17^e eeuw zijn wereldwijd bekend. Tulpen waren in die tijd erg populair en de prijzen voor tulpenbollen stegen dan ook tot ongekende hoogten. Op het hoogtepunt van deze tulpenmanie in de Gouden Eeuw werd voor de tulpenbol Semper Augustus 6000 gulden neergeteld. Voor dat geld kon je in die tijd ook een Amsterdams grachtenpand kopen.

Gevlamde tulpen
Het meest geliefd waren de tulpen met een ‘tekening’ op de bloembladeren. Wat de mensen toen nog niet wisten, was dat dit kleurenpatroon vaak het gevolg was van een plantenziekte. De bol was geïnfecteerd met het tulpenmozaïekvirus, dat de typische vlampatronen op de bloemen veroorzaakt. Tegenwoordig zijn er wel 30 verschillende plantenziekten en -plagen bekend die kunnen voorkomen bij tulpen.

De website Plantenziektekunde.nl is vernieuwd.
Vanaf vandaag is onze nieuwe site online!

Naast een mooie, nieuwe lay-out, is ook de indeling aangepast. Bovendien is de site nu ook goed te bekijken op je mobiel of tablet. Nog niet alle pagina’s zijn helemaal af, maar er is al genoeg te ontdekken!

Wanneer je als ruimtereiziger maanden onderweg bent, dan krijg je na een tijdje toch wel trek in een lekkere, verse salade met sla en tomaat. Je wilt dus graag groente verbouwen in je ruimtevoertuig of in je moestuintje op Mars. In het project VEGGIE onderzoeken astronauten de groei van planten in de ruimte. Met speciale lampen bootsen ze het zonlicht na. Hoewel het voor de planten lastig is om zonder zwaartekracht de groeirichting te bepalen, zijn de eerste resultaten bemoedigend. Alleen water geven zonder te knoeien blijft lastig in de ruimte…

Ondergronds
Onder de grond is het een wirwar aan plantenwortels. En deze wortels hebben gezelschap van duizenden micro-organismen, zoals bodembacteriën en bodemschimmels. Veel van deze micro-organismen zorgen ervoor dat planten beter bestand zijn tegen ziekten en plagen. Planten lokken deze nuttige bodemmicroben zelf door bepaalde stoffen uit te scheiden.

Goede en slechte micro-organismen
Natuurlijk komen er in de bodem ook micro-organismen voor die het juist op de plant voorzien hebben. Maar als er genoeg andere micro-organismen bij de plantenwortels rondhangen, dan heeft een plant veel minder last van aantasting door ziekten.

Verstoppertje spelen
Wortels van andere plantensoorten helpen trouwens ook om een plant te beschermen tegen bodemziekten. Als je gewassen door elkaar teelt – intercropping – krijg je gemiddeld 40% minder zieke planten. Hoe dat precies werkt is nog niet bekend. Misschien kan de ziekteverwekker de wortels van de gastplant moeilijker vinden omdat ze ‘verstopt’ zijn tussen de andere plantenwortels.

Als je in de herfst door het bos loopt, struikel je er bijna over. Paddenstoelen. Je komt deze schimmels nu in allerlei verschillende vormen, afmetingen en kleuren tegen. En ook in allerlei geuren. Neem nou de grote stinkzwam. Hij doet zijn naam zeker eer aan want meestal ruik je hem al voordat je hem gezien hebt.

Geen zin om buiten op pad te gaan? Neem dan eens een kijkje op de website Alles over paddenstoelen. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het is op deze site te vinden: huilende paddenstoelen, lichtgevende zwammen en Siamese tweelingzwammen.

Sommige zwammen en schimmels kunnen ziekten veroorzaken bij mensen en planten. Maar vaak kunnen we schimmels ook gebruiken in ons voordeel. Bijvoorbeeld als biologische gewasbeschermer tegen de schadelijke coloradokever. Of tegen ziekteverwekkende schimmels en aaltjes.

>> 5 weetjes over paddenstoelen

De Nederlandse weilanden zijn mede de oorzaak van een rijsttekort in Afrika. Rara, hoe kan dat?

Hint: een trekvogel speelt hierbij een belangrijke rol.
Nog een hint: weilanden in Nederland worden steeds vroeger in het jaar gemaaid.

Heb je al een vermoeden?

Of nog geen flauw idee?

Klik op de foto hiernaast voor het antwoord.

Nog meer weten? Klik dan hier >>

‘Wat eten we vanavond?’
Waarschijnlijk krijg jij op deze vraag meestal snel een antwoord. Maar de vraag ‘Wat gaan we in de toekomst eten?’, is een stuk lastiger te beantwoorden. De wereldbevolking groeit hard en naar verwachting is er in de komende 40 jaar even veel voedsel nodig als de afgelopen 8000 jaar bij elkaar!

Supergroenten
De oplossing moeten we zoeken bij planten want planten liggen aan de basis van al ons eten. Supergroenten hebben de toekomst. Denk aan gewassen met een hogere opbrengst. Of met meer voedingswaarde. Ook planten die beter bestand zijn tegen plantenziekten en droogte kunnen een belangrijke rol spelen om alle monden te voeden.

Future Food
Daarnaast spelen natuurlijk ook economische zaken een rol. En vergeet ook andere ontwikkelingen niet, zoals het eten van insecten in plaats van vlees. Op 13 september kun je van alles over Future Food zien en proeven in de Botanische Tuinen te Utrecht.

Voor meer info, klik hier >>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2015/snoeihard-tegen-kanker/ Tue, 07 Jul 2015 13:10:07 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1596

Iedereen kan deze zomer helpen bij de bestrijding van kanker. Gewoon vanuit de tuin. Simpelweg een kwestie van snoeien. Moet het natuurlijk wel een taxusheg of -struik zijn. De jonge takjes en naalden van Taxus baccata bevatten namelijk een bijzondere stof: baccatine.

Chemokuur
Baccatine wordt gebruikt voor de productie van chemokuren tegen kanker. Voor één chemobehandeling is nogal wat taxussnoeisel nodig, wel 1 m3. Bovendien moeten het vooral jonge, éénjarige takjes zijn. En het liefst een beetje schoon.

Giftig
Aan de slag dus! En wanneer je zelf geen tuin met taxus hebt, kun je misschien de heg van de buurman snoeien (wel eerst even vragen natuurlijk…). Pas wel een beetje op bij het snoeiwerk want taxus is een giftige plant en wordt daarom ook wel venijnboom genoemd.

De inzamelingsactie loopt tot 31 augustus. Op de website Vergroot de hoop zijn alle inleverpunten te vinden.

Fijne zomervakantie!

Zuid-Italië wordt geteisterd door de Xf-bacterie die al 11 miljoen olijfbomen heeft besmet. Terwijl de prijs van olijfolie omhoog schiet, neemt de EU maatregelen om de bacterie uit te roeien.

Of dat gaat lukken is nog maar de vraag. Eerste aandachtspunt is te zorgen dat Xylella fastidiosa, zoals Xf officieel heet, zich niet verder verspreid. Olijfboeren in Spanje en Griekenland zijn bang dat de olijfbomenpest binnenkort ook bij hen zal toeslaan.

Olijfbomenpest
Olijfbomen, soms eeuwenoud, die besmet raken met de Xf-bacterie drogen uit en sterven binnen twee jaar. De Italiaanse boeren verwachten dat de verwoestende olijfbomenpest de olijvenoogst dit jaar zal halveren.

Rotterdamse haven
De ziekte is waarschijnlijk via import van zieke planten uit Centraal-Amerika in Europa terechtgekomen. Bladvlooien en andere insecten zorgen voor verdere verspreiding. Ook in Nederland gelden verscherpte maatregelen, met name in de Rotterdamse haven, om verdere handel in zieke planten te voorkomen.

Speurhonden die helpen bij de detectie van zieke planten. Binnenkort wordt dat realiteit. In Australië worden al honden getraind om de schadelijke druifluis (Phylloxera) op te sporen, die steeds vaker opduikt in de wijngaarden daar. In Nederland gaan twee studenten uitzoeken of speurhonden in te zetten zijn als hulpje voor de keurmeesters van NAKtuinbouw.

Sommige plantenziekten zijn lastig te vinden met het blote oog. En laboratoriumtesten op de aanwezigheid van ziekten en plagen zijn tijdrovend en duur. De gevoelige neus van de speurhond kan hopelijk de ziekteverwekkers ruiken of stoffen waarnemen die door de zieke planten worden uitgescheiden.

De studenten gaan in hun onderzoek onder andere bekijken of de omstandigheden van een perceel, koelcel of opslag de nauwkeurigheid van een speurhond kan beïnvloeden.

Of plant er maar meteen 36.000 op een dag. Volgens een Amerikaanse oud-NASA ingenieur is het mogelijk. Gewoon een paar drones gebruiken. Het is volgens hem dé oplossing om de wereldwijde ontbossing tegen te gaan.

Het idee is eigenlijk simpel: je gebruikt een drone als vliegende zaaimachine. Vanaf ongeveer 2,5 meter boven de grond, schiet het onbemande vliegtuigje boomzaden naar beneden. Elk zaad is beschermd door een coating met voedingsstoffen.

Deze plantmethode vanuit de lucht is naar verwachting niet beter dan planten met de hand. Maar het is wel sneller en goedkoper. Bovendien kunnen de drones ook boven moeilijk bereikbare plaatsen komen om daar boomzaden te planten.

Ze lijken een beetje op M en M’s of op felgekleurde borrelnootjes. Maar dat zijn het niet. Het is pillenzaad: suikerbietenzaden met een beschermlaagje er omheen.
De coating zorgt ervoor dat het zaaien een stuk preciezer gebeurt. Bovendien bevat de beschermlaag een kleine hoeveelheid fungiciden, die het zaadje tijdens bewaring beschermt tegen zaadschimmels en, na het zaaien, tegen bodemschimmels.
Soms wordt ook nog een insecticide toegevoegd aan het ‘beschermjasje’. Dat heeft twee voordelen: 1. het beschermt het jonge kiemplantje direct tegen insectenvraat. 2. het is goedkoper en minder milieubelastend dan later in het veld een bespuiting met insecticide uit te voeren.

Bekijk de opbouw van de verschillende laagjes van pillenzaad >>

Het is voorjaar. De bloempjes bloeien, de bomen worden groen èn het onkruid steekt weer de kop op. Maar waarom druk maken om een paar grassprietjes of paardebloemen op de stoep? Helemaal mee eens, een beetje ‘onkruid’ is niet erg. Maar sommige planten maken het te bont. Bijvoorbeeld de Japanse duizendknoop (Fallopia japonica).

Deze plant, die van nature niet in Nederland voorkomt, blijkt het hier heel goed te doen. Zo goed, dat hij alles overwoekert en de natuur verstoort (een invasieve exoot noem je dat). Door zijn wortelstokken is duizendknoop nauwelijks uit te roeien en veroorzaakt zelfs schade aan rioolbuizen en beton.

Maar er komt hulp uit onverwachte hoek. Binnenkort start een proef om varkens in te zetten voor het opvreten van het onkruid. Eerst de bladeren en de stengels en daarna hopelijk ook de wortelstokken… Dat is wat je noemt biologische bestrijding.

Meer over de proef met de varkens >>
Studentenverslag over Japanse duizendknoop>>

Gojibessen, quinoa en kokosbloesemsuiker. Een kleine greep uit de superfoods, die helemaal hip zijn en tegenwoordig ook bij de winkel om de hoek te koop zijn. De vaak exotische zaden, noten en vruchten zouden bomvol gezonde plantenstoffen zitten. Het Voedingscentrum zet hier vraagtekens bij: “De vitamines en antioxidanten die in deze producten zitten, komen ook voor in gewone voedingsmiddelen. Er bestaat niet één superfood. Gevarieerd eten is het belangrijkst.”

Ophouden met die gekte, dacht ook de Nederlandse Aardappel Organisatie en maakte een grappige video om de aardappel van eigen bodem als powerfood neer te zetten.

Bekijk hier de video Power to the pieper of download het filmpje op je mobiel.

Met speciale sensoren speurt de robot door de hele kas naar planten die een afwijkende fotosynthese hebben. Dat wijst namelijk op stress. En die stress kan het gevolg zijn van een schimmel, bacterie of andere plantenziekte.

Zodra de robot een afwijkende plant spot, kan hij ingrijpen door heel nauwkeurig de zieke plant te behandelen. Dit heeft twee voordelen. 1: je bent er op tijd bij en voorkomt meer besmettingen. 2: er is minder gewasbeschermingsmiddel nodig.

Lees meer over de stressmeter en doe zelf de plantenstress-test >>

Deze bijzondere, 11 meter hoge boom hangt vol met kleine groene turbines. Zodra er een briesje waait, gaan de turbines langzaam ronddraaien en wordt er stroom opgewekt. De boom levert dus windenergie.

De Franse ontwerper noemde zijn creatie L’éolien 2.0 en hoopt dat de windboom op veel plekken zal worden ‘aangeplant’. Bijkomend voordeel van de boom: ze verliest in de herfst haar blaadjes niet.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2015/down-to-earth/ Fri, 16 Jan 2015 13:24:55 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1623

Niet het meest sexy onderwerp ter wereld, maar eigenlijk best veelzijdig: de bodem. Vaderland, archeologie, aardgas, bodemvervuiling, schatgraven. Allemaal bodem. Bovendien zijn we voor ons voedsel afhankelijk van de bodem.

De samenstelling van de bodem heeft grote invloed op de plantengroei en daarmee op al het leven op aarde. Een handjevol grond zit zelf trouwens ook vol leven: regenwormen, allerlei insecten, 10.000 verschillende soorten bacteriën en gemiddeld 2 kilometer schimmeldraad.

Tegenwoordig hoor je steeds vaker praten over een “weerbare bodem”. Dit betekent dat de bodem er voor zorgt dat planten minder vatbaar zijn voor plantenziekten. Wil je weten hoe bodemweerbaarheid werkt?

Bekijk het hier >>

En dus is 2015 uitgeroepen tot het Jaar van de Bodem!

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/eindejaars-plantenjacht/ Tue, 16 Dec 2014 12:31:36 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1540

Wie denkt dat er in de winter niets te beleven valt op plantengebied, heeft het mis. Uiteraard zijn in deze tijd overal naaldbomen aanwezig, al dan niet versierd als kerstboom. Maar ook bloeiende planten komen in het winterlandschap voor, bijvoorbeeld een verlaat madeliefje of een vroegbloeiende winterjasmijn.

Om een beter idee te krijgen welke planten in de winter nog (of al) bloeien, is er dit jaar voor het eerst een Eindejaars Plantenjacht. Ga in de kerstvakantie op pad, alleen of met een wandeling mee, en scoor bloemetjes. En nu maar hopen op een niet al te witte kerst…

>> Meer info over de Eindejaars Plantenjacht

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/paddenstoelenstoel/ Tue, 18 Nov 2014 12:32:45 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1543

Herfst en paddenstoelen horen bij elkaar. Niet alleen buiten schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond, maar ook binnen is de groei van deze schimmels niet te stoppen. Ontwerper Eric Klarenbeek bedacht een manier om een heuse paddenstoelenstoel te maken.

