Wat is het nut van biodiversiteit?

Biodiversiteit. Het is een term die je tegenwoordig vaak hoort. Maar wat is biodiversiteit eigenlijk? En waarom is het zo belangrijk? En welke rol speelt biodiversiteit bij plantgezondheid en klimaatverandering?

Met biodiversiteit wordt de verscheidenheid aan dieren- en plantensoorten en micro-organismen bedoeld. Die organismen zijn onderling op elkaar ingesteld en vormen samen ecosystemen. Die ecosystemen dragen bij aan schone lucht en water en aan een gezonde bodem. Hoe meer verschillende soorten in een ecosysteem, hoe flexibeler het kan omgaan met veranderingen.

Koolmees met een rups om aan zijn jongen te voeren (foto Pixabay). Lees hieronder wat dit met biodiversiteit, klimaatverandering en plantenziekten te maken heeft.

Biodiversiteit en plantenziekten

Een grote biodiversiteit is ook belangrijk om plantenziekten te beheersen. Wanneer er evenwicht is met voldoende natuurlijke vijanden, dan blijven ziekten en plagen beter onder controle. Dit is zeker belangrijk met de huidige klimaatverandering. Hogere temperaturen kunnen de interactie tussen plaag en natuurlijke vijand namelijk verstoren.

Plantenziekten en klimaatverandering

Bijvoorbeeld de rupsen van de wintervlinder (Erannis defoliaria) ontwikkelen zich de laatste jaren sneller doordat het warmer is (temperatuur gestuurd). Ze komen eerder in het voorjaar uit en vreten de bladeren van bomen kaal. Normaal gesproken worden de rupsen door koolmezen gevoerd aan hun jongen. Maar de ontwikkeling van koolmezen is niet vervroegd (want lichtprikkel gestuurd) en dus komen de jonge rupsen te vroeg in het jaar voor de jonge koolmezen. Het gevolg is dat de koolmezen een voedselprobleem hebben en de boom een rupsenprobleem.

Klimaatverandering en biodiversiteit

Voor zowel de mezen als de boom geldt dat ze voordeel hebben bij een grote biodiversiteit. Als er veel verschillende insectensoorten zijn, dan is er voor de koolmezen vervangend voedsel. En voor de plant zijn er hopelijk andere natuurlijke vijanden van de rupsen vroeg in het voorjaar. Biodiversiteit kan dus de impact van klimaatverandering op plagen en ziekten verminderen.

Zoete aardappel chips of stamppot?

Een maaltijd met zoete aardappel in Ghana (foto: USDS , Public Domain).

De Nederlandse winters worden warmer en natter. In de zomer zijn er vaak lange droge periodes met erg hoge temperaturen. Dat heeft natuurlijk ook effect op planten. Door verdroging, wateroverlast en verzilting van de bodem zijn de opbrengsten vaak lager. Dan kun je als boer een paar dingen doen. Het eerste is proberen om de omstandigheden toch zo gunstig mogelijk te maken voor je gewas. Bijvoorbeeld door wateropvang bij extreme regen en een slim druppelirrigatiesysteem bij droogte.

Een tweede optie is om over te stappen op een ander gewas. In plaats van aardappelen, ga je zoete aardappelen (bataat) telen. De subtropische plant blijkt het inderdaad aardig te doen in het huidige Nederlandse klimaat. Ook wordt geëxperimenteerd met kiwi, druiven, quinoa en zelfs rijst en thee. Door de lokale productie is er ook minder transport nodig.

Honger
Hoewel er lokaal nieuwe kansen ontstaan, is de klimaatverandering wel een bedreiging voor de wereldwijde voedselvoorziening. In Afrikaanse landen als Ethiopië en Somalië zijn al meerdere jaren op rij oogsten verloren gegaan door droogte, afgewisseld met extreme neerslag. Het veroorzaakt grote problemen. Het zaaien van droogtebestendige gewassen en de aanplant van bomen kan (op termijn) helpen.

