Muzikale paddenstoel

Esdoornhoutknotszwam ( Xylaria longipes). Foto: Dinant Wanningen. Bron en copyright: Allesoverpaddenstoelen
De muzikale esdoornhoutknotszwam Foto: Dinant Wanningen. Bron en copyright: www.allesoverpaddenstoelen.nl

De pepernoten liggen weer in de winkel en de loofbomen krijgen langzaam maar zeker hun herfstkleuren. En, hoewel paddenstoelen het hele jaar door te vinden zijn, is de herfst toch hét seizoen van deze schimmels. Ze schieten momenteel als paddenstoelen uit de grond.

Ook op dood hout zijn zwammen te vinden. Deze saprofyten zijn gespecialiseerd in het afbreken van houtweefsel. Een Zwitserse professor ontdekte dat als hij hout enige tijd aan de esdoornhoutknotszwam blootstelde, het zeer geschikt werd om een viool van te bouwen. Kenners konden het verschil tussen een Stradivarius en een viool gemaakt van ‘schimmelhout’ niet horen. Lees meer en nog meer over deze muzikale paddenstoel.

De esdoornhoutknotszwam komt vrij algemeen in ons land voor op takken van esdoorn, plataan en es. Ga je in de herfstvakantie op zoek naar deze zwam? Let dan even op welke paddenstoelen je nog meer tegenkomt. Soms vindt iemand een zeldzaam exemplaar.

 

Werken en feesten vormt schoone geesten

Johanna Westerdijk in 1916 in haar laboratorium. Auteur: Fotograaf Haagsch Persbureau. Herkomst en copyright: Utrechts Archief.
1916: Johanna Westerdijk aan het werk in haar laboratorium. Niet lang daarna wordt ze benoemd tot de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland. Auteur: Fotograaf Haagsch Persbureau. Herkomst en copyright: Utrechts Archief.

Nog niet zo heel lang geleden was de wetenschappelijke wereld een echt mannenbolwerk. Meisjes die gingen studeren waren een uitzondering, laat staan dat er vrouwelijke professoren bestonden. Tegenwoordig volgen ongeveer evenveel meisjes als jongens een studie, maar het aandeel vrouwelijke hoogleraren volgt deze trend (nog) niet en ligt nu op gemiddeld 20%.

In 1917 werd in Nederland de eerste vrouwelijke hoogleraar benoemd, de plantenziektekundige Johanna Westerdijk. Haar functie als hoogleraar fythopathologie aan de Universtiteit Utrecht combineerde ze met haar werk als directrice van een laboratorium. Hier deed ze onderzoek aan de iepziekte, die in het Engels nog steeds de Dutch elm disease genoemd wordt. Verder legde ze de grootste schimmelcollectie ter wereld aan. Later gaf ze ook colleges en begeleidde ze studenten aan de Universiteit van Amsterdam.

Boven de voordeur van haar laboratorium stonden de woorden “Werken en feesten vormt schoone geesten”, want naast hard werken en onderzoek doen, hield Johanna Westerdijk (1883-1961) ook van gezelligheid en een feestje op zijn tijd. En dan het liefst met muziek en een drankje erbij.

 

 

Roestige planten

Blad van Populus, aangetast door de roestschimmel Melampsora larici-populina. Bron: Wikimedia, GFDL.
Bladeren van populier met roest. Populus, aangetast door de roestschimmel Melampsora larici-populina. Bron: Wikimedia, GFDL.

Vergeet even wat je scheikundeleraar je allemaal probeert wijs te maken over roest. Niet alleen ijzer en ijzerhoudende metalen kunnen roesten. Ook planten hebben last van roest. Bladeren en stengels vertonen dan gele tot roodbruine verkleuringen. Op het moment kun je her en der populieren met gele, geroeste bladeren spotten, alsof de herfst zijn intrede al heeft gedaan. Maar niets is minder waar. De werkelijke oorzaak? Roest!