Met een 3D printer produceert hij krukjes en stoelen van een mengsel van bioplastic, gemalen stro en schimmeldraden van de oesterzwam. Vervolgens laat hij zijn meubelstuk een tijdje staan zodat het helemaal vol kan groeien met mycelium (schimmeldraden). Even drogen en klaar is de stoel!

In deze video is het hele proces te zien

Of beter gezegd, een warme deken. Dat is wat een kastanjeboom nodig heeft wanneer hij last heeft van bloedingsziekte.
Onderzoekers hebben een nieuwe methode bedacht om de paardenkastanjebloedingsziekte aan te pakken: om de boomstam heen wordt een slang gewonden waar warm water doorheen stroomt. Daar komt weer een isolatiedeken omheen. De boom is zelf goed bestand tegen deze warmtebehandeling, maar de bacteriën, die de ziekte veroorzaken, leggen na een paar dagen bij 40 graden Celcius het loodje.

In deze video vertelt de onderzoeker hoe dit precies werkt en waarom het belangrijk is >>

Foto van een ingepakte boom >>

Lees meer over de kastanjebloedingsziekte >>

Stel je het eens voor, een vluchtlingenkamp in de woestijn. Een kale, troosteloze omgeving, bewoond door mensen, op de vlucht voor het geweld in Syrië.
De Nederlandse student Robert reisde naar zo’n kamp om samen met de vluchtelingen boompjes en struiken aan te planten. De kleine groene oases in de woestijn fleurden het kamp niet alleen op, maar bleken ook een grote verbetering voor de hygiëne.
Ondertussen heeft de VN Roberts project opgepikt.

Wat maakte Robert allemaal mee?
Lees zijn verhaal en bekijk de foto’s en het filmpje.

Friet, wie lust het niet? Iedereen houdt van een frietje op zijn tijd. Zo ook een Belgische gevangene. Maar uitgerekend op het moment dat er patatjes op het menu staan, moet hij voor de rechter verschijnen. Wat doe je dan? Hij koos voor de frieten.

Het is voor de aardappeltelers te hopen dat deze gevangene een trendsetter is. Juist in België zijn het afgelopen jaar veel meer aardappelen gepoot. Tel daarbij het vroege voorjaar en de goede groeiomstandigheden en dan begrijp je dat er dit jaar een recordoogst verwacht wordt. Veel aanbod betekent ook lage aardappelprijzen. Maar of dat doorberekend wordt bij de snackbar op de hoek…?

Waarom eigenlijk niet?
Ontdek het zelf, als directeur van de aardappelfabriek.

De zomervakantie is voorbij gevlogen en het nieuwe schooljaar is weer van start gegaan. Even wennen natuurlijk. Het valt niet mee om bij ieder vak goed op te letten. Voor je het weet, suf je langzaam weg in een overvol, muf klaslokaal. Wat dan helpt zijn planten!

Planten zorgen voor een schone lucht met meer zuurstof. Uit onderzoek is gebleken dat op ‘groene’ scholen de leerlingen 20% hoger scoren bij toetsen. Bovendien fleuren planten de boel wat op en zuiveren ze ook nog eens de lucht waardoor het frisser ruikt in het lokaal. Werkt thuis trouwens ook.

Je kunt met planten in de klas natuurlijk ook leuke proefjes doen.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/ze-stinken-de-tent-uit/ Tue, 12 Aug 2014 12:44:24 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1562 De berkenwants (Kleidocerys resedae) is nog geen halve centimeter groot, maar je ruikt hem wel.
Elke plantensoort heeft weleens last van wantsen. Zo ook de berk, die dit jaar te kampen heeft met opvallend grote aantallen berkenwantsen. Het zijn er zoveel, dat de beestjes vanuit de berkenbomen massaal uitzwermen naar tenten, speeltoestellen of huizen in de buurt. Sommige kampeerders pakken hun boeltje weer op en vertrekken want hoewel de berkenwants geen kwaad kan, kruipen ze overal op en hangt er een vieze, zurige lucht.

Wantsen zijn herkenbaar aan hun ‘driehoekige’ vorm en komen in allerlei kleuren en maten voor. Ze leven van plantensap, dat ze uit de plant zuigen. Op berkenbomen zijn wel drie verschillende soorten bekend, waarvan er nu eentje overlast geeft (Kleidocerys resedae).

Om de berkenwantsen op een biologische manier tegen te gaan worden aaltjes ingezet. Net als bij de bestrijding van de eikenprocessierups of van slakken (zie ook profielwerkstuk Slug Invaders).

Fast car, Met de vlam in de pijp, Driver’s seat en Oerend hard. Rondtouren en crossen is populair bij artiesten, maar zonder rubberbanden zouden deze zangers niet ver komen. Autobanden worden gemaakt van latex, dat als ‘melksap’ afgetapt wordt uit de rubberboom. Er is steeds meer vraag naar latex, maar rubberbomen groeien alleen in tropische gebieden.

Europese landen gingen dus op zoek naar een andere bron van rubber. De Russische paardenbloem bleek een geschikte kandidaat te zijn. Je weet het zelf waarschijnlijk ook: als je de stengel van een paardenbloem doorsnijdt komt er wit melksap tevoorschijn (zie foto). Ook in de plantenwortels zit veel van deze latex-achtige stof. In 2012 heeft bandenfabriek Vredestein al de eerste banden van paardenbloemenrubber gemaakt en getest. Meer over het onderzoek naar rubber uit paardenbloemen (video).

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/vreemde-vogel-gezocht/ Tue, 24 Jun 2014 12:47:04 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1566

Het begon met een enkel (ontsnapt) exemplaar, maar ondertussen leven er ongeveer 10.000 halsbandparkieten vrij in Nederland. Vooral in de grote steden zijn ze te vinden, waar ze in groepen voorkomen. Deze, van oorsprong uit Afrika en Azië afkomstige, vogels breiden zich steeds verder uit over Nederland. En omdat het vruchten- en zadeneters zijn, lijkt de Betuwe hen wel een mooie vestigingsplaats. Appel-, peren- en kersentelers denken daar anders over. Om een goed beeld te krijgen van de schade die de exotische dieren veroorzaken is er nu een heus parkietenmeldpunt opgericht.

Bekijk (en beluister!) een filmpje >>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/knoflookluizen/ Wed, 28 May 2014 12:49:47 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1570

Wat hebben smarties en roze koeken met insecten te maken? Bekijk het in dit filmpje!

Sprinkhanen eten planten en mensen eten sprinkhanen. Tenminste, in grote delen van de wereld is dat zo. Ook in Nederland staan er af en toe insecten op het menu. Zo kun je op 4 juni in het Pestaurant in Utrecht de hele dag BBQ-meelwormen, mierenlolly’s en andere snacks proeven. En als je deze maand het tijdschrift Quest koopt, krijg je er gratis een sprinkhaan bij. Met recepten. Insecten eten als vleesvervanger: gezond en goed voor het milieu.

Eten en gegeten worden. Bladluizen leven van plantensap en lieveheersbeestjes eten weer bladluizen. Op sommige plaatsen in Zeeland bestrijden ze bladluizen met knoflook. Knoflookextract wordt in de bodem gespoten en via de plantenwortels opgenomen. Vervolgens lusten de luizen de blaadjes niet meer. Maar zouden lieveheersbeestjes deze knoflookluizen nu juist wel of juist niet lekker vinden?

Er is altijd veel te doen om ‘poep op de stoep’, maar de laatste tijd is ‘onkruid op de stoep’ ook een issue. Er zijn namelijk plannen om de chemische bestrijding van onkruid tussen tegels te verbieden. Hoe gaat de plantsoenendienst dat oplossen?

Een gemeente kan natuurlijk haar inwoners vragen om het eigen stoepje met de hand onkruidvrij te houden, maar of dat werkt..? Sommige gemeenten gebruiken nu al andere methoden, zoals de stoepen borstelen, stomen of branden.
Met dat laatste moet je natuurlijk wel uitkijken! Dus niet zoals in Utrecht, waar een onkruidverdelger per ongeluk een houten schutting in brand stak, waarna een paar huizen onbewoonbaar werden.

Blijft de vraag: ‘Is het erg als er een paar grassprietjes tussen de stoeptegels groeien?!’

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/zombieplanten/ Mon, 28 Apr 2014 12:51:10 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1574

Parasieten leven ten koste van andere organismen, maar sommige parasieten maken het nog bonter en manipuleren zelfs hun omgeving. Een goed voorbeeld hiervan zijn fytoplasma’s, een soort bacteriën, die het uiterlijk van hun slachtoffer laten veranderen in hun voordeel.

Onderzoekers hebben ontdekt welke eiwitten een fytoplasma gebruikt om bij een besmette plant in plaats van bloemblaadjes voortaan groen blad te laten groeien. Met veel groen blad wordt de plant aantrekkelijker voor cicaden en andere bladetende of plantensapzuigende insecten. En dat is weer gunstig voor het fytoplasma. Want die wordt via het speeksel van deze insecten verspreid naar andere planten.

De plant zelf kan zich uiteindelijk niet meer voortplanten zonder bloemen en blijft leven als een soort zombieplant.

Meer over fytoplasma’s en hun bijzondere effect op planten >>
Lees hier meer over het onderzoek >>

“Wat eten we vanavond, mam?” “Eendenkroosburgers.” “Oh, lekker!”

Je kunt het je misschien niet voorstellen, maar de kans is groot dat we in de toekomst eendenkroos eten. Direct of indirect. Eendenkroos is een supersnelgroeiend waterplantje, waarvan het blad boordevol eiwitten zit. In Azië wordt kroos al eeuwenlang gegeten en als veevoer gebruikt.

In ons land lopen enkele proefprojecten: boeren die hun koeien naast veevoer ook eendenkroos te eten geven. De bladeiwitten van het kroos zouden bovendien geschikt zijn als grondstof voor vleesvervangende producten. Dat de teelt van kroos in Nederland mogelijk is, lijkt logisch. Kijk maar eens op de eerste de beste sloot of vijver die je tegenkomt!

Bekijk hier een filmpje over eendenkroos.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/mobieltje-opladen-aan-plant/ Mon, 24 Mar 2014 12:53:40 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1578 https://youtu.be/NGTI0ou6PZw

Het klinkt raar, maar het kan echt. Je mobieltje opladen aan een plant. Of ook handig, een wifi-hotspot op ‘plantenstroom’. Hoe het werkt? In het filmje hiernaast wordt het kort en duidelijk uitgelegd.

Ook is er een kleine wereldbol te zien die draait op plantenstroom. Het was de eerste toepassing van de techniek die op de markt is gebracht door het bedrijf Plant-e.

Ondertussen zijn de ontwikkelingen verder. Binnenkort leveren de plantsystemen op verschillende plaatsen in Nederland electriteit , bijvoorbeeld aan een oplaadpunt van mobieltjes in Zaandam

In de bevroren bodem van Siberië is een virus gevonden van 30.000 jaar oud. Het is het grootste virus dat ooit ontdekt is. De meeste virussoorten zijn alleen zichtbaar onder een electronenmicroscoop, maar dit reuzenvirus (1,5 micrometer) kun je ook onder een lichtmicroscoop zien. Na tienduizenden jaren in de vrieskou bleek het virus nog steeds in staat om eencellige organismen (amoeben) binnen te dringen en zich daar te vermeerderen.

Dat sommige virussen behoorlijk taai zijn, was al langer bekend. In laboratoria worden plantenvirussen in vriezers bij -80 graden Celsius bewaard, waarna ze moeiteloos gebruikt kunnen worden om een plant te infecteren. Sommige virussen zijn ook tegen andere behandelingen bestand. Een voorbeeld hiervan is het tabaksmoziekvirus, dat in tabaksplanten voorkomt. Zelfs nadat het tabaksblad verwerkt is tot sigaretten, lukt het dit virus nog steeds om nieuwe, gezonde planten te infecteren. Dus rokers opgepast! Want sigaretten zijn ook voor de gezondheid van planten schadelijk!

Bekijk hier hoe je dat zelf kunt testen.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2014/zigzaggende-meiden/ Fri, 14 Feb 2014 12:56:05 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1586

Kleine, hongerige meiden die zich voortbewegen alsof ze dronken zijn. Bovendien zijn het heel zelfstandige types die geen man nodig hebben. Sinds kort zijn deze, uit Japan afkomstige, dames ook in Nederland gesignaleerd. Maar of we daar blij mee moeten zijn? De ‘zigzaggers’ kunnen voor veel problemen gaan zorgen, vooral in de steden.

Het gaat hier om de eerste vondst van de iepenzigzagbladwesp in ons land. De rupsen van dit insectje (5 tot 10 mm groot) vreten zich volgens een zigzagpatroon een weg door de bladeren van de iep. De volwassen zigzagwespjes zijn allemaal vrouwtjes die zonder tussenkomst van een mannetje hun eitjes leggen. Na een maand levert dat een heleboel nieuwe zigzagwespjes op. En daar was dus maar één exemplaar voor nodig!

Deze bladwesp komt van oorsprong niet in Europa voor en heeft hier geen specifieke natuurlijke vijanden. Dat betekent dat de zigzaggers zich ongestoord kunnen uitbreiden en schade veroorzaken (dat noem je een invasieve exoot). In een groene omgeving, met insectenetende vogels, is de kans daarop kleiner.

Als jij ook ergens een gezigzagd iepenblad vindt, kun je dit melden bij telmee.

Hartvormige tomaten, een aubergine met een neus en Siamese-tweeling-courgettes. Ze smaken prima en zijn gewoon te eten, maar toch zie je ze vrijwel nooit in de winkel liggen. Dat komt omdat deze vreemd gevormde groenten en fruit meestal niet in de handel komen, maar op een afvalberg of als veevoer eindigen. Er is berekend dat er jaarlijks per Nederlander 50 kilo voedsel in de vuilnisbak verdwijnt. En dan gaat het dus niet alleen om die vergeten, beschimmelde boterham van jou.

Sommige etenswaren bereiken blijkbaar niet eens de winkel, alleen vanwege hun looks. De Engelse supermarktketen Tesco wil nu toch deze grappige spelingen van de natuur gaan verkopen. Ook in ons land is er steeds meer aandacht voor, mede door actiegroep Kromkommer, en is 2014 uitgeroepen tot het jaar tegen voedselverspilling.

Meer grappige groenten en fruit zien? Google maar eens op Unusually shaped vegetables

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2013/onderwater-kerstboom/ Fri, 20 Dec 2013 11:59:22 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1514

In de warme zeeën rond Bonaire is een heel bijzondere boom te vinden. Is het een kerstboom voor duikers? Is het de verborgen antenne van een spionagedienst? Nee, het is een constructie die speciaal bedacht is om het koraal te herstellen.

Op het gevaarte, dat wel wat weg heeft van een ouderwetse TV-antenne, kan het koraal zich gemakkelijk uitbreiden. Er groeit zo als het ware een koraalboom. Maar vergis je niet! Koraal is geen plant, het is een dier dat in symbiose leeft met algen. De (groene) algen halen energie uit zonlicht en delen dat met de koraaldiertjes.