Springende genen in kool

Broccoli, spitskool, rode kool, spruitjes, bloemkool… Al deze koolgewassen behoren tot dezelfde plantensoort, namelijk Brassica oleracea. Toch zien ze er allemaal anders uit. En ze verschillen ook in smaak, voedingsstoffen en in weerbaarheid tegen droogte en plantenziekten. Hoe kan dat? Zoveel verschillen binnen één soort?

Al deze verschillende kolen horen tot een en dezelfde soort (opstelling en foto: ChengCheng Cai, Guusje Bonnema en Johan Bucher).

De verschillen zijn deels te verklaren doordat koolplanten een groot genoom hebben met veel verschillende genen. Maar dat is het niet alleen. Onderzoekers hebben ontdekt dat transposons een belangrijke rol spelen. Dit zijn kleine stukjes DNA die ‘rondspringen’ en op allerlei plaatsen in het DNA kunnen opduiken. Deze transposons (of springende genen) beïnvloeden de activiteit van de genen die in hun buurt liggen. Ze werken als het ware als de aan/ uit knoppen en de dimmers van de buurgenen. Wanneer bepaalde genen ‘harder of zachter aanstaan’, heeft dat invloed op de eigenschappen van de plant.

Deze kennis is dus erg nuttig bij het selecteren van rassen die beter bestand zijn tegen ziekten of die bijvoorbeeld minder temperatuurgevoelig zijn.

Bekijk ook eens het Practicum over Geheimen van het Koolgewas

Planten ruiken gevaar

Planten ruiken het als er gevaar dreigt.  Wanneer bijvoorbeeld een rups van een plant eet, dan maakt die plant een alarmstofje aan. Dit komt vrij in de lucht en de buurplanten ‘ruiken’ deze waarschuwing via hun huidmondjes. Onmiddellijk reageren ze door het activeren van hun verdediging: ze maken alvast het stresshormoon jasmonzuur aan of brengen hun defence genes in stelling. Hierdoor is een plant voorbereid op het gevaar dat komen gaat en dus weerbaarder.

Bron: Artikel “Green leaf volatile sensory calcium transduction in Arabidopsis” – Nature.  Bekijk hier de video’s

Japanse onderzoekers hebben dit ‘gevaar ruiken’ nu zichtbaar gemaakt in een video: in een laboratorium opstelling is een alarmstofje (een zogenaamde vluchtige organische stof VOG) in de lucht gebracht bij een plant en vervolgens is de opbouw van Ca2+ in het blad gefilmd m.b.v. fluorescentie (Ca2+ is een van de eerste stappen in de keten van de verdedigingsreactie).
Bekijk de video’s

Overigens reageren niet alleen buurplanten op de alarmsignalen van een beschadigde plant. De vluchtige stofjes in de lucht trekken ook sluipwespen en andere hulptroepen aan…. Meer>>

2x last van klimaatopwarming

Door de opwarming van de aarde zijn onze winters minder koud. Dit betekent meer overlevingskansen voor insecten en andere plantenparasieten, die van warmte houden. Neem nu bijvoorbeeld wortelknobbelaaltjes. Dit zijn nematoden die in de bodem leven en plantenwortels aantasten, vaak met misvormingen tot gevolg. Bepaalde soorten knobbelaaltjes kwamen vroeger alleen in Noord-Afrika en Zuid-Europa voor, maar zijn nu ook al in Midden-Frankrijk gesignaleerd.

Om een goed beeld te krijgen van de opmars nemen onderzoekers bodemmonsters, vanaf Zuid-Turkije tot Noord-Duitsland om de 200-300 km. Ze gaan de waarnemingen in kaart brengen en met behulp van een model voorspellingen doen. Op basis daarvan kunnen dan (voorzorg)maatregelen genomen worden.