Roest wordt veroorzaakt door plantenschimmels. Er bestaan heel veel verschillende roestschimmels, alleen al in Nederland enkele honderden. Hoopjes gekleurde schimmelsporen veroorzaken het geroeste aanzien van de plant. Tijdens zijn levenscyclus kan een roestschimmel van waardplant wisselen. De ene helft van zijn levenscyclus op de ene plant, de andere helft op een andere, zoals de Jeneverbes-Perenroest.

Roesten komen voor op wilde planten en bomen, maar tasten ook land- en tuinbouwgewassen aan. Tarwe kent gele, bruine en zwarte roest. Met name die laatste is een beruchte plantenziekte. In Uganda werd in 1999 een agressieve variant van de zwarte roest (Ug99) ontdekt, die zich nu razendsnel verspreidt.
Lees meer over Ug99 in Zwarte roest op je boterham

 

Graan is broodnodig

Brood en granen. Foto: ARS-USDA. Bron: Wikimedia. Public Domain.
Graan is broodnodig

De graanprijs is de laatste tijd omhoog geschoten. De Nederlandse bakkers gaan waarschijnlijk de prijs van hun brood met 15 of 20 cent verhogen. Ook koekjes en gebak worden binnenkort duurder. Voor de gemiddelde Nederlander geen heel schokkend nieuws. Anders ligt dat in Afrikaanse landen. Daar gaat een groot deel van het inkomen op aan eten en vormen graan, mais en sojabonen het belangrijkste voedsel.

Waarom zijn de voedselprijzen nu zo gestegen? De belangrijkste oorzaak is het weer. Het is dit jaar extreem droog en heet geweest in gebieden waar veel graan verbouwd wordt. In Oekraïne, de graanschuur van Europa, valt de oogst 20% lager uit en in Kazachstan zelfs 50%. In de V.S. kampen de graanboeren met de ergste droogte sinds 1956. Ook de mais- en de sojabonenoogst lijden hieronder.

Andere oorzaak is het speculeren met voedselprijzen op de beurs. Hierdoor vormen de normale prijsschommelingen vaker grote uitschieters. Verder speelt mee dat een steeds groter deel van de oogst opgaat aan biobrandstof en aan veevoer voor de productie van vlees. Bovendien zijn er simpelweg meer monden om te voeden, aangezien de wereldbevolking jaarlijks groeit met 80 miljoen mensen.

 

 

Crazy roots en knobbels

Callusgroei na transformatie door Agrobacterium tumefaciens. Wikimedia commons, GFDL.
Callusgroei bij bladstukjes, na transformatie met A. tumefaciens.

Crazy roots, ook wel hairy roots genoemd, vormt de laatste jaren een steeds groter probleem in de tomaten- en komkommerteelt. De wortels van de planten gaan als een gek groeien, waardoor de steenwolmat of de pot in een mum van tijd volgegroeid is met wortels. De ongecontroleerde wortelgroei wordt aangestuurd door een stukje DNA, afkomstig van de bacterie Agrobacterium rhizogenes. Het bacterie DNA wordt ingebouwd in het planten DNA in de kern van de plantencel. De bacterie maakt dus eigenlijk een transgene plant.

Een broertje van deze bacterie, Agrobacterium tumefaciens, veroorzaakt een tumor op plantenwortels en -stengels. Ook deze bacterie kan een stukje van zijn eigen DNA inbouwen in het planten DNA, maar in dit geval zet het transgene DNA de plant aan tot de vorming van woekerweefsel. Zo ontstaan knobbels op de plant, die zo groot als een voetbal kunnen worden.

Onderzoekers van de Universiteit van Gent ontdekten in de jaren 70 hoe de overdracht van het stukje bacterie DNA in zijn werk gaat. Namelijk door middel van een plasmide, een cirkelvormig DNA molecuul in de bacterie. In de tachtiger jaren werd dit principe door hen gebruikt om de eerste transgene planten te maken. Deze techniek wordt nu nog steeds toegepast.