Er bestaan ongeveer 4500 soorten koraal in allerlei verschillende kleuren en vormen.

.

Deze keer aandacht voor een mensenziekte. De naam is grappig, de ziekte zelf een stuk minder: de knikkebolziekte is een mysterieuze aandoening die kinderen in Oost-Afrika treft. Waarom dan toch aandacht ervoor op een website over plantenziekten? Dat komt omdat er vermoedens bestaan dat de stoornis iets te maken kan hebben met een plantenziekte. Vlaamse onderzoekers zijn hard bezig om de oorzaak van de knikkebolziekte te achterhalen. Ze verdenken schimmels die in de gewassen groeien ervan dat zij toxinen (giftige stoffen) uitscheiden. Dat is zeker niet ondenkbaar want er zijn uit het heden en verleden meer van dat soort gevallen bekend. Lees maar eens de shocking story over afstervende lichaamsdelen als gevolg van de plantenziekte moederkoren. En bekend is natuurlijk ook de groene Penicillium-schimmel, die op geoogste sinaasappels groeit en een penicilline-achtige stof produceert.

In de V.S. kampen graanboeren met de ziekte Head Blight, waarbij de plantenschimmel Fusarium de aren aantast en verbleekt. De schimmel maakt het toxine DON aan en dit proces gaat zelfs na de oogst nog door, zeker wanneer het graan op een vochtige plaats bewaard wordt. Het zou kunnen dat er bij de knikkebolziekte ook zoiets aan de hand is. Overigens zijn de toxinen van plantenschimmels eigenlijk bedoeld om de groei van concurrerende schimmels en bacteriën tegen te gaan.

Zo, nu heb je iets om te overdenken als je een keertje zit te knikkebollen in de klas…

*Aanvulling (2014): ondertussen is ontdekt dat knikkebolziekte overgebracht wordt door zwarte vlieg en niet veroorzaakt wordt door plantenschimmels.

Meer zakgeld, die leuke laarsjes of een nieuwe smartphone? “Geld groeit niet aan de bomen hoor!”, is vaak de reactie van ouders. Vanaf nu kun je ze meteen de mond snoeren want volgens Australisch onderzoek groeit er wel degelijk geld in bomen. Goud om precies te zijn. In eucalyptusbomen.

De bladeren en de bast van eucalytusbomen die in de buurt van een ondergrondse goudader staan, blijken vol met kleine gouddeeltjes te zitten. Het gaat om heel kleine hoeveelheden die door de zuigkracht van de wortels worden opgenomen uit de bodem. Voor één gouden ring zou je 500 bomen nodig hebben, maar toch.

De onderzoekers verwachten dat door hun vondst de zoektocht naar ondergrondse goudaders voortaan een stuk simpeler kan, namelijk door een paar blaadjes te analyseren. Het enige nadeel betreft de gezondheid van de bomen: goud is giftig voor de planten.

Bekijk hier het wetenschappelijke artikel>>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2013/zeg-het-met-bollen/ Thu, 17 Oct 2013 12:17:54 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1521 Het is nu de tijd om bloembollen te planten… Ook vrienden hebben wel eens ruzie. Dat blijkt de laatste tijd wel weer uit de aanvaringen tussen Nederland en Rusland. Een Greenpeace schip, homobeleid en diplomatieke (on)schendbaarheid zorgen voor de nodige verontwaardiging over en weer. En dat nog wel in het officiële vriendschapsjaar 2013 van de twee landen.

Misschien dat een half miljoen bloembollen afkomstig uit Nederland de stemming ten goede kan keren. Het is het grootste cadeau ooit in de geschiedenis van de tuinbouw. De bollen van tulpen, hyacinten, narcissen, lelies, krokussen en blauwe druifjes zijn bestemd voor de paleistuin in Sint Petersburg. Dat wordt nog een hele klus om al die bloembollen voor de (Russische) winter in de grond te krijgen…

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2013/vreemde-vogels/ Thu, 26 Sep 2013 12:18:31 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1523

De perenoogst is weer in volle gang in de boomgaarden. Niet alleen mensen plukken graag een stukje fruit, ook vogels lusten wel een sappige, zoete peer. Kraaien en kauwen veroorzaken flinke schade aan het fruit door het kapot te pikken met hun snavel. Daardoor gaan de vruchten rotten en zijn ze onverkoopbaar. Maar ook neemt in de hele boom de kans op schimmels, bacteriën en andere plantenziekten toe. Bovendien trekken de rottende vruchten wespen aan, wat weer vervelend is voor de plukkers.

Schade door vogels aan appels en peren is een probleem dat zowel in Nederland als in België de laatste jaren toeneemt. Daarom is er onderzocht welke vogelsoort nu eigenlijk de grootste boosdoener is. Als je weet wie je tegenstander is, kun je ook de beste maatregelen bedenken… Voor het onderzoek zijn camera’s geplaatst in verschillende boomgaarden en uit de opnamen blijkt dat het echt niet alleen om kraaiachtigen gaat. Koolmezen blijken net zo schuldig te zijn, zoals dit bewijsstuk laat zien.

Keihard zijn ze, de hoefvormige tonderzwammen. Als je ze wilt “plukken” dan heb je een zaag of een bijl nodig. De tonderzwamdieven die deze maanden op rooftocht waren in de Veluwse bossen moesten er dus wel iets voor doen. Bovendien groeien de paddenstoelen niet op de grond, maar op boomstammen. Ook nog klimmen dus. Waarom zou iemand al die moeite nemen (en het bos vernielen…)?
Vermoedelijk omdat volgens sommige Aziatische genezers de Echte tonderzwam (Fomes fomentarius) zou helpen bij allerlei kwalen en er dus geld aan valt te verdienen.

Feit is dat het binnenste van deze zwammen, tondel genoemd, vroeger gebruikt werd als een soort aanmaakblokjes. Toen er nog geen lucifers waren gebruikten mensen een tondeldoos om vuur te maken. Ook de ijsmummie Ötzi had tonderzwam bij zich.

De tonderzwam is een zwakteparasiet en tast dus geen gezonde bomen aan. De schimmel groeit alleen op verzwakte en dode bomen, waarbij berken en beuken de voorkeur hebben. Omdat bosbeheerders tegenwoordig meer dode bomen in het bos laten staan, komt de tonderzwam steeds vaker voor. Ga zelf een keer op zoek en tik er maar eens op, dan voel je hoe hard ze zijn!

“Ze doen niets hoor” wordt er meestal over langpootmuggen gezegd, maar dat klopt toch niet helemaal. Weliswaar hoef je niet bang te zijn dat dit insect je steekt, want ze drinken hooguit een beetje water, maar sommige kunnen je met gemak een enkelblessure bezorgen…

Neem nu de langppootmug Tipula paludosa, die haar eitjes in grasland legt. De nakomelingen, emelten genoemd, zijn grijsbruine larven die leven in een verticaal holletje onder de grond. ’s Nachts kruipen ze naar boven en eten de grassprietjes rondom hun woning op. Dit levert kale, bruine plekken met kleine gaatjes op in voetbalvelden, golfbanen en gazons. Op zich geen ramp, ware het niet dat emelten een lekker hapje vormen voor vogels en mollen. In hun zoektocht naar eten ploegen deze dieren hele grasvelden om. Weg mooie, groene zoden en hallo knollenveld vol gaten… Oppassen geblazen dus waar je loopt!

Er komen een paar honderd verschillende soorten langpootmuggen voor in Nederland. Van sommige soorten zijn de emelten ook dol op jonge sla-, kool- en aardbeiplantjes. Biologische bestrijding van emelten (en dus langpootmuggen) is mogelijk met speciale aaltjes.

De hele vakantie heerlijk gegeten in het buitenland? Dan wil je natuurlijk graag nog wat van dat lekkere, verse fruit meenemen voor thuis. Nou, vergeet het maar, want de douane neemt het in beslag. Je mag namelijk niet zomaar planten, groenten of fruit meenemen de grens over. Er bestaan strenge regels hierover om verspreiding van schadelijke insecten en ziekten te voorkomen.

Die regels zijn bedoeld om de natuur en de landbouw in een land te beschermen, maar ook voor de gezondheid van mensen. Denk maar aan de tijgermug (Aedes albopictus). Dit insect komt als eitje of larve mee op bamboeplantjes uit Azië en kan onder andere de ziekte knokkelkoorts overbrengen. Het beestje wordt tijgermug genoemd vanwege de witte strepen op de poten en de kop. De tijgermug heeft zich ondertussen al in delen van Amerika gevestigd en in Zuid-Europa, in het gebied rond de Middellandse Zee. Vestiging betekent dat de muggen in dat gebied de winter weten te overleven en zich voortplanten. Ook in ons land worden er af en toe tijgermuggen gevonden.

Tijgermuggen komen trouwens niet alleen via bamboeplantjes het land binnen, ook bij de import van gebruikte autobanden liften ze mee.

Natuurlijk kan er na afloop van de vakantie ook iets anders ongemerkt meeliften met vouwwagen of caravan… Lees en luister maar.

Een hekel aan spruitjes? Zorg ervoor dat jullie die dag pas laat aan tafel gaan!

Planten maken stoffen aan om zich te beschermen tegen vraat door dieren. Overdag produceert de plant meer van deze stoffen dan ’s avonds en ’s nachts. Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat de aanmaak van deze afweerstoffen gewoon doorgaat na de oogst en dat de groenten ook nog steeds hun dag-nacht-ritme aanhouden. Dus overdag maken ze meer afweerstoffen aan en ’s nachts minder. Ongeveer een week lang houden kool, worteltjes en sla dit vol bij de groenteboer.

De natuurlijke afweerstoffen die spruitplanten aanmaken, de zogenaamde glucosinolaten, zorgen ook voor de specifieke spruitjessmaak. Spruitjes die je pas ’s avonds klaarmaakt bevatten minder glucosinolaten waardoor ze dus anders smaken (iets minder bitter).

Wanneer groenten constant in het donker bewaard worden (koelkast) krijgen ze een soort jetlag en verdwijnt het dag-nacht-ritme sneller. Lees meer>>

Men neme een aardbeiplant en warmt die samen met flink wat koolzuurgas op tot 40 graden Celcius. Vervolgens neemt men stekjes van deze plant en kweekt die op. Het uiteindelijke resultaat: heerlijke, verse aardbeien zonder schadelijke mijten en aaltjes. Deze manier van bereiden noem je een CATT-behandeling.

Het is weer volop aardbeientijd, maar helaas zijn wij niet de enigen die van aardbeien(planten) houden. Ook allerlei andere organismen zoals insecten, schimmels en aaltjes zijn er dol op. Om de planten insectvrij te krijgen is, in plaats van naar een chemisch bestrijdingsmiddel, gezocht naar een meer duurzame methode. “Laten we aardbeiplanten eens flink opwarmen en kijken wat er gebeurt…” bedacht een onderzoeker, op basis van eerdere proeven. Het experiment pakte verrassend goed uit. Niet alleen waren de planten mijt-vrij na de warmtebehandeling, ook aaltjes die de plantenwortels beschadigen waren verdwenen.

Lees meer over de opgewarmde aardbeien>>
Binnenkort ook opgewarmde tomaten >>

Nog even en het is weer de kortste nacht van het jaar. Of de langste dag, het is maar hoe je het bekijkt. Voor planten is daglengte erg belangrijk, het regelt hun hele leventje. Allerlei processen in een plant worden pas in gang gezet na een bepaald aantal uren licht. Een bekend voorbeeld is de bloei in het voorjaar bij lange-dag-planten. Korte-dag-planten, zoals herfstasters, gaan juist pas bloeien als ze een onafgebroken periode in het donker hebben gestaan. Ook de vorming van aardappelknollen wordt bepaald door de daglengte.

Onderzoekers hebben nu bij aardappelplanten het gen ontdekt dat bepaalt bij welke daglengte de plant aardappelen gaat vormen. Er zijn waarschijnlijk eeuwen geleden al verschillende varianten van dit gen ontstaan. Dat verklaart waarom het gewas wereldwijd knollen produceert en niet alleen in het oorsprongsgebied, de Zuid-Amerikaanse Andes met zijn relatief lange nachten. Ook bij kortere nachtjes, zoals in de Noord-Europese en Canadese zomer doet de aardappel het goed.

Meer weten? Bekijk het filmpje op deze site.

Niet alleen scholieren hebben eindexamens. Ook planten en plantaardige producten worden regelmatig getoetst. Neem nu bijvoorbeeld de pootaardappel. Pootaardappelen moeten in heel wat vakken examen afleggen. Om te beginnen is er de veldkeuring. Dit is een soort praktijkexamen waarbij gekeken wordt of alle aardappelplanten in het veld min of meer dezelfde eigenschappen hebben. Ook checkt de keurmeester of er ziekten in het gewas voorkomen. Een tweede examen wordt afgenomen na de oogst: de aardappelknollen worden op het oog beoordeeld. Hierbij let de keurmeester onder andere op schimmelziekten en misvormingen. Tot slot worden de aardappelen in het laboratorium getest op de aanwezigheid van verschillende virussen en bacteriën.

Afhankelijk van de uitslagen krijgen de aardappels een eindcijfer. Nou ja, eigenlijk een eindletter. Pootgoed wordt namelijk ingedeeld in verschillende kwaliteitsklassen, S, SE, E, A, B en C genaamd. Dit levert de aardappels een certificaat op. Zonder dit aardappeldiploma mag het pootgoed niet verhandeld worden. De NAK (Nederlandse Algemene Keuringsdienst) heeft 85 keurmeesters in dienst die het afgelopen seizoen meer dan 1.000.000 ton pootaardappelen hebben gecertificeerd. De eerste veldkeuringen van het nieuwe seizoen starten in juni. Voor scholieren zitten de examens er dan al op.

Zelfs de schimmelwereld kleurt dezer dagen oranje. Onderzoekers hebben namelijk enkele, tot nu toe onbekende, schimmels ontdekt en wat hen meteen opviel aan het schimmelpluis was de oranje kleur.

Nu bestaan er schimmels in allerlei kleuren, maar oranje is in de schimmelwereld toch vrij uitzonderlijk. En met de troonswisseling op komst, hoefden de onderzoekers dan ook niet lang na te denken over de namen van deze nieuwe Penicillium-soorten: Penicillium vanoranjei, Penicillium maximae, Penicillium amaliae, Penicillium alexiae en Penicillium arianeae. Leuk toch, je eigen schimmelgezinnetje!?

Veel Penicillium schimmels maken antibioticum, waarvan penicilline de bekendste is. De schimmel scheidt het antibioticum uit om op die manier de groei van concurrerende bacteriën rondom tegen te houden. Sinds 75 jaar maakt de mens er ook dankbaar gebruik van als geneesmiddel. Of de nieuw ontdekte oranje schimmels nuttige antibiotica produceren is nog niet bekend.

Lees meer over penicilline>>

Hoewel planten niet kunnen ruiken, produceren en verspreiden ze wel geurstoffen. Sommige daarvan kunnen wij ook ruiken, zoals de geur van gemaaid gras, maar veel van die geurstoffen nemen wij niet waar. Ze zijn dan ook niet voor ons bestemd, maar voor bepaalde insecten.