Gaten in verdediging plant
Maar de bodemtemperatuur heeft niet alleen effect op de plantenbelagers. Het kan ook de groei en andere processen van de plant zelf beïnvloeden. Zo werkt bij een temperatuur van 28 graden of hoger een aantal belangrijke resistentiegenen van planten niet meer. Er vallen dus gaten in de verdedigingslinie van de plant! Onderzoekers zijn op zoek naar wat precies de achterliggende moleculaire mechanismen zijn. Als we beter snappen hoe het werkt, dan kunnen we met die informatie gewassen zoeken, die beter bestand zijn tegen de klimaatverandering.

Chocoladevirus

De chocoladeletters van Sinterklaas zijn nauwelijks op of er liggen al weer volop kerstkransjes en chocolade kerstmannetjes. Lekker!!

Ben jij ook zo dol op chocola? Misschien weet je dan wel dat cacao (het belangrijkste ingrediënt van chocolade) de afgelopen tijd steeds duurder is geworden. Begin december bereikte de cacaoprijs de hoogste stand in 46 jaar tijd. Dat zullen we in 2024 gaan merken is de verwachting. De oorzaak van de prijsstijging is schaarste van cacaobonen en dat is weer een gevolg van verschillende plantenziekten bij cacaoplanten. Schimmelziekten, droogte en extreme regenval zorgen ervoor dat de planten minder cacaobonen produceren.

Daarnaast is het cacao mild mosaic virus (CaMMV) bezig aan een wereldwijde opmars. Dit plantenvirus veroorzaakt een mozaïekpatroon op de bladeren van geïnfecteerde cacaoplanten en zorgt ervoor dat een zieke plant minder en kleinere cacaobonen produceert. CaMMV is al gevonden in cacaoplantages in de V.S., Brazilië en Indonesië. Op het moment wordt onderzocht hoe het virus zich precies verspreidt (via insecten, via zaad of bij contact tussen planten). Meer>>

Is er ook een voordeel aan de hogere cacaoprijzen? Je zou denken dat het goed is voor de kleine cacaoboeren in West-Afrika. Helaas gaat er maar een relatief klein deel van de handelsprijs naar de boeren zelf. Kun jij hier iets aan veranderen? Blijf chocolade kopen! Want het is de inkomstenbron voor de boeren. Maar wel graag chocolade van een merk dat een eerlijke prijs betaalt aan de cacaoboeren (bijv. met het UTZ-keurmerk of Tony’s).

Ook biologische banaan in gevaar

De teelt van bananen wereldwijd wordt ernstig bedreigd door de gevreesde Fusarium-schimmel TR4. Deze heeft in Afrika al vele bananenplantages vernietigd. En nu verspreidt de ziekte zich ook steeds meer in Zuid-Amerika, o.a. in de Chira Valley in Peru. Hier telen 8.000 kleine boeren zo’n 10.000 hectare biologische bananen. Het gebied produceert 25% van het wereldwijde aanbod van biologische bananen.

Een bananenplant die besmet wordt door Fusarium is niet te redden. Als de ziekte toeslaat, gaat de bananenplant te gronde en is de bodem vele jaren besmet.

Wat kunnen we doen?
• Resistentie-veredeling: het ontwikkelen van een banaan die ongevoelig is voor TR4.
Echter, een resistentie kan ook weer doorbroken worden door de schimmel, en dat is wat er nu ook gebeurt (zie video). Bovendien kost het ontwikkelen van nieuwe resistente rassen veel tijd. Waarschijnlijk duurt dat nog 5 jaar en zijn er op z’n vroegst pas in 2028 nieuwe rassen.
• Ondertussen de boel in de gaten houden door monitoring (luchtfoto’s vanuit vliegtuigjes) en proberen de verspreiding zoveel mogelijk tegen te gaan. Dat is lastig want de ziekteverwekker leeft in de bodem en wordt dus gemakkelijk verspreid door bijvoorbeeld grond onder schoenzolen en door overstromingen.
• Bananenplanten in potten telen in plaats van in de bodem. In schone potgrond kunnen ze niet besmet raken.