 

 

Spanning rond het voetbalveld

Kop van een engerling van de meikever. Foto: J.K. Lockener. Bron: Wikimedia. GFDL.
Engerlingen ondermijnen de grasmat

Niet alleen op het veld bij het EK Voetbal is het spannend, maar ook onder de grasmat gebeurt er van alles. Voetbalvelden worden namelijk regelmatig geteisterd door witte, rupsachtige verschijningen. Deze engerlingen zijn de larven van de meikever en leven ondergronds waar ze zich voeden met plantenwortels en zo de mooie groene grasmat ondermijnen .
Niet alleen voetbalvelden en weilanden, maar ook boomkwekerijen hebben last van engerlingen. De beestjes zijn behoorlijk lastig aan te pakken omdat ze wel een meter diep in de grond kunnen zitten. Er loopt onderzoek om te kijken of biologische bestrijding van de engerlingen mogelijk is. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de inzet van aaltjes.

Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn microscopisch kleine wormpjes. Ze dringen de engerlingen binnen en infecteren hen met een dodelijke bacterie. Vervolgens voeden en vermeerderen de bacteriën zich in de dode engerling: 1-0 voor het aaltjesteam. Helaas levert deze opstelling in de praktijk nog niet het gewenste resultaat.

Lees meer over meikevers en engerlingen>>

 

Essenziekte bedreigt Nederland

Zieke essen met kale, afgestorven takken door Chalaria fraxinea. Bron: Wikipedia, CC-licentie.In 2010 werd essentaksterfte voor het eerst in ons land ontdekt en sindsdien heeft de ziekte zich razendsnel uitgebreid. In Groningen, Friesland en de Flevopolder richt deze boomziekte al enorme schade aan. Bladeren, takken en zelfs de stam van de boom verkleuren bruin en sterven af. Niet alleen zien de kale bomen er troosteloos uit, ze vormen ook een gevaar voor wandelaars en passerend verkeer. De dode takken kunnen namelijk gemakkelijk afbreken.

De ziekte wordt veroorzaakt door de agressieve schimmel Chalara fraxinea, die 20 jaar geleden voor het eerst opdook in Polen. Vanuit daar heeft de schimmel zich verspreid over grote delen van Europa.

Er is op het moment geen snelle manier om de ziekte aan te pakken. De aanplant van meer gevarieerde bossen, dus verschillende boomsoorten door elkaar, kan op de langere termijn wel helpen om de verspreiding van de ziekte te bemoeilijken. Ook wordt gezocht naar minder gevoelige essen.

Bekijk het filmpje op de site van Staatsbosbeheer.

 

 

Examenstress

Geslaagd voor het examen! Bron: Wikimedia Commons. Public Domain.De eindexamens zijn weer bezig. Een spannende tijd, evenals het wachten op de uitslag. Ook planten in de land- en tuinbouw moeten heel wat toetsen ondergaan. Er vinden regelmatig keuringen plaats om te zien of ze ziektevrij zijn, waarbij de eisen soms aangescherpt worden. Als de planten de test goed doorstaan, krijgen ze een certificaat, een soort diploma. Dat is onder andere van belang als het plantmateriaal bedoeld is voor de im- of export.

Veredelaars houden er van om plantjes al in een zo vroeg mogelijk stadium te testen. Het liefst als het nog zaailingen zijn. Ze zijn dan op zoek naar een plantje met goede eigenschappen, dat bestand is tegen bijvoorbeeld droogte ( ¤ geschikt / ¤ ongeschikt).

Zelfs na de oogst worden planten en vruchten nog onderworpen aan allerlei toetsen. De NVWA controleert of er geen residuen van gewasbeschermingsmiddelen aanwezig zijn op ons voedsel. Het blijkt dat Nederlandse producten prima scoren op dat gebied.

Eikenprocessierups te lijf!!

Het tweestippelig lieveheersbeestje ( Adalia bipunctata). Auteur:Entomart, Bron:Wikimedia Commons. GFLD.
Tweestippelig lieveheersbeestje inzetbaar in strijd tegen eikenprocessierups

De strijd tegen de eikenprocessierups is weer begonnen. De eerste rupsjes zijn op 5 april in het zuiden van Limburg uit het ei gekropen. De rest van het land is de afgelopen weken gevolgd. Deze jonge rupsjes zijn nog brandhaarvrij. Ze moeten eerst een paar keer vervellen voordat ze voorzien worden van de irriterende brandharen. De verwachting is dat vanaf 15 mei de overlast begint.