Als een blad aangevreten wordt door een rups, dan produceert de plant specifieke geurstoffen die door andere rupsen herkend worden. Staat de aangevreten plant echter in de schaduw, dan maakt ze veel minder van die geurstoffen aan. Zo weinig dat de rupsen niet meer kunnen ruiken welke planten wel en welke planten niet zijn aangevreten. Zo wordt het voor de rupsen een stuk lastiger om in de schaduw hun favoriete plant te vinden.

Een plant produceert nog allerlei andere geurstoffen, bijvoorbeeld een SOS-signaal om hulptroepen op te roepen.
En misschien kunnen planten eigenlijk toch wel ruiken… Lees er hier meer over.

Ben je de kou ook zat? Zin in een lekker warm uitstapje?
Dat kan. Op 6 en 7 april tijdens de actie “Kom in de kas”. Bezoek één van de plantenkassen die opengesteld is en ontdek hoe onze tomaten en komkommers groeien. Of geniet van een uitgestrekte bloemenzee.

Wist je trouwens dat de Nederlandse tuinbouw pionier is op het gebied van biologische bestrijding? In de kassen komen allerlei roofwantsen en sluipwespen voor. Wees gerust, ze hebben het alleen op plantenetende insecten voorzien. Bovendien zijn ze stukken kleiner dan veel mensen denken. De sluipwespensoort Trichogramma is maar een 0.5 mm groot.
Kortom, kom kijken in de kas. Kijk hier voor meer informatie.

Op 20 maart was het weer zover: boomplantdag, ook wel boomfeestdag genoemd. Misschien heb jij er als kind ook een keer aan meegedaan. Naar verwachting zullen er dit jaar niet alleen op deze derde woensdag in maart veel boompjes geplant gaan worden. Ook op 30 april komen er een aantal bomen bij. Koningslindes om precies te zijn. Het is namelijk traditie om bij een troonswisseling een Koningslinde (Tilia europaea) te planten. Zo staat er in Leeuwarden een exemplaar van 114 jaar oud, geplant in 1898 toen Wilhelmina de troon besteeg.

Deze keer kunnen de Nederlandse gemeenten ook kiezen voor een druipvrije linde. Druipvrij?? Jawel. Een nadeel van lindes is dat lindebladluizen dol zijn op de sappige blaadjes en knoppen. Maar niet al het suikerrijke sap dat de luizen opzuigen wordt verteerd in de luizenlijfjes. Een deel komt er als plakkerige luizenpoep weer uit. Als er veel luizen in de boom zitten dan druipt deze honingdauw uit de boom naar beneden. Parkeer dus nooit je fiets onder een linde als je niet van poetsen houdt… De druipvrije linde is minder gevoelig voor aantasting door bladluizen.

Van de meeste plantenziekten hebben mensen vooral last doordat de opbrengst van de gewassen lager is. Maar enkele plantenziekten zijn direct schadelijk voor de menselijke gezondheid. Een bekend voorbeeld hiervan is de graanziekte moederkoren, die met name vroeger vele slachtoffers maakte.

Een ander, actueler voorbeeld is de schimmel Aspergillus flavus. Deze plantenschimmel, die vooral toeslaat na de oogst, tast onder andere mais, granen, pinda’s en noten aan. Vooral als de producten onder warme, vochtige omstandigheden opgeslagen liggen, groeit de schimmel goed. Hierbij produceert hij een giftige stof, aflatoxine B1. Een koe die de beschimmelde mais als veevoer te eten krijgt, zet aflatoxine B1 om in aflatoxine M1 en dat komt uiteindelijk terecht in de melk. Lijkt me voor de koe ook niet echt gezond …

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2013/de-suzukii-is-aangekomen/ Wed, 20 Feb 2013 16:25:08 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1501

Vroem, vroem! En hij is gearriveerd, de suzukii, afkomstig uit Japan. Het was niet zozeer de vraag òf, maar wannéér hij zou verschijnen. De fruitvlieg, die luistert naar de naam Drosophila suzukii, is al enkele jaren bezig aan een opmars en is nu ook in Nederland gevonden. De verwachting is dat hij zich wel thuisvoelt in ons klimaat. Helaas. Want de beestjes kunnen flink wat schade veroorzaken in aardbeien, frambozen en bessen.

Waar gewone fruitvliegen (D. melanogaster) hun eitjes bij voorkeur in rijp of rottend fruit leggen, gebruiken de suzukii-vrouwtjes hun gekartelde legboor om eitjes te leggen in fruit dat nog aan de plant hangt. Als de larven uit het ei kruipen kunnen ze direct aan tafel. De beschadigde vruchten zijn vervolgens een gemakkelijke prooi voor schimmel- en bacterieziekten. Hele oogsten kunnen zo verloren gaan.

Vrouwtjes van de Aziatische fruitvlieg en de gewone fruitvlieg zijn met het blote oog nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Suzukii-mannetjes zijn te herkennen aan een zwarte vlek op de vleugels, zoals op de foto te zien is.

Klik hier voor meer info en filmjes >>

Het is zover: de Flying doctors staan klaar om uit te vliegen en hun medicijnen af te leveren daar waar ze nodig zijn. Maar let op! De flying doctors zijn in dit geval hommels en hun patiënten zijn aardbeiplanten, die voorzien moeten worden van een middeltje tegen fruitrot.

Fruitrot is een schimmelziekte die begint in de bloem en daarna de vruchten aantast. Gevolg: rotte aardbeien overdekt met grijs schimmelpluis. Maar er is nu een nieuwe behandeling van deze ziekte.

Eigenlijk is het idee simpel. Hommels en bijen bezoeken de bloemen van een gewas op zoek naar nectar en zorgen zo voor bestuiving. Het zijn dus de ideale bezorgers van een antischimmel middel. De beestjes krijgen het poedertje mee wanneer ze de nestkast verlaten op weg naar hun patiënten.
Doordat het middel precies op de juiste plek wordt afgeleverd, namelijk in de bloem, is er veel minder van nodig. Bovendien scheelt het de boer een hoop tijd, want de hommels doen al het werk.

Lees meer over deze flying doctors >>

Hoewel hij in de supermarkt in het groente- en fruitschap ligt, is de champignon geen plant. De paddenstoel behoort tot het schimmelrijk en er is de laatste tijd veel te doen over de arbeidsomstandigheden in de teelt ervan. Daar zullen we het hier niet over hebben. Er speelt namelijk nog veel meer in de champignonteelt…

Tussen de paddenstoelen duiken met enige regelmaat zogenaamde droge mollen op. Het gaat hier om champignons die besmet zijn met een schimmelziekte, waardoor ze misvormd raken. Deze droge mollenziekte staat in het Engels bekend onder de naam dry bubble disease. Omdat zowel de ziekteverwekker als de champignon beiden schimmels zijn is het erg lastig om de één te bestrijden zonder de ander te schaden.

Als je dacht dat het hierbij blijft heb je het mis. Naast deze droge mollen, komen er in het champignonbed ook nog natte mollen voor, veroorzaakt door weer een andere schimmel. Misschien iets voor een nieuwe TV serie: ‘Wie is de mol in bed?’

Lees meer >>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2013/allemaal-beestjes-2/ Fri, 04 Jan 2013 16:30:39 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1509

Insecten spelen op allerlei manieren een rol in onze maatschappij. Van hinderlijk, zoals muggen en eikenprocessierupsen, tot nuttig, zoals bijen die zorgen voor bestuiving van planten en bomen. Zonder bijen geen aardbeien! Ook schadelijke insecten komen veelvuldig voor die de gezondheid van mensen, dieren en planten schaden.

Insecten spreken tot de verbeelding en je vindt ze dan ook terug in boeken (‘Erik of het klein insectenboek’), in de fotografie en de kunst. En er zijn heel wat films gemaakt met insecten in de hoofdrol (o.a. The Fly).

Steeds vaker kom je ook berichten tegen over insecten als voedsel voor mens en dier. Is het eten van meelwormen echt een oplossing voor het wereldvoedselprobleem?
Lees meer over de (on)mogelijkheden van deze diertjes of kom een avond kijken en luisteren naar een presentatie van het Laboratorium voor Entomologie te Wageningen. Kijk voor meer informatie op deze site.

Natte gerst en gerstenat zijn twee verschillende dingen, maar het ene kan niet zonder het andere. Als je de bierreclames mag geloven is een koel glas gerstenat de beste manier om de dorst te lessen. Maar de gerst zelf mag ook niet droog staan. En dat wordt de laatste jaren een steeds groter probleem: overal ter wereld neemt de verzilting, het zouter worden, van landbouwgronden toe. Als de zoutconcentratie in het bodemwater hoger is dan in de plantenwortels, wordt het lastig voor de plant om water op te nemen. Dit verschijnsel, waarbij de plant dus eigenlijk dorst lijdt, noem je osmotische stress.

Onderzoeker Nguyen Viet Long onderzocht van bijna 200 verschillende types gerst of ze konden groeien op zoute grond en hij analyseerde het genoom van deze planten. Enkele planten bleken weinig last te hebben van het zout en hij ontdekte dat de genen die daarvoor zorgen op chromosoom 6 liggen. De onderzoeker verwacht dat plantenveredelaars met deze nieuwe kennis binnen vijf jaar gerstrassen hebben ontwikkeld die geen dorst meer hoeven te hebben op verzilte bodems.

Naast de teelt van de normale aardappelen en bloemkool, wordt steeds meer geëxperimenteerd met bijzondere gewassen. Wat dacht je bijvoorbeeld van een zeeboerderij? Van het eiwitrijke zeewier dat hier groeit maken ze een Dutch Weedburger, binnenkort te koop in de snackbar. Of eendenkroos als veevoer?

Aparte toepassingen van planten zijn de laatste tijd populair. Hierbij wordt geprobeerd om zoveel mogelijk onderdelen van de plant te gebruiken. Zo blijkt het mogelijk om stengels van tomatenplanten, die normaal na de tomatenoogst weggegooid worden, te gebruiken voor de productie van karton. En Coca-Cola werkt samen met een Nederlands bedrijf aan duurzame plastic flessen, gemaakt uit de stengels van suikerriet en andere gewassen.

Ook stengels van olifantsgras zijn geschikt voor de productie van dit bioplastic, maar de plant heeft nog meer toepassingen. Om de teelt van olifantsgras verder te onderzoeken wordt naast Schiphol een proefveld aangelegd. Er is speciaal gekozen voor deze plek. Olifantsgras staat namelijk niet op het menu van de ganzen, die voor veel overlast bij de luchthaven zorgen. De verwachting is dat er veel minder botsingen tussen ganzen en vliegtuigen zullen zijn, als er voor de ganzen geen eten rond Schiphol te vinden is.

Stel je voor: bij je geboorte krijg je van je moeder een voorraadje insecticiden mee. En ook een middeltje om de groei van de buurkinderen te remmen, zodat je zelf de grootste kan worden. Voor zaden van de plant Pyrethrum, een soort margriet, is dit niet meer dan normaal. De moederplant voorziet haar nakomelingen, de zaden dus, van de nodige hulpstoffen om de eerste periode als kiemplantje veilig door te komen.

Deze recente ontdekking komt niet helemaal onverwacht. Fijngemalen bloemen van Pyrethrum werden twee eeuwen geleden al door mensen gebruikt als anti-insectenpoeder. De werkzame stoffen, pyrethrinen genoemd, zitten in de zaadhuiden en tasten het zenuwstelsel van insecten aan. Tegenwoordig worden pyrethrinen ingezet als natuurlijk insecticide in de landbouw.

Sommige boomsoorten zijn al helemaal kaal. Anderen staan nog in het blad, waarbij de kleur van de bladeren varieert van groen tot geel en van bruin tot felrood. Uit onderzoek blijkt dat het moment van bladverkleuring en van bladval vooral afhangt van de temperatuur in de maand september. Hoe hoger de temperatuur in september, hoe later de bladeren verkleuren. Maar ook andere factoren spelen mee, zoals plotselinge nachtvorst en de lichtintensiteit. Zelfs rupsen blijken invloed te hebben op de bladkleuring.

In de V.S. is onlangs ontdekt dat rupsenvraat een rol speelt bij het tijdstip van bladverkleuring. Onderzoekers vonden dat veel rupsenvraat in het voorjaar zorgt voor vertraging van de bladverkleuring in het najaar. De bladeren blijven dus langer groen. Het moment van bladval verandert niet bij deze aangevreten bladeren. Dit betekent dat de bladeren groener zijn als ze van de boom vallen en dat er dus weinig herfstkleuren te zien zijn.

Conclusie: Rupsenvraat houdt bladeren langer groen (voor zover de rupsen nog blad over hebben gelaten aan de boom).

De pepernoten liggen weer in de winkel en de loofbomen krijgen langzaam maar zeker hun herfstkleuren. En, hoewel paddenstoelen het hele jaar door te vinden zijn, is de herfst toch hét seizoen van deze schimmels. Ze schieten momenteel als paddenstoelen uit de grond.

Ook op dood hout zijn zwammen te vinden. Deze saprofyten zijn gespecialiseerd in het afbreken van houtweefsel. Een Zwitserse professor ontdekte dat als hij hout enige tijd aan de esdoornhoutknotszwam blootstelde, het zeer geschikt werd om een viool van te bouwen. Kenners konden het verschil tussen een Stradivarius en een viool gemaakt van ‘schimmelhout’ niet horen. Lees meer en nog meer over deze muzikale paddenstoel.

De esdoornhoutknotszwam komt vrij algemeen in ons land voor op takken van esdoorn, plataan en es. Ga je in de herfstvakantie op zoek naar deze zwam? Let dan even op welke paddenstoelen je nog meer tegenkomt. Soms vindt iemand een zeldzaam exemplaar.

Nog niet zo heel lang geleden was de wetenschappelijke wereld een echt mannenbolwerk. Meisjes die gingen studeren waren een uitzondering, laat staan dat er vrouwelijke professoren bestonden. Tegenwoordig volgen ongeveer evenveel meisjes als jongens een studie, maar het aandeel vrouwelijke hoogleraren volgt deze trend (nog) niet en ligt nu op gemiddeld 20%.

In 1917 werd in Nederland de eerste vrouwelijke hoogleraar benoemd, de plantenziektekundige Johanna Westerdijk. Haar functie als hoogleraar fythopathologie aan de Universtiteit Utrecht combineerde ze met haar werk als directrice van een laboratorium. Hier deed ze onderzoek aan de iepziekte, die in het Engels nog steeds de Dutch elm disease genoemd wordt. Verder legde ze de grootste schimmelcollectie ter wereld aan. Later gaf ze ook colleges en begeleidde ze studenten aan de Universiteit van Amsterdam.

Boven de voordeur van haar laboratorium stonden de woorden “Werken en feesten vormt schoone geesten”, want naast hard werken en onderzoek doen, hield Johanna Westerdijk (1883-1961) ook van gezelligheid en een feestje op zijn tijd. En dan het liefst met muziek en een drankje erbij.