Meer over bananenziekten in Shocking stories: Going bananas

Pompoenen voor Halloween

De dagen worden korter, de boombladeren verkleuren langzaam maar zeker en de paddenstoelen schieten weer als paddenstoelen uit de grond. Dat betekent dat het bijna Halloween is…. En daar horen natuurlijk pompoenen bij.


Pompoenen kweken is relatief eenvoudig. Het zijn gemakkelijke planten die snel groeien en weinig last hebben van plantenziekten. Alleen de ziekte ‘echte meeldauw’ wil nog wel eens de kop opsteken bij pompoenplanten. Echte meeldauw wordt veroorzaakt door een schimmel. Op de plekken op het blad waar de schimmel groeit, ontstaan witte plekken. Deze witte waas kan zich aan het einde van de zomer snel uitbreiden over het hele blad, waarna het blad afsterft.
Wanneer het blad met een wit laagje bedekt is, kan de plant minder of niet fotosynthetiseren en zal de pompoen minder hard groeien. Maar de schimmel tast de pompoen zelf niet aan. Dus je kunt ze nog gewoon oogsten en gebruiken met Halloween.

Weekend van de Wetenschap

Op 7 en 8 oktober hebben veel onderzoeksinstituten en universiteiten een Open Dag. Kom ook een kijkje nemen? Benieuwd waar die wetenschappers heel de dag mee bezig zijn? Wil je zelf een proef uitvoeren in het laboratorium? Altijd al een keer DNA willen isoleren uit fruit? Interesse in de natuur, scheikunde of de nieuwste innovaties? Ga mee met een rondleiding door een plantenkas of speel het Pokemon evolutiespel. En nog veel meer. Bekijk alle hotspots hier>>

Duik onder het maaiveld!

Bijna dierendag! Dus is het ook weer tijd voor een bodemdierensafari, op zoek naar dat onmisbare leven onder onze voeten. Tijdens de Bodemdierendagen zullen weer vele honderden mensen in het hele land als citizen scientist meezoeken: van vrijdag 22 september tot en met zondag 8 oktober. Zo komen we samen meer te weten over de gezondheid van de bodem in onze steden en dorpen. Want onze planten (en dus wij ook) kunnen niet zonder een gezonde bodem!

Gewoon in de achtertuin!
Veel mensen verwachten het niet, maar onder hun (soms strak) gemaaide gazonnetje ligt een hele wereld. Die van de bodemdieren! In de film Onder het Maaiveld- junior is dat prachtig te zien. Er zijn wel duizenden verschillende soorten kevers, spinachtigen, slakken enzovoort. Met elk hun eigen rol. En dat alleen al in Nederland. Voor een safari hoef je dan ook niet naar de tropen: duik lekker in je eigen achtertuin, het park om de hoek of de tuin op school. Wat leeft er eigenlijk onder jóuw maaiveld?

Waarnemingen belangrijk
De site www.bodemdierendagen.nl staat weer klaar voor alle waarnemingen. Jouw waarneming wordt gebruikt voor het onderzoek van verschillende universiteiten en onderzoeksinstellingen.
Meer>>

Boom van de toekomst heeft geen last van bloedingsziekte

In elk dorp en iedere stad staan ze: monumentale kastanjebomen. Op het schoolplein, in het park, bij het terras op de markt of naast het bankje van de ijssalon. Iedereen weet niet beter of die grote kastanjeboom stond er en zal er ook altijd blijven staan. Toch?!

Helaas zijn de afgelopen 20 jaar veel paardenkastanjes (Aesculus hippocastanum) aangetast door een ziekte, de kastanjebloedingsziekte, veroorzaakt door een bacterie. De enige duurzame oplossing op de lange termijn is bomen aanplanten die minder gevoelig zijn voor deze bacterie (Pseudomonas syringae pv. aesculi). Daar wordt aan gewerkt!

