Cahier over Plantgezondheid

Er is een nieuw cahier (lees: leuk en informatief boekje) over plantgezondheid uitgekomen. Het geeft een goed overzicht van allerlei zaken die met plantenziekten te maken hebben. Op een duidelijke manier wordt uitgelegd waarom gezonde planten zo belangrijk zijn voor ons en wat er allemaal komt kijken bij het gezond houden van planten en gewassen. En natuurlijk ook: wat merk je hier zelf van in het dagelijks leven?

Het cahier is uitgegeven ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Plantgezondheid 2020 .
Het is te bestellen bij Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.

 

 

 

Een luizenleventje

Het is weer luizentijd! Planten zitten soms helemaal onder. En alsof dat nog niet genoeg is, kunnen luizen ook nog plantenziekten verspreiden.

Het is weer volop luizentijd. Misschien is het je al opgevallen in tuin of park: planten zitten soms helemaal onder de zwarte of groene bladluizen.

Plakkerige poep
Ook in bomen zijn de beestjes massaal te vinden. Vaak tot ergernis van mensen die hun auto onder de boom hebben geparkeerd en deze helemaal plakkerig weer aantreffen. Die plakkerige substantie wordt ook wel honingdauw genoemd; een sjiek woord voor luizenpoep. De luizen zuigen namelijk het suikerrijke sap uit de jonge blaadjes en scheuten. Vervolgens scheiden ze een deel weer uit.

Virussen
Door het aanprikken door de luizen ontstaan kleine beschadigingen in de jonge plantendelen die resulteren in misvormingen.Maar eigenlijk is dit nog het minste probleem. Bladluizen kunnen namelijk ook allerlei plantenziekten verspreiden wanneer ze sap zuigen (vergelijkbaar met malariamuggen bij de mens). De luizen brengen verschillende soorten plantenvirussen over die zich op die manier snel kunnen verspreiden binnen een gewas en met veel zieke planten tot gevolg. Vooral in de aardappel- en bietenteelt kan de schade door virusziekten flink oplopen. Berucht zijn o.a. het aardappelvirus X en Y, aardappelbladrolvirus en het bietenvergelingsvirus. Allemaal het gevolg van luizenleventjes.

Plant stuurt bacteriën in bodem aan bij droogte

Afgezien van een incidentele regenbui, is het al wekenlang droog. Op zich niet verkeerd natuurlijk; kun je lekker naar buiten. Maar ondertussen begint de bodem al flink te verdrogen. De buren hebben al meerdere keren de tuin gesproeid en de waarschuwingen over watertekorten zijn al uitgegaan. En inderdaad, voor planten kan droogte een groot probleem zijn. Toch blijkt een plant niet helemaal afhankelijk van wat ze aan water krijgt. Ze kan er ook zelf iets aan doen om de gevolgen van droogte tegen te gaan.

Maisplanten verdrogen vroegtijdig tijdens een droge, hete zomer. Ondergronds hebben ze via hun wortels al micro-organismen aan het werk gezet om extra voedingsstoffen vrij te maken. Hierdoor kunnen de planten sneller herstellen wanneer ze weer water krijgen. (foto DW).

Planten scheiden via hun wortels een bijzondere cocktail uit met allerlei koolwaterstoffen (wortelexudaat).  Schimmels en bacteriën in de bodem rond de wortels leven van die koolwaterstoffen. Onderzoekers vonden dat planten de samenstelling van deze cocktail kunnen aanpassen om de activiteit van de micro-organismen rondom de wortels te sturen. Ze ontdekten dat grassen onder invloed van droogte hun wortelexudaat veranderen, en zo de activiteit van de bacteriën rond hun wortels verhogen. De geactiveerde micro-organismen maken meer essentiële nutriënten vrij uit de grond waardoor de grassen na een droogteperiode beter kunnen herstellen.

Planten reageren op geluid

Het is wetenschappelijk aangetoond dat mensen zich beter voelen in een omgeving met planten. Of dit andersom ook het geval is, is nog maar de vraag. Hoewel sommige mensen beweren dat een cactus beter groeit, wanneer je die liefdevol toespreekt, is dit nooit bewezen. Wel is nu aangetoond dat planten reageren op geluid. Planten die in experimenten aan hard geluid worden blootgesteld, blijken soms beter te groeien. Het gaat dan meestal om harde, lage tonen. Hoe dat kan is nog onduidelijk. Misschien dat drukverandering hierbij een rol speelt. Het effect van muziek op plantengroei is niet eenduidig en kun je op meerdere manieren uitleggen….

Baby-vlinders niet geliefd

De meeste mensen vinden vlinders prachtig; de diertjes fladderen met hun vrolijk gekleurde vleugels sierlijk rond in het zonnetje. Maar ‘baby-vlinders’ zijn een stuk minder populair. En dat terwijl bij veel diersoorten juist de babyversie  ‘ooh, zo schattig’ is.