Vergeet even wat je scheikundeleraar je allemaal probeert wijs te maken over roest. Niet alleen ijzer en ijzerhoudende metalen kunnen roesten. Ook planten hebben last van roest. Bladeren en stengels vertonen dan gele tot roodbruine verkleuringen. Op het moment kun je her en der populieren met gele, geroeste bladeren spotten, alsof de herfst zijn intrede al heeft gedaan. Maar niets is minder waar. De werkelijke oorzaak? Roest!

Roest wordt veroorzaakt door plantenschimmels. Er bestaan heel veel verschillende roestschimmels, alleen al in Nederland enkele honderden. Hoopjes gekleurde schimmelsporen veroorzaken het geroeste aanzien van de plant. Tijdens zijn levenscyclus kan een roestschimmel van waardplant wisselen. De ene helft van zijn levenscyclus op de ene plant, de andere helft op een andere, zoals de Jeneverbes-Perenroest.

Roesten komen voor op wilde planten en bomen, maar tasten ook land- en tuinbouwgewassen aan. Tarwe kent gele, bruine en zwarte roest. Met name die laatste is een beruchte plantenziekte. In Uganda werd in 1999 een agressieve variant van de zwarte roest (Ug99) ontdekt, die zich nu razendsnel verspreidt.
Lees meer over Ug99 in Zwarte roest op je boterham

De graanprijs is de laatste tijd omhoog geschoten. De Nederlandse bakkers gaan waarschijnlijk de prijs van hun brood met 15 of 20 cent verhogen. Ook koekjes en gebak worden binnenkort duurder. Voor de gemiddelde Nederlander geen heel schokkend nieuws. Anders ligt dat in Afrikaanse landen. Daar gaat een groot deel van het inkomen op aan eten en vormen graan, mais en sojabonen het belangrijkste voedsel.

Waarom zijn de voedselprijzen nu zo gestegen? De belangrijkste oorzaak is het weer. Het is dit jaar extreem droog en heet geweest in gebieden waar veel graan verbouwd wordt. In Oekraïne, de graanschuur van Europa, valt de oogst 20% lager uit en in Kazachstan zelfs 50%. In de V.S. kampen de graanboeren met de ergste droogte sinds 1956. Ook de mais- en de sojabonenoogst lijden hieronder.

Andere oorzaak is het speculeren met voedselprijzen op de beurs. Hierdoor vormen de normale prijsschommelingen vaker grote uitschieters. Verder speelt mee dat een steeds groter deel van de oogst opgaat aan biobrandstof en aan veevoer voor de productie van vlees. Bovendien zijn er simpelweg meer monden om te voeden, aangezien de wereldbevolking jaarlijks groeit met 80 miljoen mensen.

Crazy roots, ook wel hairy roots genoemd, vormt de laatste jaren een steeds groter probleem in de tomaten- en komkommerteelt. De wortels van de planten gaan als een gek groeien, waardoor de steenwolmat of de pot in een mum van tijd volgegroeid is met wortels. De ongecontroleerde wortelgroei wordt aangestuurd door een stukje DNA, afkomstig van de bacterie Agrobacterium rhizogenes. Het bacterie DNA wordt ingebouwd in het planten DNA in de kern van de plantencel. De bacterie maakt dus eigenlijk een transgene plant.

Een broertje van deze bacterie, Agrobacterium tumefaciens, veroorzaakt een tumor op plantenwortels en -stengels. Ook deze bacterie kan een stukje van zijn eigen DNA inbouwen in het planten DNA, maar in dit geval zet het transgene DNA de plant aan tot de vorming van woekerweefsel. Zo ontstaan knobbels op de plant, die zo groot als een voetbal kunnen worden.

Onderzoekers van de Universiteit van Gent ontdekten in de jaren 70 hoe de overdracht van het stukje bacterie DNA in zijn werk gaat. Namelijk door middel van een plasmide, een cirkelvormig DNA molecuul in de bacterie. In de tachtiger jaren werd dit principe door hen gebruikt om de eerste transgene planten te maken. Deze techniek wordt nu nog steeds toegepast.

Niet alleen op het veld bij het EK Voetbal is het spannend, maar ook onder de grasmat gebeurt er van alles. Voetbalvelden worden namelijk regelmatig geteisterd door witte, rupsachtige verschijningen. Deze engerlingen zijn de larven van de meikever en leven ondergronds waar ze zich voeden met plantenwortels en zo de mooie groene grasmat ondermijnen .
Niet alleen voetbalvelden en weilanden, maar ook boomkwekerijen hebben last van engerlingen. De beestjes zijn behoorlijk lastig aan te pakken omdat ze wel een meter diep in de grond kunnen zitten. Er loopt onderzoek om te kijken of biologische bestrijding van de engerlingen mogelijk is. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de inzet van aaltjes.

Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn microscopisch kleine wormpjes. Ze dringen de engerlingen binnen en infecteren hen met een dodelijke bacterie. Vervolgens voeden en vermeerderen de bacteriën zich in de dode engerling: 1-0 voor het aaltjesteam. Helaas levert deze opstelling in de praktijk nog niet het gewenste resultaat.

Lees meer over meikevers en engerlingen>>

De ziekte wordt veroorzaakt door de agressieve schimmel Chalara fraxinea, die 20 jaar geleden voor het eerst opdook in Polen. Vanuit daar heeft de schimmel zich verspreid over grote delen van Europa.

Er is op het moment geen snelle manier om de ziekte aan te pakken. De aanplant van meer gevarieerde bossen, dus verschillende boomsoorten door elkaar, kan op de langere termijn wel helpen om de verspreiding van de ziekte te bemoeilijken. Ook wordt gezocht naar minder gevoelige essen.

Bekijk het filmpje op de site van Staatsbosbeheer.

Veredelaars houden er van om plantjes al in een zo vroeg mogelijk stadium te testen. Het liefst als het nog zaailingen zijn. Ze zijn dan op zoek naar een plantje met goede eigenschappen, dat bestand is tegen bijvoorbeeld droogte ( ¤ geschikt / ¤ ongeschikt).

Zelfs na de oogst worden planten en vruchten nog onderworpen aan allerlei toetsen. De NVWA controleert of er geen residuen van gewasbeschermingsmiddelen aanwezig zijn op ons voedsel. Het blijkt dat Nederlandse producten prima scoren op dat gebied.

De strijd tegen de eikenprocessierups is weer begonnen. De eerste rupsjes zijn op 5 april in het zuiden van Limburg uit het ei gekropen. De rest van het land is de afgelopen weken gevolgd. Deze jonge rupsjes zijn nog brandhaarvrij. Ze moeten eerst een paar keer vervellen voordat ze voorzien worden van de irriterende brandharen. De verwachting is dat vanaf 15 mei de overlast begint.

Voor veel gemeenten is dit het moment om de beestjes te lijf te gaan. De kleine rupsjes zijn nu gevoelig voor bespuiting met een biologisch middel, bestaande uit microscopisch kleine wormpjes. Deze nematoden dringen de rups binnen en laten daar een bacterie vrij die het karwei afmaakt. De bestrijding moet bij voorkeur ’s nachts gebeuren omdat de nematoden gevoelig zijn voor zonlicht.

Beter zou het zijn als er van nature een biologisch evenwicht zou ontstaan in de eiken in ons land. Hiervoor zijn geschikte natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups nodig. Onlangs is het onschuldig ogende tweestippelig lieveheersbeestje ontdekt als mogelijke kandidaat. Bekijk hier een filmpje waarin een larve van deze lieveheersbeestjessoort een rups verorbert, met huid en haar!
Bekijk meer natuurlijke vijanden>>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2012/bijzondere-weetjes/ Mon, 16 Apr 2012 14:30:34 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1438

Wist je dat..

• … bijen de hele winter niet poepen? Ze houden het op totdat ze in het voorjaar de eerste vlucht buiten de korf kunnen maken.
• .. iedere bij een eigen persoonlijkheid heeft? Net als in Bee Movie.
• … bijen en hommels onmisbaar zijn voor de bestuiving van voedselgewassen? Zonder bijen geen aardbeien!
• … studenten van Hogeschool Fontys chips uitdelen aan bijen?
• … 2012 het jaar van de bij is?
• … bijen soms op mysterieuze wijze verdwijnen?

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2012/monden-dicht/ Thu, 05 Apr 2012 14:33:52 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1444

Wat is in een stresssituatie de overeenkomst tussen een leraar en een plant ? Het antwoord luidt dat bij beiden stress leidt tot de opdracht “Monden dicht!”. In het geval van de leraar zal deze oproep bedoeld zijn voor de monden van anderen (meestal leerlingen), terwijl een plant zijn eigen (huid)mondjes zal sluiten.

Het aantal en de werking van huidmondjes zijn van groot belang voor het beschermen van planten tegen ziekten en stress. Ziekteverwekkers, zoals bepaalde schimmels, dringen de plant binnen door de huidmondjes. En bij watertekort (droogtestress) reageert een plant met het sluiten van haar huidmondjes. Het plantenhormoon brassinosteroide bepaalt of een plant veel of weinig huidmondjes ontwikkelt. Gentse wetenschappers hebben nu ontdekt hoe dat in zijn werk gaat.
Lees meer>>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2012/ziekzoeker/ Mon, 19 Mar 2012 14:34:33 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1446

Jan Smit heeft zijn eigen tulp gekregen en de Keukenhof trekt de komende maanden weer bussen vol toeristen. Kortom, het is weer tulpentijd! Dat betekent dat ook de ziekzoekers weer aan de slag moeten. Want hoewel ‘ziekzoeker’ in de meeste beroepskeuzetesten niet voorkomt, is dit toch echt een bestaand beroep.

Een ziekzoeker loopt door een bloeiend tulpenveld op zoek naar afwijkende, viruszieke tulpen. De zieke exemplaren verwijdert hij handmatig zodat het virus zich niet verder over het veld verspreidt. Een tijdrovende bezigheid, waarvoor jarenlange ervaring vereist is. Daarom wordt er een robot ontwikkeld die het werk kan overnemen.

Op de foto zie je zo’n ziekzoekrobot. Onder het witte zeil, bedoeld om zonlicht buiten te houden, zoeken geavanceerde camera’s naar zieke bladeren met een afwijkende lichtweerkaatsing. De herkenning van de zieke planten verloopt goed, maar aan de eliminatie van de gespotte exemplaren door de robot wordt nog gewerkt.

Meer info:

• De robot komt eraan
• Ziekzoekrobot nadert ziekzoeker

• Lees meer over gentech
• Lees meer over cisgenese bij appels

Bekijk de Valentijn Helpdesk.

Parasitaire schimmels die leven ten koste van planten of dieren hebben ieder hun eigen dieet. De meeste parasitaire schimmels zijn nogal kieskeurig en beperken zich tot één of enkele soorten. Ze zijn dan ook heel geschikt om gericht in te zetten bij biologische bestrijding. Zo bestaat er een varieteit van de schimmelsoort Metarhizium anisopliae die sprinkhanen aantast en doodt. Sprinkhanen kunnen in Afrika veel schade aan landbouwgewassen veroorzaken en de hele oogst opvreten.
Onlangs is van deze en een andere bodemschimmel die insecten parasiteert, ontdekt dat ze meer op het menu hebben staan dan alleen sprinkhaan of kever. Ze zijn namelijk in staat om lood in de bodem om te zetten in chloropyromorfiet. Deze stof is veel minder schadelijk voor het milieu dan het giftige lood. Wetenschappers denken dat de schimmels in de toekomst ingezet kunnen worden om met lood verontreinigde bodems schoon te maken. Hopelijk krijgen de schimmels dan wel een insectentoetje, want zo’n loodmaaltijd ligt behoorlijk zwaar op de maag.

Lees meer over deze lood- en sprinkhaanvreters >>

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2012/de-koninklijke-heg/ Mon, 09 Jan 2012 14:39:57 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1456

Je kent ze wel, die strak gesnoeide struiken in paleistuinen. Engeland en Frankrijk zijn goed voorzien, maar de tuin van Paleis Het Loo doet het ook niet slecht met een buxushaag van in totaal 27 kilometer lengte. Helaas zijn het zware tijden voor de koninklijke heggetjes. Al enige tijd worden de planten belaagd door een schimmel (Cylindrocladium buxicola), die donkerbruine vlekken veroorzaakt op de bladeren en stengels van de keurige struikjes.

Tot overmaat van ramp rukt sinds kort ook nog de buxusmot op. De rupsen van deze uit Azië afkomstige mot veroorzaken vraatschade. Verder ontsieren ze de planten met spinseldraden en rupsenpoep. Tot nu toe is de buxusmot slechts op enkele plekken in ons land gesignaleerd, maar de vrees bestaat dat hij zich verder zal gaan uitbreiden.

Wil je er even relaxed tussenuit in de kerstvakantie? Ga dan een dagje naar Den Haag en bezoek de tentoonstelling Plantastic. Deze internationale expositie heeft Mechelen en Liverpool al aangedaan en is nu neergestreken in het Museon in Den Haag.Ontdek door interactieve spellen en activiteiten dat planten onmisbaar zijn als voedsel, als energiebron, als luchtververser en als versiering. Wil je alvast een voorproefje, speel dan het spel Look Out! Met Kerstmis zijn planten natuurlijk onmisbaar. Denk maar aan alle versierde kerstbomen in huizen en tuinen. En zonder de cacaoboom zouden er geen chocoladekransjes zijn. Maar ook wierook, door één van de drie koningen meegenomen naar het stalletje, is een plantaardig product. Het wordt gewonnen uit de hars van wierookbomen in Afrika. Door bosbranden, houtkap en schadelijke, vraatzuchtige langhoornkevers is er een grote achteruitgang van wierookbossen. Lees meer>>

Misschien heb jij ook wel eens een practicum gevolgd van de Reizende DNA-labs. Studenten komen dan op school en nemen apparatuur en spullen mee om zelf in de klas genetisch onderzoek te doen. Het centrum dat dit organiseert heeft nu een prijs gewonnen van 1 miljoen euro.
De Reizende DNA-labs hebben keuze uit verschillende onderwerpen, van DNA uit kankercellen tot forensisch DNA-onderzoek. Er is natuurlijk ook een plantenziektekundig practicum. Hierbij ga je uitzoeken welke plantjes een resistentiegen tegen ziekmakende aaltjes hebben.
Klik hier voor meer informatie.

De laatste tijd worden er steeds meer vreemde types gesignaleerd in suikerbietenvelden. Het gaat hier om een nieuwe variant van het bietenvergelingsvirus. Dit is een plantenvirus dat suikerbieten infecteert en de ziekte rhizomanie veroorzaakt. Een zieke biet krijgt last van baardgroei: op de biet ontstaan een heleboel dunne haarworteltjes waardoor het net lijkt of de biet een baard heeft. Bovendien neemt het suikergehalte in de biet af en bovengronds kleuren de bladeren geel. Zo’n zieke bietenplant wordt een blinker genoemd.Er bestaan verschillende typen van het rhizomanievirus. In Nederland komen type A en B voor, maar de laatste jaren duikt er steeds vaker een variant van het type A virus op. Deze nieuwe variant kan planten die normaal resistent zijn tegen de ziekte toch besmetten. Oppassen dus voor vreemde types met veel bling bling!