Voor veel gemeenten is dit het moment om de beestjes te lijf te gaan. De kleine rupsjes zijn nu gevoelig voor bespuiting met een biologisch middel, bestaande uit microscopisch kleine wormpjes. Deze nematoden dringen de rups binnen en laten daar een bacterie vrij die het karwei afmaakt. De bestrijding moet bij voorkeur ‘s nachts gebeuren omdat de nematoden gevoelig zijn voor zonlicht.

Beter zou het zijn als er van nature een biologisch evenwicht zou ontstaan in de eiken in ons land. Hiervoor zijn geschikte natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups nodig. Onlangs is het onschuldig ogende tweestippelig lieveheersbeestje ontdekt als mogelijke kandidaat. Bekijk hier een filmpje waarin een larve van deze lieveheersbeestjessoort een rups verorbert, met huid en haar!
Bekijk meer natuurlijke vijanden>>

Bijzondere weetjes

Bij op paardenbloem, overdekt met stuifmeel. Auteur: Guerin Nicholas. Bron: Wikimedia Commons, GFDL.
Bij, overdekt met stuifmeel.

Wist je dat..

  • … bijen de hele winter niet poepen? Ze houden het op totdat ze in het voorjaar de eerste vlucht buiten de korf kunnen maken.
  • .. iedere bij een eigen persoonlijkheid heeft? Net als in Bee Movie.
  • … bijen en hommels onmisbaar zijn voor de bestuiving van voedselgewassen? Zonder bijen geen aardbeien!
  • … studenten van Hogeschool Fontys chips uitdelen aan bijen?
  • … 2012 het jaar van de bij is?
  • … bijen soms op mysterieuze wijze verdwijnen?

Monden dicht!

Huidmondje van bonenblad met kiemende roestsporen. Auteur: H.F.Schwartz, Colorado State University. Bron: Wikipedia. Copyright CC.
Een huidmondje wordt belaagd door schimmeldraden.

Wat is in een stresssituatie de overeenkomst tussen een leraar en een plant ? Het antwoord luidt dat bij beiden stress leidt tot de opdracht “Monden dicht!”. In het geval van de leraar zal deze oproep bedoeld zijn voor de monden van anderen (meestal leerlingen), terwijl een plant zijn eigen (huid)mondjes zal sluiten.

Het aantal en de werking van huidmondjes zijn van groot belang voor het beschermen van planten tegen ziekten en stress. Ziekteverwekkers, zoals bepaalde schimmels, dringen de plant binnen door de huidmondjes. En bij watertekort (droogtestress) reageert een plant met het sluiten van haar huidmondjes. Het plantenhormoon brassinosteroide bepaalt of een plant veel of weinig huidmondjes ontwikkelt. Gentse wetenschappers hebben nu ontdekt hoe dat in zijn werk gaat.
Lees meer>>

Ziekzoeker

De ziekzoekrobot in actie op een testveld met tulpen. Foto en copyright: WUR-PPO.
Ik zie, ik zie wat jij niet ziet en het is ziek!

Jan Smit heeft zijn eigen tulp gekregen en de Keukenhof trekt de komende maanden weer bussen vol toeristen. Kortom, het is weer tulpentijd! Dat betekent dat ook de ziekzoekers weer aan de slag moeten. Want hoewel ‘ziekzoeker’ in de meeste beroepskeuzetesten niet voorkomt, is dit toch echt een bestaand beroep.

Een ziekzoeker loopt door een bloeiend tulpenveld op zoek naar afwijkende, viruszieke tulpen. De zieke exemplaren verwijdert hij handmatig zodat het virus zich niet verder over het veld verspreidt. Een tijdrovende bezigheid, waarvoor jarenlange ervaring vereist is. Daarom wordt er een robot ontwikkeld die het werk kan overnemen.