De rups van de Sint Jacobsvlinder (Tyria Jacobaeae) eet van het giftige Jacobskruiskruid, waardoor hij geen gewild hapje is.

Overlast
Baby-vlinders (rupsen dus) zien we eerder als enge lastpakken, die onze gewassen aanvreten (rups koolwitje) of onze tuinplanten (rups buxusmot). En dan hebben we het nog niet eens over de jeukharen van de  eikenprocessierups…

Klein deel
Hoewel enkele vlindersoorten inderdaad behoorlijke schade en overlast kunnen geven, is dit alles bij elkaar maar een klein gedeelte van alle vlinders/rupsen. De meeste Nederlandse rupsensoorten geven geen noemenswaardige problemen.

Bijzondere rupsen
Er bestaan zelfs hele mooie en bijzondere exemplaren, zoals de rups van de Sint Jacobsvlinder (zie foto). Deze rups (Tyria Jacobaeae) eet van het giftige Jacobskruiskruid. Hij slaat de gifstoffen op in zijn lichaam zonder er zelf last van te hebben. Maar hierdoor is hij voor vogels geen gewild hapje meer.

 

Hond speurt naar schadelijke bacterie

Het tijdig opsporen van een schadelijk insect, een besmettelijke bacterie of een andere gevaarlijke plantenziekte is belangrijk. Het kan veel schade en oogstverlies schelen. Bovendien voorkom je onnodige verspreiding wanneer je een ziekteverwekker op tijd detecteert.

Meestal gebeurt deze detectie door mensen (visuele beoordeling: kijken dus of de planten er nog gezond uitzien), door slimme camera’s of door het testen van (blad)monsters in het laboratorium. Maar soms is een ziekte sluimerend aanwezig en nog niet zichtbaar met het blote oog. Of het gaat om een schadelijk insect waarvan er nog maar enkele exemplaren op de plant verstopt zitten, maar die zich snel kunnen vermeerderen en verspreiden. Daar komt bij dat sommige lab-testen pas na enkele dagen een uitslag geven. Daarom wordt er af en toe geëxperimenteerd met een ongebruikelijke methode: het inzetten van speurhonden.

 

In dit geval blijken de honden die in Florida (VS) getraind zijn erg effectief in het ruiken of een sinaasappelboom besmet is met de bacterie Candidatus Liberibacter asiaticus. Deze bacterie tast citrusbomen aan en veroorzaakt de ziekte Citrus Greening Disease (citrusgroenziekte), zo genoemd vanwege de kleur die de sinaasappels, mandarijnen en citroenen hierdoor hebben.

Sprinkhanenplaag verwoest oogst

De woestijnsprinkhaan (Schistocerca gregaria) verwoest de oogst in Afrika (Wikipedia, Amanda44, CCA-SA4.0).

Zwermen woestijnsprinkhanen verspreiden zich in hoog tempo over Oost-Afrika. In Kenia trekt nu een sprinkhanenzwerm over van 60 kilometer lang en 40 kilometer breed! In Ethiopië en Somalië hebben de insecten al 700 vierkante kilometer aan landbouwgewassen en weidegras opgevreten. Dat betekent dat er hongersnood dreigt voor de mensen en het vee daar. De Wereldvoedselorganisatie (FAO) raadt de bevolking aan om sprinkhanen te vangen en te drogen zodat er de komende maanden tenminste iets te eten zal zijn.

Bekijk de video op Nu.nl >>

Buikdansende tomaten

Hoe leg ik mijn onderzoek op een begrijpelijke manier uit?, vroeg Katharina Hanika zich af. Het antwoord is een video waarin zij via een dans uitbeeldt hoe tomatenplanten ziek kunnen worden van een schimmel in de bodem (Verticillium dahliae).

De schimmel probeert alle tomatenplanten te infecteren, maar alleen vatbare planten worden slachtoffer. De onderzoekster gaat op zoek naar het gen in de tomatenplant dat ervoor zorgt dat de plant geen weerstand kan bieden aan de schimmel. Door dit vatbaarheidsgen in de plant uit te schakelen met CRISPR-Cas (een techniek om DNA op een specifieke plek gericht te knippen), kan de schimmel geen vat meer krijgen op de plant.
De onderzoekster hoopt dat plantenveredelaars haar onderzoeksresultaten gaan gebruiken om resistente tomaten te kweken.

2020: Jaar van de Plantgezondheid

Twentytwenty is door de VN uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Plantgezondheid! Overal op de wereld is er dit jaar extra aandacht voor gezonde planten. En dan gaat het niet om planten die gezond zijn voor jou, maar om planten die zelf gezond zijn. Want ook planten kunnen een virus oplopen, ziek worden van een bacterie- of schimmelinfectie en last hebben van hinderlijke insecten. Misschien denk je nu ‘Boeien’. Maar gezonde planten zijn ontzettend belangrijk. Plantenziekten veroorzaken een opbrengstverlies van gemiddeld wel 40%! Gezonde planten zijn hard nodig om ervoor te zorgen dat er genoeg te eten is voor iedereen.