Hoe weet je nu met wat voor type je te maken hebt? Bekijk dit filmpje en je weet het.

Ergens rond 31 oktober is de 7 miljardste aardbewoner geboren. In een groot deel van de wereld staan dan niet meteen de beschuiten met muisjes klaar. Integendeel, het is soms maar de vraag of er zowiezo iets te eten is.

Kennis van planten is nuttig om meer voedsel te produceren, bijvoorbeeld door het telen van planten die goed tegen droogte of tegen plantenziekten kunnen. Maar daarnaast moet de verdeling van het voedsel ook eerlijk zijn, waarbij politiek en economie een grote rol spelen.

Toch moet het mogelijk zijn om 7 miljard mensen te voeden. “Het kán, maar of het lukt is iets anders”, zegt Prem Bindraban. Luister naar een fragment van BNR Nieuwsradio, waarin deze onderzoeker van Wageningen University zijn visie geeft op het wereldvoedselprobleem.

Eetbare paddenstoelen plukken is de laatste tijd populair in ons land. Maar zelf een maaltje bij elkaar scharrelen is natuurlijk niet zonder risico. Je moet goed weten welke zwammen eetbaar zijn en welke giftig. Bovendien valt het plukken van grote hoeveelheden paddenstoelen onder de Stroperijwet en is dus verboden.

Paddenstoelen zijn schimmels. Het grootste deel van de schimmeldraden (het mycelium) groeit ondergronds. De bovengrondse paddenstoelen verspreiden de sporen. Kan het voor de paddenstoelenstand dan kwaad om ze te plukken? Luister naar een expert die serieus zwamt over zwammen in dit fragment van Hoezo radio.

Wil je nog veel meer over paddenstoelen te weten komen? Bekijk dan eens de nieuwe website: Alles over paddenstoelen.

Het zou niet misstaan in een horrorfilm: een virus dat je infecteert en je zo manipuleert dat je naar de top van een boom klimt, waarna je lichaamsinhoud langzaam naar beneden druppelt en zo nieuwe slachtoffers besmet. Helaas is dit voor sommige rupsen geen fictie, maar de harde werkelijkheid.
De veroorzaker van dit zombiegedrag is een baculovirus. Recent is ontdekt welk virusgen de rupsen er toe aanzet naar de boomtop te kruipen. Het blijkt dat dit “zombiegen” het vervellingshormoon van de rups uitschakelt, waarna de rups eerder geneigd is naar boven te klimmen.

Baculovirussen komen van nature overal voor en parasiteren vooral op larven van vlinders en motten. In de tuinbouw worden baculovirussen al sinds tientallen jaren ingezet als biologische bestrijder. Het spuiten van baculovirus preparaten in appelboomgaarden houdt de rupsen van de Floridamot onder controle. Ter geruststelling: baculovirussen kunnen planten en zoogdieren niet infecteren.

Lees meer over zombierupsen en baculovirussen.

Het is de laatste tijd op veel voetbalvelden uitkijken geblazen. Niet voor de tegenstander maar voor losliggende graszoden, die een lelijke struikelpartij of blessure kunnen opleveren. Oorzaak zijn engerlingen, de larven van onder andere de meikever. De witte, rupsachtige verschijningen leven ondergronds waar ze zich voeden met plantenwortels en zo de mooie groene grasmat ondermijnen. De engerlingen vormen een lekker hapje voor kraaien en andere vogels die tijdens hun zoektocht het veld nog meer beschadigen. Sommige clubs hebben de eerste wedstrijden van dit seizoen al uitgesteld (zie ook dit filmpje).

De engerlingen zijn behoorlijk lastig aan te pakken. Biologische bestrijding door middel van aaltjes kan helpen om de grasmat te herstellen. Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn microscopisch kleine wormpjes. Ze dringen de engerlingen binnen en infecteren hen met een dodelijke bacterie. Vervolgens voeden en vermeerderen de aaltjes zich in de dode engerling: 1-0 voor het aaltjesteam.

Ook tegen andere insectensoorten worden soms aaltjes ingezet, bijvoorbeeld tegen de eikenprocessierups. Wil je zelf eens een experiment uitvoeren met parasitaire aaltjes? Bekijk dan het profielwerkstuk De Slug Invaders over biologische gewasbescherming.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2011/plantenhormonen-en-rupsenspeeksel/ Tue, 23 Aug 2011 13:34:43 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1425

Ook planten kunnen soms last hebben van hun hormonen. En sommige rupsen maken daar graag gebruik van. Hormonen in planten spelen een belangrijke rol bij de verdediging van de plant tegen aanvallers van buitenaf, zoals schimmels, bacteriën en insecten. Om dit allemaal te coördineren maakt de plant gebruik van hormonen.Sommige rupsen proberen de plant om de tuin te leiden met een stofje dat in hun speeksel zit en dat de afweer in de war schopt. Pas geleden is ontdekt dat de plant hier niet intrapt en er iets op gevonden heeft. Lees meer>>

Bloemetjes, bijtjes en waarschuwingen voor soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen). Je hebt er in de biologieles vast ook wel eens voorlichting over gehad. Maar hoe zit dat eigenlijk bij planten? Zijn er ook seksueel overdraagbare plantenziekten? Ja dus.
Eigenlijk niet zo vreemd want als er iets met bloemetjes en bijtjes te maken heeft dan is het wel plantenseks. Insecten die planten bestuiven gaan van bloem tot bloem. Op die manier kunnen ze ook plantenziekten verspreiden, zoals bacterievuur. Bacterievuur wordt veroorzaakt door de bacterie Erwinia amylovora en is erg besmettelijk en schadelijk. Bijen kunnen de bacterie overbrengen bij het bestuiven van meidoorns en appel- en perenbomen.

Planten-soa
Sommige planten doen het zonder insecten, namelijk door windbestuiving. Ook dan is het oppassen geblazen dat ze niets oplopen omdat sommige ziekteverwekkers in het stuifmeel voorkomen. Bijvoorbeeld het gerstestreepmozaïekvirus dat via het stuifmeel van een zieke plant overgebracht wordt naar de stamper van een bloem van een gezonde plant. Na bevruchting raakt de ontvangende plant geïnfecteerd. Dit is dus een echte planten-soa.

Leven op een diepte van meer dan 3 kilometer onder de grond, bij temperaturen tot 41 graden C. Tot nu toe werd altijd aangenomen dat in deze extreem donkere en hete omgeving alleen bepaalde bacteriën konden overleven. Maar nu blijkt dat er ook meercellig leven mogelijk is diep onder het aardoppervlak: in een mijn in Zuid-Afrika zijn nematoden ontdekt.

Een nematode, ook wel aaltje genoemd, is een piepklein wormpje. Er bestaan vele verschillende soorten, waarbij elke soort zijn eigen menu heeft, dat kan variëren van planten of schimmels tot andere aaltjes of zelfs als dierparasiet. De nieuw ontdekte onderaardse nematode voedt zich met ondergrondse bacteriën en heeft de naam Halicephalobus mephisto gekregen. ‘Mephisto’ is vernoemd naar de gelijknamige demoon die van duisternis houdt.
Volgens de onderzoekers betekent deze vondst dat meercellig leven op andere planeten ook niet uitgesloten kan worden. Lees meer>> 

Komkommers, tomaten en taugé, ze worden er allemaal van verdacht de bron van de EHEC-bacterie te zijn. Mensen kunnen behoorlijk ziek worden en zelfs sterven na een EHEC-infectie. Maar de planten waar deze bacterie op terechtkomt, worden er niet door geïnfecteerd. Anders gezegd, EHEC is geen plantpathogene bacterie. Er bestaan wel andere bacteriesoorten die de gezondheid van planten aantasten. Bijvoorbeeld in het geval van bruinrot in aardappel en clavibacter in tomaat.

Mensen kunnen niet geïnfecteerd raken met bovengenoemde plantpathogene bacterieziekten. Afgezien van de eikenprocessierups, zijn ziekten en plagen van planten in het algemeen ongevaarlijk voor mensen. Het is dus absoluut niet eng om te werken met bacteriën, schimmels of virussen die plantenziekten veroorzaken. Een uitzondering hierop vormt de plantpathogene schimmel moederkoren, die stoffen bevat die na consumptie giftig zijn voor de mens. In vroeger eeuwen resulteerde dit nog wel eens in verminking door afgestorven ledematen.

In de insectenwereld spelen sexferomonen een veel grotere rol dan bij mensen. Van veel insectensoorten verspreiden de vrouwtjes een sexferomoon, waarmee ze de mannetjes lokken. Elke soort heeft zijn eigen unieke geurmengsel. Zonder deze lokstoffen zou het voor de mannetjes vaak erg lastig zijn om een vrouwelijke soortgenoot te vinden.

Plantenziektekundigen maken graag gebruik van deze sexferomonen om schadelijke insecten bij de neus te nemen. De feromonen worden ingezet om de mannetjes letterlijk in de val te lokken, in de war te brengen of om in de gaten te houden of er schadelijke insecten in het gewas zitten. Er bestaat zelfs een speciale Pherobank die meer dan 150 verschillende soorten feromonen synthetiseert en op voorraad heeft. Onlangs is er nog een nieuw sexferomoon nagemaakt, namelijk dat van de bramenbladgalmug.

Wil je meer weten over sexferomonen bij insecten? Of wil je er zelf een experiment mee uitvoeren? Bekijk dan het profielwerkstuk Daar zit een luchtje aan…

Het droge en warme voorjaar heeft ook zijn invloed op de verschillende plagen en ziekten bij planten. Door de relatief hoge temperaturen van de laatste weken ontwikkelen insecten zich sneller dan anders. Dopluizen worden 3 weken eerder dan normaal verwacht en ook de Eikenprocessierupsen vervellen sneller dan gewoonlijk in deze tijd van het jaar.

Daar staat tegenover dat schimmels op dit moment juist minder schade geven. Zo ondervinden perzikbomen dit jaar veel minder last van de Perzik-krulziekte, veroorzaakt door de schimmel Taphrina deformans. Ook de aardappelziekte phytophthora gedijt het best bij hoge luchtvochtigheid en houdt zich met de huidige droogte op de achtergrond.  Bepaalde vrijlevende aaltjes, de trichodoriden, geven de voorkeur aan een vochtige bodem en veroorzaken momenteel weinig schade.

Wil jij met dit mooie voorjaarsweer een leuk uitje? Of wil je even een dagje ontspannen tussen de examens door? Kom dan op 25 t/m 28 mei naar de Insectenexperience, een groot insectenfestval in Wageningen en Ede met o.a. safari’s, insectenhapjes en films. O ja, als je met de auto komt, doe dan mee aan de Splashteller.

De één verzamelt postzegels, de ander bierblikjes en weer een ander verzamelt zaad. In het radioprogramma Vroege Vogels doen onderzoekers een oproep om in heel het land te helpen bij het verzamelen van zaad. Maar het moet wel specifiek zaad zijn, namelijk van het plantje zandraket.

Het onkruid zandraket groeit vrijwel overal. Het is een plant die zich gemakkelijk aan zijn omgeving aanpast. Bovendien is de zandraket vaak gebruikt als modelplant in allerlei (genetische) onderzoeken. Er is dus al veel over bekend. Maar nog niet alles…. De onderzoekers willen met het verzamelde zaad op zoek naar nuttige erfelijke eigenschappen, zoals droogtetolerantie en ziekteresistentie. Deze informatie kan vervolgens gebruikt  worden bij de veredeling van voedselgewassen.

Wil je zelf ook op zoek naar zandrakettenzaad? Bekijk hier hoe het in zijn werk gaat. De zandraket is 20 tot 30 cm hoog met bloemetjes van 1-2 mm doorsnede. Na de bloei vormt de plant hauwen (een soort langwerpige zaaddoosjes). Je begrijpt dat de zaadjes hierin ook erg klein zijn. Bekijk hier meer foto’s van de zandraket en aanvullende informatie.

Vele malen erger is de malariamug, die wereldwijd dodelijke slachtoffers maakt door het overbrengen van de ziekte malaria. Natuurlijk zijn er ook nuttige insecten, zoals de honingbij en de hommel, die onmisbaar zijn voor de bestuiving van planten en dus voor ons voedsel. Zonder hen geen aardbeien en geen appeltaart. Nuttig zijn ook insecten als lieveheersbeestjes, die gebruikt worden bij de biologische bestrijding van bladluizen. Sprinkhanen kun je tot de schadelijke èn de lekkere insecten rekenen. Schadelijk omdat een zwerm sprinkhanen in een kwartier tijd een hele akker kaalvreet. Lekker omdat ze in veel landen op het menu staan.

Over insecten valt ontzettend veel te weten te komen. Daarom is er op 25 t/m 28 mei een groot insectenfestval in Wageningen en Ede met o.a. safari’s en films. Je kunt je nu al opgeven voor deze insectenexperience. O ja, en vergeet niet om twee sokken mee te nemen……

Wat maakt een schimmel tot een plantenpathogeen? Neem nu de nieuwe essenziekte die al vele slachtoffers maakte in Europa en langzaam maar zeker de Nederlandse grens heeft bereikt. Twintig jaar geleden werd deze boomziekte voor het eerst ontdekt in Polen en zes jaar geleden werd de veroorzaker van de ziekte beschreven: een tot dan toe onbekende schimmel. Deze schimmel groeit in de houtvaten, die daardoor verstopt raken met als gevolg afgestorven takken en bladeren. Vreemd was wel dat de paddenstoelen, die door deze schimmel worden gevormd, precies leken op die van een al lang bekende onschuldige schimmel, het essevlieskelkje, dat al lang ook in Nederland voorkomt. DNA-onderzoek kan de twee soorten onderscheiden. Misschien heeft een kleine verandering in het genoom van het essevlieskelkje geleid tot de nieuwe schadelijke schimmel. Uiterlijk nauwelijks te onderscheiden, maar de één parasiteert wel en de ander niet op levende essen.

Er zijn meer gevallen bekend waarbij een verandering van één gen ervoor zorgt dat een onschadelijk organisme opeens verandert in een ziekteverwekker. Vooral plantenschimmels kunnen er wat van: ze wisselen regelmatig genen of chromosomen met elkaar uit, soms met vervelende gevolgen.

Wetenschap kan schitterende plaatjes opleveren. Soms nog mooier dan dat een kunstenaar het kan verzinnen. Neem nu de foto hiernaast waarop de kop van een aaltje te zien is. Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn kleine, wormvormige diertjes. Ze worden 1 tot 2 mm groot. Het aaltje op de foto hiernaast veroorzaakt de plantenziekte aardappelmoeheid. Duidelijk is de stekel te zien waarmee hij de plantenwortels aanboort.

Ook allerlei schimmels zijn erg fotogeniek. Het blad Science organiseert zelfs elk jaar een wedstrijd. Hier zijn schitterende gedetailleerde plaatjes van bijvoorbeeld virussen te zien. Op het moment kun je in het Rotterdamse museum Boijmans van Beuningen een fototentoonstelling, genaamd Schoonheid in de Wetenschap, bekijken. Op de foto’s ook vele planten, schimmels en bacteriën. Wel opletten waar je loopt, anders stap je nog op de pindakaasvloer.