Op de foto zie je zo’n ziekzoekrobot. Onder het witte zeil, bedoeld om zonlicht buiten te houden, zoeken geavanceerde camera’s naar zieke bladeren met een afwijkende lichtweerkaatsing. De herkenning van de zieke planten verloopt goed, maar aan de eliminatie van de gespotte exemplaren door de robot wordt nog gewerkt.

Meer info:

Cisgenese veilig

Appelschurft (Venturia inaequalis). Foto en copyright: PPO-FruitHet Europese instituut voor voedselveiligheid (EFSA) is na jaren van onderzoek tot de conclusie gekomen dat cisgenese niet valt onder genetische modificatie. En dat cisgenese veilig is voor mens en milieu. Leuk en aardig, maar wat ìs cisgenese? Cisgenese en transgenese zijn eigenlijk dezelfde technieken. In beide gevallen wordt gericht een gewenst gen, bijvoorbeeld een gen tegen een bepaalde plantenziekte, in een plant ingebouwd. Bij transgenese kan dit gen afkomstig zijn van elk willekeurig ander organisme, dus een andere plantensoort maar ook een bacterie. Bij cisgenese is het nieuwe gen altijd afkomstig van dezelfde plantensoort. Een cisgenese-plant zou dus ook via klassieke veredelingsmethoden, zoals kruisen, kunnen ontstaan. Alleen gaat cisgenese vele malen sneller en veel gerichter. Plantenveredelaars verwachten door de uitspraak een grote stap vooruit te kunnen maken.

 

Bloemen van de Valentijn Helpdesk

Rode roos. Foto: USDA, ARS. Public Domain. Een enkele roos, lekker geurende hyacinten, een bosje voorjaarstulpen of een groot veldboeket. Bijna iedereen vindt het leuk om bloemen te krijgen. En Valentijnsdag is zo’n dag waarop door sommige mensen (lees: vrouwen) vol spanning wordt uitgekeken naar de partner die met een bloemetje komt aanzetten. Volgens onderzoek leidt dat in veel gevallen tot een jaarlijks terugkerende teleurstelling met minder romantische gevolgen. Om dit te voorkomen heeft het Bloemenbureau Holland een heuse Valentijn Helpdesk opgezet. Wie wil kan daar zijn favoriete boeket uitkiezen en zijn partner opgeven. Die partner (lees: man) krijgt vervolgens een melding van de helpdesk waarin hij geattendeerd wordt op de bloemenvoorkeur van zijn geliefde en de datum 14 februari. Als deze overduidelijke hint nog geen boeket oplevert, dan is het op bloemengebied waarschijnlijk een verloren zaak binnen de relatie.

Bekijk de Valentijn Helpdesk.

Loodvreters

Rode sprinkhanen met parasitaire schimmel Metarhizium anisopliae. Bron: Wikimedia. Foto: C. Kooyman. Public Domain.
Sprinkhanen bedekt met de groene loodvretende schimmel. 

Parasitaire schimmels die leven ten koste van planten of dieren hebben ieder hun eigen dieet. De meeste parasitaire schimmels zijn nogal kieskeurig en beperken zich tot één of enkele soorten. Ze zijn dan ook heel geschikt om gericht in te zetten bij biologische bestrijding. Zo bestaat er een varieteit van de schimmelsoort Metarhizium anisopliae die sprinkhanen aantast en doodt. Sprinkhanen kunnen in Afrika veel schade aan landbouwgewassen veroorzaken en de hele oogst opvreten.
Onlangs is van deze en een andere bodemschimmel die insecten parasiteert, ontdekt dat ze meer op het menu hebben staan dan alleen sprinkhaan of kever. Ze zijn namelijk in staat om lood in de bodem om te zetten in chloropyromorfiet. Deze stof is veel minder schadelijk voor het milieu dan het giftige lood. Wetenschappers denken dat de schimmels in de toekomst ingezet kunnen worden om met lood verontreinigde bodems schoon te maken. Hopelijk krijgen de schimmels dan wel een insectentoetje, want zo’n loodmaaltijd ligt behoorlijk zwaar op de maag.