De Beetle Eater. Het is niet iemand die in het Guinness book of records probeert te komen. Het is ook niet een of ander enorm roofinsect. Wat is het dan wel? Eigenlijk is het gewoon een grote stofzuiger. In Canada wordt deze machine al langer ingezet om coloradokevers van aardappelplanten te verwijderen. Nu is het apparaat in ons land getest op aspergekevers. En met succes. Na één rondje door een aspergeveld is de helft van de schadelijke aspergekevers opgezogen. En na twee rondjes zelfs al 74%. De Beetle Eater heeft 3 zuigmonden waarmee de machine de aspergekevers van de planten opzuigt. De blauwe aspergekever legt zijn eitjes op de stengels van witte en groene asperges. De larven en de kevers vreten blad en stengels aan en richten zo nogal wat schade aan.Dus niet verbaasd zijn als je volgend jaar bij Boer zoekt Vrouw opeens hoort: “Schat, ik ga even de asperges stofzuigen.”Lees meer over de Beetle Eater en de aspergekever

De eerste sneeuwklokjes steken alweer de kop op. Maar dat is niet het enige wat de kop opsteekt in bloembollenland. Een kritische uitzending van het TV-programma Zembla over gewasbeschermingsmiddelen in de bollenteelt heeft de gemoederen de laatste weken aardig verhit.In tulpen kunnen veel verschillende ziekten optreden, zoals aaltjes, virussen en schimmels. Sommige van deze ziekten worden veroorzaakt door Q-organismen (quarantaine). Bollen die hiermee besmet zijn mogen niet geëxporteerd worden.Er zijn tegenwoordig veel nieuwe technische ontwikkelingen om het gebruik van middelen te verminderen. Denk aan speciale spuitdoppen en computerprogramma’s die het beste moment bepalen om te spuiten op basis van de weersverwachting. Op die manier kan veel uitspoeling en verwaaiing voorkomen worden. Wat weet jij eigenlijk over gewasbeschermingsmiddelen in de bollenteelt? Doe de webquiz.Wil je meer te weten komen over het bloembollenvirus Arabis mozaïek virus? Doe dan de fytoquest.

Planten die het goed doen op zoute grond rukken op in Nederland. Met dank aan het strooizout dat ’s winters uitgereden wordt om sneeuw en gladheid tegen te gaan. Zo zullen we in de Nederlandse snelwegbermen steeds vaker het Deens lepelblad (Cochlearia danica) zien groeien.

Dit plantje komt van oorsprong eigenlijk alleen voor aan de kust.Maar ook voedselgewassen die zouttolerant zijn worden steeds belangrijker. Op sommige landbouwgronden in de kustgebieden groeien de gewone landbouwgewassen minder goed door verzilting. Verzilting is het zouter worden van de grond en het grondwater, bijvoorbeeld als gevolg van een stijgende zeespiegel. Een oplossing is het verbouwen van zouttolerante gewassen. Dus wat dacht je van een lekker maaltje zeekool binnenkort?

>Lees meer over zilte gewassen

Al enige maanden is er een broccoli-oorlog aan de gang. Hierbij slaan de verschillende kampen elkaar niet met stronken broccoli om de oren. Nee, twistpunt is de vraag of je patent mag hebben op broccoliplanten en zaden die veredeld zijn (in dit geval een verhoogd gehalte van een stofje tegen kanker). Het gaat trouwens niet alleen om broccoli. Er is ook strijd om het patent op een gerimpelde tomaat. Eigenlijk gaat het om de vraag of je een van nature voorkomende plant na veredeling mag patenteren. Het Europees Octrooibureau heeft nu bepaald dat de patenten op de broccoli en de tomaat opgeheven zijn.
Bij plantenveredeling worden bestaande rassen gekruist met elkaar. Dit is een natuurlijk proces. Denk maar aan de kruisingsproeven met erwten door Mendel. Plantenveredelaars kruisen bijvoorbeeld aardappelplant A (kleine knollen, maar resistent tegen ziekten) met aardappelplant B (grote, smakelijke knollen maar vatbaar voor ziekten). Dit levert een reeks aan nakomelingen op met allemaal verschillende eigenschappen. Natuurlijk zijn ze op zoek naar een nakomeling met grote, smakelijke knollen die resistent is tegen ziekten.

>> Meer over de broccoli- en tomatenoorlog op NOS Nieuws en op Hoe?Zo! Radio

De oogst en verwerking van suikerbieten, ook wel de bietencampagne genoemd, is nog steeds in volle gang. Ongeveer 40% van de verbouwde suikerbieten moet nog gerooid worden. Veel mensen zullen zeggen: “Nou en? Dat kan me geen biet schelen.” Maar zonder suikerbieten valt er een stuk minder te snoepen. En nu Sinterklaas weer in Nederland is gearriveerd is het belang van goede gezonde suikerbieten met een hoog suikergehalte hoogst actueel.

De gezondheid van een biet kan door verschillende schimmels, aaltjes, insecten en virussen bedreigd worden. In totaal zijn er zo’n 16 ziekten bekend van het gewas suikerbiet. Sommige ziekten lijken erg op elkaar. Zo bestaan er twee verschillende virussen die vergelingsziekte veroorzaken. Hierbij verkleuren de bladeren geel tot oranje. Niet te verwarren met bladverkleuring veroorzaakt door mijten. Klik hier om foto’s te bekijken en meer te lezen hierover.

Maar de vreemdste bietenziekte is toch wel bietenrhizomanie, veroorzaakt door het virus BNYVV. Dit is een afkorting voor beet necrotic yellow vein virus, oftewel bietennecrosegeelnerfvirus. Het virus wordt overgebracht door een schimmel. Op de biet veroorzaakt het virus een spectaculair symptoom: de normaal kale biet laat een complete baard van wortelharen groeien (zie foto).
En zo komen we weer terug bij Sinterklaas. Want zeg nou zelf: aan wie denk jij als je een suikerbiet met een baard ziet?

Al wekenlang zijn er nieuwsberichten over de tegenvallende aardappeloogsten. De verwachting is dat de prijs voor een frietje de komende tijd 5 tot 15 % zal stijgen. Toch is de oogst niet bij iedereen slecht. In Engeland is het een tuinier gelukt om een aardappel van 3,7 kilogram te telen. Daar kun je nog eens friet van maken!
Maar waardoor groeien de aardappels wereldwijd minder hard? De oorzaak is vaak het weer. Maar in sommige delen van de V.S. speelt nog wat anders mee. Daar is een bladvlo de boosdoener. Deze ‘psyllid’ is letterlijk komen aanwaaien vanuit Mexico en voedt zich met het sap van de aardappelplant. Het schijnt dat de jonge psyllids een soort gif in de plant brengen tijdens het voeden. Het gevolg is een plant met geelverkleurde, misvormde bladeren en vele kleine knolletjes.
Bovendien blijkt de luis ook nog een ziekteverwekker te kunnen overbrengen. Deze nieuw ontdekte bacteriesoort veroorzaakt de zogenaamde ‘zebra chip disease’. Na verhitting van een aangetaste knol ontstaan zwarte strepen. De aardappels zijn hierdoor onverkoopbaar. Gek eigenlijk, want je kunt er hele grappige zebrachips van maken (zie foto).

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2010/wat-eten-we-vandaag/ Wed, 13 Oct 2010 12:24:52 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1373 Voor de meeste mensen in Nederland is dit een meerkeuzevraag. Maar in andere delen van de wereld vaak een open vraag. Tijdens wereldvoedseldag (zondag 16 oktober) is er aandacht voor het wereldvoedselprobleem. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen voldoende te eten krijgt? Zoals je hierboven kunt lezen gaat 40% van de opbrengst van alle gewassen wereldwijd verloren door plantenziekten en plagen. Goede gewasbescherming kan dus al een hoop schelen. Maar bij de verdeling en beschikbaarheid van voedsel spelen ook zaken als politiek, klimaatverandering en welvaart een rol. Dit jaar is er op wereldvoedseldag speciaal aandacht voor het thema verspilling. Jaarlijks wordt er gemiddeld 50 kg voedsel per persoon weggegooid.

Verspil jij niet zoveel? Test het zelf in de weggooitest!

En lees hier wat je kunt doen om verspilling te voorkomen.

]]> https://www.plantenziektekunde.nl/nieuws-uit-2010/vreemde-snuiters/ Tue, 21 Sep 2010 12:25:50 +0000 http://www.bit64.nl/pzk/?p=1375

De snuitkever (Otiorhynchus) rukt op in ons land. Zowel inheemse als uitheemse soorten snuitkevers veroorzaken steeds vaker schade aan planten. Vooral groenblijvende planten en struiken in tuinen en plantsoenen zijn doelwit. De uitheemse soorten komen vermoedelijk mee bij de import van plantmateriaal uit andere Europese landen. Binnen de EU is namelijk vrij handelsverkeer.
Lees meer over de snuitkevers of bekijk een fragment van het NOS journaal

Er zijn een heleboel uitheemse dieren, planten en micro-organismen die onze natuur, landbouw en eigen gezondheid kunnen aantasten. Denk maar aan de plant ambrosia of de Oost-Aziatische boktor. Vorige week is berekend dat uitheemse organismen voor zeker 12 miljard euro aan schade veroorzaken in Europa. Nieuwe schadelijke soorten wil de EU dan ook graag buiten de deur houden. Deze organismen krijgen daarom een quarantaine-status (Q). Bij handel naar en van de EU wordt streng gecontroleerd op Q-organismen. Speel de nieuwste internetquiz Fytoquest en ontdek wat er komt kijken bij de bestrijding van plantenziekten.

Op de site ambrosiavrij.nu staat een fragment uit de radioshow van Ruud de Wild op Q-music, waarin letterlijk de noodklok wordt geluid.

Klik hier als je wilt weten hoe je Ambrosia kunt herkennen.

---

Als je een Ambrosia vindt, geef de vondst dan door aan de Natuurkalender. Trek de plant uit (met handschoenen aan of andere bescherming!!) en gooi hem in de vuilnisbak. Dus niet in de GFTbak, want dan kan het zaad zich juist verspreiden.

Een inwoner van Krimpen aan den IJssel heeft vorige maand een foto gemaakt van een insect in zijn daktuin. Via het museum Naturalis kwam de foto bij de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) terecht. Het bleek om de Oost-Aziatische boktor te gaan, die grote schade kan aanrichten in loofbomen en struiken. Bij inspectie van de daktuin vond de nVWA een esdoorn met daarin een uitvlieggat van de boktor. Onderzoek naar andere esdoorns, afkomstig uit dezelfde partij, leidde tot de ontdekking van een uitvlieggat in een tuin in Maasland. Beide bomen zijn verwijderd.
Tuinen, kwekerijen en tuincentra in de omgeving van de vindplaatsen worden nu grondig geïnspecteerd. Gelukkig ging het in beide gevallen slechts om één uitvlieggat. Dat betekent dat de boktorren zich waarschijnlijk niet hebben voortgeplant. Rigoreuze maatregelen, zoals in Boskoop begin dit jaar, waarbij hele tuinen gerooid werden, zijn vooralsnog niet nodig.
Ook in Engeland zijn de afgelopen maand vondsten gedaan van de Oost-Aziatische boktor.

Bekijk de informatie over de Oost-Aziatische boktor op deze site.

De plantenziektekundige Bart Thomma heeft samen met andere onderzoekers een geheim wapen ontdekt dat schimmels gebruiken bij het infecteren van een plant. Het gaat om Ecp6. Dit eiwit wordt door veel schimmels gemaakt en uitgescheiden en bindt aan enkele specifieke moleculen van de schimmel zelf. Normaal gesproken herkent een plant deze specifieke schimmelmoleculen, waarna de plant een afweerreactie begint. Maar door de binding van Ecp6 aan de schimmelmoleculen worden deze niet meer herkend en kan de schimmel ongestoord de plant binnendringen en ziek maken.

Het onderzoek naar de werking van Ecp6 is uitgevoerd bij een plantenschimmel, Cladosporium fulvum, die de bladvlekkenziekte bij tomaat veroorzaakt (zie foto). Waarschijnlijk gebruiken ook schimmels van mens en dier dit geheime wapen, want deze ziekteverwekkers bezitten het eiwit Ecp6 ook.

Meer informatie in het nieuwsbericht>>

Iedereen gaat op zijn eigen manier om met de tropische temperaturen deze zomer. De eikenprocessierups heeft er ook een oplossing voor: ze gaat letterlijk ondergronds. Rupsendeskundigen hebben ontdekt dat de eikenprocessierupsen binnen één dag de boom kunnen verlaten om zich ondergronds te nestelen. Pas geleden zijn er voor het eerst grondnesten van de eikenprocessierups gevonden in Nederland.
Sommige nesten zitten half onder en half boven de grond, maar het komt ook voor dat een nest helemaal in de bodem zit. Voordeel is dan dat de brandharen zich niet zo gemakkelijk kunnen verspreiden en daardoor minder overlast geven. Nadeel is dat je de nesten niet ziet en dus bij het maaien of bij graafwerk onverwacht op een nest kan stuiten. Bovendien zijn de ondergrondse nesten veel lastiger te bestrijden dan de boomnesten.

Meer over de ontdekking van de grondnesten >>
Meer over de eikenprocessierups op deze website>>

Deze keer is het niet de boktor, maar de tamme-kastanjegalwesp die de gemoederen bezighoudt. Enkele exemplaren van dit insect zijn gevonden op vijf uit Italië geïmporteerde kastanjebomen. Dryocosmus kuriphilus, zoals de wetenschappelijke naam van het beestje luidt, is slechts 2,5 tot 3 mm groot, maar de belangrijkste plaag wereldwijd voor kastanjebomen. Het is de eerste keer dat dit schadelijke insect in Nederland is gevonden. Om verspreiding te voorkomen geldt de komende drie jaar een vervoersverbod voor tamme kastanjebomen rond Boskoop.
Er bestaan heel veel verschillende soorten galwespen die zo genoemd worden omdat ze de boom aanzetten tot de vorming van gallen. Vaak heeft een boom er weinig last van. Bekend zijn de gallen van de eikengalwesp (zie foto). De tamme-kastanjegalwesp veroorzaakt roze tot groen gekleurde vergroeiïngen (gallen) op twijgen en bladnerven. Het gevolg is dat de boom achterblijft met groeien en minder kastanjes produceert. En dan zit je in de (kastanje)puree.