Lees meer over deze lood- en sprinkhaanvreters >>

De koninklijke heg

Buxushagen bij Het Loo. Bron: Wikimedia Commons. Auteur: Pingu 1963, CCby .
De bedreigde buxushagen in de paleistuin van Het Loo

Je kent ze wel, die strak gesnoeide struiken in paleistuinen. Engeland en Frankrijk zijn goed voorzien, maar de tuin van Paleis Het Loo doet het ook niet slecht met een buxushaag van in totaal 27 kilometer lengte. Helaas zijn het zware tijden voor de koninklijke heggetjes. Al enige tijd worden de planten belaagd door een schimmel (Cylindrocladium buxicola), die donkerbruine vlekken veroorzaakt op de bladeren en stengels van de keurige struikjes.

Tot overmaat van ramp rukt sinds kort ook nog de buxusmot op. De rupsen van deze uit Azië afkomstige mot veroorzaken vraatschade. Verder ontsieren ze de planten met spinseldraden en rupsenpoep. Tot nu toe is de buxusmot slechts op enkele plekken in ons land gesignaleerd, maar de vrees bestaat dat hij zich verder zal gaan uitbreiden.

 

Kerstbestemming

Kerstbomen wachten op hun nieuwe bestemming. Bron: Wikipedia. GFDL
Wat is Kerstmis zonder kerstboom?!

Wil je er even relaxed tussenuit in de kerstvakantie? Ga dan een dagje naar Den Haag en bezoek de tentoonstelling Plantastic. Deze internationale expositie heeft Mechelen en Liverpool al aangedaan en is nu neergestreken in het Museon in Den Haag.Ontdek door interactieve spellen en activiteiten dat planten onmisbaar zijn als voedsel, als energiebron, als luchtververser en als versiering. Wil je alvast een voorproefje, speel dan het spel Look Out! Met Kerstmis zijn planten natuurlijk onmisbaar. Denk maar aan alle versierde kerstbomen in huizen en tuinen. En zonder de cacaoboom zouden er geen chocoladekransjes zijn. Maar ook wierook, door één van de drie koningen meegenomen naar het stalletje, is een plantaardig product. Het wordt gewonnen uit de hars van wierookbomen in Afrika. Door bosbranden, houtkap en schadelijke, vraatzuchtige langhoornkevers is er een grote achteruitgang van wierookbossen. Lees meer>>

 

Reizende DNA-lab wint miljoen

DNA sequence. Bron: Wikimedia Commons, Public Domain.
Een stukje van een DNA-sequentie

Misschien heb jij ook wel eens een practicum gevolgd van de Reizende DNA-labs. Studenten komen dan op school en nemen apparatuur en spullen mee om zelf in de klas genetisch onderzoek te doen. Het centrum dat dit organiseert heeft nu een prijs gewonnen van 1 miljoen euro.
De Reizende DNA-labs hebben keuze uit verschillende onderwerpen, van DNA uit kankercellen tot forensisch DNA-onderzoek. Er is natuurlijk ook een plantenziektekundig practicum. Hierbij ga je uitzoeken welke plantjes een resistentiegen tegen ziekmakende aaltjes hebben.
Klik hier voor meer informatie.

 

Vreemde types met blingbling

Biet met rhizomanie. Foto: Ko Verhoeven. Bron en copyright: nVWA.
Een biet met een baard, het gevolg van een virusziekte.

De laatste tijd worden er steeds meer vreemde types gesignaleerd in suikerbietenvelden. Het gaat hier om een nieuwe variant van het bietenvergelingsvirus. Dit is een plantenvirus dat suikerbieten infecteert en de ziekte rhizomanie veroorzaakt. Een zieke biet krijgt last van baardgroei: op de biet ontstaan een heleboel dunne haarworteltjes waardoor het net lijkt of de biet een baard heeft. Bovendien neemt het suikergehalte in de biet af en bovengronds kleuren de bladeren geel. Zo’n zieke bietenplant wordt een blinker genoemd.Er bestaan verschillende typen van het rhizomanievirus. In Nederland komen type A en B voor, maar de laatste jaren duikt er steeds vaker een variant van het type A virus op. Deze nieuwe variant kan planten die normaal resistent zijn tegen de ziekte toch besmetten. Oppassen dus voor vreemde types met veel bling bling!

 

Hoe weet je nu met wat voor type je te maken hebt? Bekijk dit filmpje en je weet het.

 

 

Eten met 7 miljard mensen

Beschuit met muisjes.
Beschuit met muisjes voor de 7 miljardste mens.

Ergens rond 31 oktober is de 7 miljardste aardbewoner geboren. In een groot deel van de wereld staan dan niet meteen de beschuiten met muisjes klaar. Integendeel, het is soms maar de vraag of er zowiezo iets te eten is.

Kennis van planten is nuttig om meer voedsel te produceren, bijvoorbeeld door het telen van planten die goed tegen droogte of tegen plantenziekten kunnen. Maar daarnaast moet de verdeling van het voedsel ook eerlijk zijn, waarbij politiek en economie een grote rol spelen.

Toch moet het mogelijk zijn om 7 miljard mensen te voeden. “Het kán, maar of het lukt is iets anders”, zegt Prem Bindraban. Luister naar een fragment van BNR Nieuwsradio, waarin deze onderzoeker van Wageningen University zijn visie geeft op het wereldvoedselprobleem.

Paddenstoelen plukken?

Website waar bijna Alles over Paddenstoelen te vinden is.Eigenlijk zijn ze heel het jaar te vinden, maar in de herfst schieten ze overal als paddenstoelen uit de grond: paddenstoelen. Een kleine boswandeling levert al een heleboel verschillende exemplaren op. Niet alleen met het oog, maar ook op de reuk afgaand kun je ze vinden. Je moet namelijk wel heel erg verkouden zijn om ongemerkt langs een stinkzwam te kunnen lopen.

Eetbare paddenstoelen plukken is de laatste tijd populair in ons land. Maar zelf een maaltje bij elkaar scharrelen is natuurlijk niet zonder risico. Je moet goed weten welke zwammen eetbaar zijn en welke giftig. Bovendien valt het plukken van grote hoeveelheden paddenstoelen onder de Stroperijwet en is dus verboden.

Paddenstoelen zijn schimmels. Het grootste deel van de schimmeldraden (het mycelium) groeit ondergronds. De bovengrondse paddenstoelen verspreiden de sporen. Kan het voor de paddenstoelenstand dan kwaad om ze te plukken? Luister naar een expert die serieus zwamt over zwammen in dit fragment van Hoezo radio.

Wil je nog veel meer over paddenstoelen te weten komen? Bekijk dan eens de nieuwe website: Alles over paddenstoelen.

Zombie gen

Een zombierups. Foto en copyright: K. Hoover and M. Grove.
Een zombierups hangt vaak in deze houding aan een blad of tak.

Het zou niet misstaan in een horrorfilm: een virus dat je infecteert en je zo manipuleert dat je naar de top van een boom klimt, waarna je lichaamsinhoud langzaam naar beneden druppelt en zo nieuwe slachtoffers besmet. Helaas is dit voor sommige rupsen geen fictie, maar de harde werkelijkheid.
De veroorzaker van dit zombiegedrag is een baculovirus. Recent is ontdekt welk virusgen de rupsen er toe aanzet naar de boomtop te kruipen. Het blijkt dat dit “zombiegen” het vervellingshormoon van de rups uitschakelt, waarna de rups eerder geneigd is naar boven te klimmen.

Baculovirussen komen van nature overal voor en parasiteren vooral op larven van vlinders en motten. In de tuinbouw worden baculovirussen al sinds tientallen jaren ingezet als biologische bestrijder. Het spuiten van baculovirus preparaten in appelboomgaarden houdt de rupsen van de Floridamot onder controle. Ter geruststelling: baculovirussen kunnen planten en zoogdieren niet infecteren.