Meer informatie en foto’s van de tamme-kastanjegalwesp>>
Meer informatie over de maatregelen>>

De eikenprocessierups rukt op naar het noorden en komt nu ook op plekken in Drenthe en Friesland voor. Veel gemeenten waarschuwen voor de rups vanwege de irriterende brandharen van het diertje. Mensen kunnen er uitslag, jeuk en rode ogen van krijgen. Dit jaar lijkt de overlast langer te gaan duren dan normaal. Hoe kan dat?
Meestal hebben de rupsen er om deze tijd van het jaar alweer 5 vervellingen opzitten en wordt het tijd om zich te verpoppen. Ze stoppen hun nachtelijke processies (optochten) en trekken zich terug in hun nest. Na een tijdje zullen ze dan als onopvallende nachtvlinders uitvliegen. Maar door het koude voorjaar heeft de ontwikkeling van een deel van de rupsen dit jaar vertraging opgelopen. Deze diertjes zijn nu pas aan hun vierde vervelling toe. De periode waarin de rupsen rondlopen duurt dit jaar dus langer.
Je moet overigens niet denken dat het na het verpoppen helemaal gedaan is met die lastige brandharen. Het rupsennest op de boom zit nog vol met vervellingen. En elk vervellingshuidje heeft wel honderdduizenden brandharen. Als het nest kapot gaat, komen al deze brandharen vrij.

Meer over de eikenprocessierups op deze website>>

Deze week worden verschillende onderzoeken naar de aardappelziekte Phytophtora afgerond. Onderzoekers hebben in totaal 24 verschillende resistentiegenen in (wilde en gecultiveerde) aardappelplanten ontdekt. Een resistentiegen zorgt ervoor dat de plant een indringer als Phytophthora herkent en een afweerreactie opstart waardoor de plant niet ziek wordt.
Veredelaars werken al heel lang aan het kruisen van wilde, resistente aardappelen met vatbare, cultuuraardappelen. Op die manier krijg je een aardappelras dat lekker smaakt, een hoge opbrengst heeft en minder vatbaar is voor Phytophthora. Het grote probleem is dat Phytophthora infestans, de veroorzaker van de aardappelziekte, erg flexibel is. Hij kan zich vrij snel aanpassen en het resistentiegen omzeilen.
De Phytophthora-onderzoekers verwachten dat het voor de parasiet veel moeilijker zal zijn om een combinatie van 3 tot 5 resistentiegenen te omzeilen. En nu er zoveel nieuwe resistentiegenen bekend zijn willen ze die graag uitproberen. Ze gaan ervan uit dat, doordat de planten minder vatbaar zijn voor Phytophthora, er ook minder chemische bestrijdingsmiddelen nodig zijn. Er is maar één struikelblok: 3 tot 5 genen tegelijk in een plant inkruisen is ondoenlijk met de oude veredelingsmethode. Met gentech kan het wel.  Maar de onderzoekers hebben geen toestemming voor veldproeven met gentechplanten.

Lees meer over het onderzoek
Ga naar de gentech pagina van deze website
Lees meer over de aardappelziekte op deze website

Iedereen kent wel het verhaal van Rupsje Nooitgenoeg. De laatste weken kruipen er zoveel Rupsjes Nooitgenoeg rond in de Nederlandse bossen dat sommige bomen compleet kaalgevreten worden. Grote boosdoeners zijn de kleine en grote wintervlinder en de eikenbladroller. De eitjes van deze vlinders komen in het voorjaar uit en de rupsen beginnen dan aan hun schranspartij. Vooral eikenbladeren zijn favoriet. De rupsen dienen op hun beurt weer als vogelvoer. Vanaf half juni gaan de rupsen verpoppen en kan de boom opnieuw in het blad komen.
Hoewel de rupsenplaag niet fataal is, verzwakt de boom er wel door. Vooral omdat er nu al drie jaar achter elkaar een dergelijke rupsenplaag voorkomt. Een verzwakte boom is gevoeliger voor andere ziekten en plagen. De eikenprachtkever bijvoorbeeld heeft een voorkeur voor verzwakte eikenbomen.
Lees meer over de rupsenplaag  en over de kleine wintervlinder

Kijk ook eens naar het profielwerkstuk “Daar zit een luchtje aan….” 

Niet alleen middelbare scholieren hebben eindexamens. Ook planten en plantaardige producten doen af en toe examen. Neem nu bijvoorbeeld de pootaardappel. Pootaardappelen moeten in heel wat vakken examen afleggen. Om te beginnen is er de veldkeuring. Dit is een soort praktijkexamen waarbij gekeken wordt of alle aardappelplanten in het veld min of meer dezelfde eigenschappen hebben. Ook checkt de keurmeester of er ziekten in het gewas voorkomen, zoals aaltjes. Een tweede examen wordt afgenomen na de oogst: de aardappelknollen worden op het oog beoordeeld. Hierbij let de keurmeester onder andere op schimmelziekten. Tot slot worden de aardappels in het laboratorium getest op de aanwezigheid van verschillende virussen en bacteriën.
Afhankelijk van de uitslagen krijgen de aardappels een eindcijfer. Nou ja, eigenlijk een eindletter. Pootgoed wordt namelijk ingedeeld in verschillende kwaliteitsklassen, S, SE, E, A, B en C genaamd. Dit levert de aardappels een certificaat op. Zonder dit aardappeldiploma mag het pootgoed niet verhandeld worden. Nederland exporteerde in 2009 meer dan 700.000 ton pootaardappelen.
De eerste veldkeuringen starten begin juni. Voor de scholieren zitten de examens er dan al op.

Lees meer over de keuring van pootgoed>>

Onderzoekers hebben ontdekt dat weersomstandigheden veel meer invloed hebben op de genexpressie (dus welke eiwitten een plant aanmaakt), dan het feit of een plant transgeen is (dus een extra gen heeft gekregen via gentech). De onderzoekers kwamen tot deze conclusie nadat ze gedurende drie jaar 60.00 (!) genen en de bijbehorende genproducten hadden vergeleken bij 3 verschillende maisrassen. Het eerste ras was ‘gewone’ mais dat door gangbare veredeling was verkregen. De andere 2 rassen waren transgeen. Het ene transgene ras was met gentech resistent gemaakt tegen een onkruidbestrijdingsmiddel. Het andere transgene ras was resistent tegen het schadelijke plaaginsect de Europese maiswortelboorder. Volgens de onderzoekers lijkt het erop dat gentech geen ingrijpender bijwerkingen heeft dan gangbare veredeling.

Lees meer over dit onderzoek>>
Lees meer over gentech en de maiswortelboorder>>

Het Oosten van Australië wordt geteisterd door een sprinkhanenplaag. Als er een zwerm van deze dieren op de akkers landt, is binnen een kwartier de hele oogst opgevreten. En de verwachting is dat de plaag alleen nog maar erger wordt de komende maanden. Wat is daartegen te doen? Je kunt vliegtuigen inzetten om met chemische bestrijdingsmiddelen te spuiten. Of je zet een natuurlijke vijand van de sprinkhaan in: de mens. Een Australische pizzabakker heeft sinds kort sprinkhanenpizza op het menu staan. En waarom ook niet? Van de wereldbevolking eet 80% weleens insect. Als er in bepaalde gebieden van Afrika een zwerm sprinkhanen langskomt, proberen de mensen er zoveel mogelijk te vangen voor consumptie. Sprinkhaan is erg voedzaam. Ook in Nederland komt er steeds meer belangstelling voor het verwerken van insecteneiwitten in voeding.

De banaan is de laatste jaren de pisang. Twee schimmelziekten (de Panamaziekte en Black Sigatoka) bedreigen wereldwijd de bananenteelt. Dat is ernstig want voor veel mensen is banaan het basisvoedsel. Chemische bestrijdingsmiddelen tegen Black Sigatoka zijn kostbaar en milieuvervuilend. Bovendien wordt de schimmel steeds beter bestand tegen deze fungiciden. Maar er is hoop!
De Black Sigatoka ziekte wordt veroorzaakt door de schimmel Mycosphaerella fijiensis. Onderzoekers hebben nu ontdekt dat deze bananenschimmel een eiwit maakt dat erg veel lijkt op een al bekend eiwit. Namelijk een eiwit van de tomatenschimmel Cladosporium fulvum. Als C. fulvum een tomatenplant aanvalt die resistent is, herkent de plant het schimmeleiwit en laat razendsnel de geïnfecteerde cellen afsterven: de schimmel is tegengehouden. Een niet-resistente tomatenplant herkent het eiwit niet, heeft geen afweerreactie en wordt ziek. De onderzoekers willen nu resistente bananenplanten ontwikkelen met behulp van de genen die in tomaat zorgen voor de herkennings- en afweerreactie.
Foto’s en filmpjes over bananenplantages en Black Sigatoka>>

 
In Nederland is onderzoek gedaan naar het virus. De RNA sequentie van het virus is ontrafeld en het bleek een nog niet eerder beschreven virus te zijn. De onderzoekers hebben het virus de naam “tomatenchocolàtevirus” gegeven. De naam van een plantenvirus bestaat meestal uit de plantensoort die het virus als waardplant heeft, gevolgd door de ziektensymptomen die het virus veroorzaakt.
Lees meer>>

De maatregelen na de vondst van de Oost-Aziatische boktor in Boskoop liggen nog vers in het geheugen. Andere EU-landen zijn nu bang dat ze bij het importeren van Nederlandse boomkwekerijproducten dit schadelijke insect er gratis bij krijgen. Om deze landen gerust te stellen zijn er extra maatregelen getroffen. Op die manier hoopt Nederland dat de handel en export gewoon door kan blijven gaan.

De aanvullende maatregelen houden in dat Boskoopse boomkwekerijbedrijven in de bufferzone extra inspecties krijgen. Verder moeten ze melden wat ze de afgelopen 1,5 jaar geëxporteerd hebben en waarheen. Ondertussen is het belangrijk dat er geen nieuwe boktorren in Nederland terechtkomen. Dat zou dweilen met de kraan open zijn. De invoer van planten en boompjes vanuit Azie naar Nederland wordt dus ook gecontroleerd. Pas geleden zijn er bij importpartijen 2 vondsten gedaan. Daarom zijn nu ook de importinspecties verder aangescherpt.
Lees meer over de boktor>>

Almere is één van de twee Nederlandse steden waar de PVV meedoet aan de gemeenteraadsverkiezingen. En dus is Almere de laatste tijd volop in het nieuws. De stad heeft niet echt een fleurig imago in de rest van het land. Bij Almere denken de meeste Nederlanders aan een grijze, grauwe stad. Toch klopt dat beeld niet helemaal. Er is ook “groen” nieuws te melden vanuit de stad.
In februari heeft de Christelijke  Agrarische Hogeschool haar deuren officieel geopend in Almere in een tijdelijke huisvesting. Vanaf september kun je aan de nieuwe hogeschool twee HBO studies volgen: Toegepaste Biologie en Natuur, economie en leefomgeving. CAH Almere heeft als uitgangspunt dat natuur onmisbaar is voor mensen. Juist ook in een dichtbevolkte stad. Maar hoe kan de natuur zich in een stad ontwikkelen? Hoe beïnvloeden planten, dieren en mensen elkaar? En welke economische belangen spelen daarbij een rol? Hoe ga je dat allemaal aanpakken?
Wil je meer weten over de CAH Almere of een keer een open dag bezoeken? Kijk dan op onze pagina Studeren.

De grote waternavel is een waterplant die veel overlast veroorzaakt. Hij groeit zo hard dat Nederlandse sloten binnen de kortste keren dichtgroeien. Hierdoor kan het water niet goed doorstromen. Daarnaast verdringt hij inheemse waterplanten en verstoort het natuurlijk evenwicht in de sloten en vaarten.
De plant is een invasieve exoot. Dat betekent dat hij van nature niet in ons land voorkomt en zich hier uitbreidt ten koste van de inheemse flora en/of fauna. Hij is ooit ingevoerd uit Noord-Amerika als snelgroeiende vijverplant. Sinds 1994 komt hij in ons land “in het wild” voor. Niet alleen planten, maar ook dieren, bacteriën en virussen kunnen als invasieve exoot ons land binnenkomen. Denk maar aan de eikenprocessierups.
Je zou denken dat een koude winter er wel voor zorgt dat de plant het loodje legt. Inderdaad dunt het aantal grote waternavels aardig uit in een koude winter. Maar er overleven toch altijd een paar planten, die in het voorjaar en de zomer zich weer razend snel uitbreiden. Dan zit er niks anders meer op dan de plant mechanisch te bestrijden: verwijderen dus. Het ministerie van LNV en de tuincentra hebben nu afspraken gemaakt over de verkoop van dit soort woekerende waterplanten.

Kijk naar een (ander) filmpje over de grote waternavel

Bijna 10 jaar lang is eraan gewerkt: een camera die kan meten of een plant gestrest is.
Hoe gaat dat in zijn werk? Het idee is dat in een gestreste plant de fotosynthese niet optimaal verloopt. Door het meten van afwijkingen in de fotosynthese kun je zien of en waar in de plant stress optreedt. Een camera meet de fluorescentie van de bladeren. Op de plekken waar de fluorescentie hoog is, verloopt de fotosynthese niet goed als gevolg van stress. Lage fluorescentie betekent stressvrij.
De plant op de foto hiernaast is het onkruid zwarte nachtschade. De onderzoekers hebben een paar druppels herbicide (onkruidbestrijdingsmiddel) aan de plant gegeven. Het herbicide is door de plantenwortels opgenomen en is daarna met de sapstroom mee verspreid door de nerven. Het herbicide veroorzaakt stress in de plant, zoals je kan zien aan de fluorescerende bladnerven. Met het blote oog is dit niet te zien, maar met de speciale camera is het wel goed meetbaar.
Andere vormen van plantenstress zijn bijvoorbeeld koude, droogte en ziekte. Deze stressmeter zou dus een handig hulpmiddel kunnen zijn voor plantenveredelaars. Om snel planten te selecteren die goed bestand zijn tegen stressfactoren. Maar je kunt ook denken aan andere toepassingen. In een kwekerij kun je door te scannen met de camera al in een vroeg stadium zieke, gestreste planten eruit pikken. Zo voorkom je dat de ziekte zich verder verspreidt.
Lees meer>>
en bekijk meer foto’s>>

De slijmzwam Physarum polycephalum is een bijzonder geval: het ziet eruit als een felgele klodder slijm. In zijn zoektocht naar eten vormt deze slijmschimmel een zeer efficiënt netwerk van buisvormige draden. Eerder al bleek de slijmzwam gemakkelijk zijn weg te kunnen vinden in een doolhof. Als de kortste route gevonden is, worden de overbodige draden weer afgebroken.

In Japan hebben ze deze slijmzwam nu een spoorwegnetwerk voor de stad Tokio laten “ontwerpen”. Ze lieten P. polycephalum tussen verschillende havervlokken (“de stations”) groeien. Het dradennetwerk kwam aardig overeen met het bestaande spoorwegnetwerk. En het benaderde het optimale theoretische ontwerp zelfs meer dan het bestaande netwerk.

De slijmzwam groeit het liefst op donkere vochtige plekken, zoals op rottend hout of bladeren. De slijmklodder beweegt zich als het ware naar het donker toe, waarbij het een zilverachtig slijmspoor achterlaat. Deze eigenschap gebruikten Engelse onderzoekers om een plasmobot te maken. Een lichtgevoelige robot die aangestuurd wordt door een slijmzwam.

Lees meer op Noorderlicht>>
Lees meer op Natuurbericht>>