Lees meer over zombierupsen en baculovirussen.

 

 

Spannende match op het voetbalveld

Kop van een engerling van de meikever. Foto: J.K. Lockener. Bron: Wikimedia. GFDL.
De engerling is een geduchte tegenstander

Het is de laatste tijd op veel voetbalvelden uitkijken geblazen. Niet voor de tegenstander maar voor losliggende graszoden, die een lelijke struikelpartij of blessure kunnen opleveren. Oorzaak zijn engerlingen, de larven van onder andere de meikever. De witte, rupsachtige verschijningen leven ondergronds waar ze zich voeden met plantenwortels en zo de mooie groene grasmat ondermijnen. De engerlingen vormen een lekker hapje voor kraaien en andere vogels die tijdens hun zoektocht het veld nog meer beschadigen. Sommige clubs hebben de eerste wedstrijden van dit seizoen al uitgesteld (zie ook dit filmpje).

De engerlingen zijn behoorlijk lastig aan te pakken. Biologische bestrijding door middel van aaltjes kan helpen om de grasmat te herstellen. Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn microscopisch kleine wormpjes. Ze dringen de engerlingen binnen en infecteren hen met een dodelijke bacterie. Vervolgens voeden en vermeerderen de aaltjes zich in de dode engerling: 1-0 voor het aaltjesteam.

Ook tegen andere insectensoorten worden soms aaltjes ingezet, bijvoorbeeld tegen de eikenprocessierups. Wil je zelf eens een experiment uitvoeren met parasitaire aaltjes? Bekijk dan het profielwerkstuk De Slug Invaders over biologische gewasbescherming.

 

Plantenhormonen en rupsenspeeksel

Rups van koolwitje op kool. Foto: Rasbak. Bron: Wikimedia Commons, GFDL.
Rups van een koolwitje doet zich tegoed aan een koolplant 

Ook planten kunnen soms last hebben van hun hormonen. En sommige rupsen maken daar graag gebruik van. Hormonen in planten spelen een belangrijke rol bij de verdediging van de plant tegen aanvallers van buitenaf, zoals schimmels, bacteriën en insecten. Om dit allemaal te coördineren maakt de plant gebruik van hormonen.Sommige rupsen proberen de plant om de tuin te leiden met een stofje dat in hun speeksel zit en dat de afweer in de war schopt. Pas geleden is ontdekt dat de plant hier niet intrapt en er iets op gevonden heeft. Lees meer>>

 

Plantenseks en SOA’s

Aantasting van peer door Erwinia amylovora. Bron: Wikimedia commons, GFDL.
Zwarte peren en dood blad als gevolg van de plantensoa bacterievuur

Bloemetjes, bijtjes en waarschuwingen voor soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen). Je hebt er in de biologieles vast ook wel eens voorlichting over gehad. Maar hoe zit dat eigenlijk bij planten? Zijn er ook seksueel overdraagbare plantenziekten? Ja dus.
Eigenlijk niet zo vreemd want als er iets met bloemetjes en bijtjes te maken heeft dan is het wel plantenseks. Insecten die planten bestuiven gaan van bloem tot bloem. Op die manier kunnen ze ook plantenziekten verspreiden, zoals bacterievuur. Bacterievuur wordt veroorzaakt door de bacterie Erwinia amylovora en is erg besmettelijk en schadelijk. Bijen kunnen de bacterie overbrengen bij het bestuiven van meidoorns en appel- en perenbomen.

Planten-soa
Sommige planten doen het zonder insecten, namelijk door windbestuiving. Ook dan is het oppassen geblazen dat ze niets oplopen omdat sommige ziekteverwekkers in het stuifmeel voorkomen. Bijvoorbeeld het gerstestreepmozaïekvirus dat via het stuifmeel van een zieke plant overgebracht wordt naar de stamper van een bloem van een gezonde plant. Na bevruchting raakt de ontvangende plant geïnfecteerd. Dit is dus een echte planten-soa.