Met een speciaal ontwikkelde methode hebben onderzoekers een heleboel verschillende kastanjebomen gescreend op hun gevoeligheid voor de bloedingsziekte. De bomen werden kunstmatig met de bacterie geïnfecteerd en in het jaar erna werd gekeken of ze ziektesymptomen kregen. Er bleken grote verschillen in gevoeligheid voor de kastanjebloedingsziekte te bestaan tussen kastanjes onderling. Een aantal bomen had duidelijk veel minder last van de bacterie. Deze bomen kunnen in de toekomst gebruikt worden om te vermeerderen en aan te planten.

Het is een mooi voorbeeld van praktisch plantenziektekundig onderzoek met als uiteindelijk resultaat gezonde kastanjebomen in stad en land,  ook in de toekomst.

Meer over de kastanjebloedingsziekte  en andere boomziekten.

Liever geen plantjes mee naar huis!

“Neem geen planten mee vanaf je vakantieadres!”,  is de oproep. Planten of stekjes uit het buitenland kunnen namelijk plantenziektes bij zich dragen, die we liever buiten Nederland houden. Een berucht voorbeeld is de Xylella-bacterie. Import van deze plantenbacterie kan zeer ernstige gevolgen hebben, niet alleen voor de agrarische sector, maar ook voor de natuur, parken en tuinen in Nederland.

Het ziet er zo lieflijk uit en het ruikt zo lekker… Toch is het niet verstandig om lavendel of andere planten mee terug te nemen van je vakantie, want er kan een plantenziekte in schuilen (foto: Pixabay).

Xylella fastidiosa wordt razendsnel verspreid door schuimcicades, een insect dat ook in Nederland veel voorkomt. De Xylella-bacterie is niet gevaarlijk voor mensen, maar wel een risico voor ruim 300 plantensoorten. Zo zijn er sinds 2013 in Italië al 2 miljoen olijfbomen gekapt vanwege deze bacterie. Maar ook bijvoorbeeld druif, braam, pruim, eik en andere boomsoorten kunnen worden aangetast. En lavendel. Inmiddels is de bacterie ook al opgedoken in Frankrijk, Spanje en Portugal.

Ernstige gevolgen
’Bij een uitbraak van Xylella fastidiosa moeten alle voor Xylella gevoelige planten in een straal van minimaal 50 meter rondom een besmetting vernietigd worden. In tuinen, boomgaarden, parken, bossen, overal. En in een straal van 2,5 kilometer rondom een besmet gebied mag 4 jaar lang geen vatbare plant meer vervoerd worden: het gebied gaat in quarantaine. Geen nieuwe planten in de tuin dus, maar ook geen handel voor tuincentra, telers en geen export.

Wat kun jij doen?
Of liever gezegd: ‘wat kun je beter niet doen?’  Neem als vakantieganger geen plantjes mee terug van vakantie! Je kunt niet altijd aan een plant zien of die besmet is. Koop de plant, die je aan je vakantie herinnert, gewoon in Nederland. Zo houden we Xylella en andere plantenziektes buiten de deur.

10 vragen en antwoorden over Xylella >>

Madelief wint verkiezingen

De uitslag is bekend! Het madeliefje is verkozen tot Nationale Bloem van Nederland.
Dit waren de kandidaten waarop gestemd kon worden:

Het zijn allemaal typische Nederlandse planten, die je overal in het land tegenkomt. Je vindt ze in parken, langs het fietspad, in de tuin of als ‘onkruid’ op de stoep. Ze worden niet door de mens aangeplant, maar komen hier overal van nature (‘in het wild’) voor.
Het madeliefje is een bijzonder plantje; het bloeit het hele jaar door. Zelfs in de winter als het vriest heeft het nog bloemetjes. Die bloemetjes draaien in de richting van de zon en gaan open bij mooi weer. Bij regen en ’s nachts blijven ze gesloten.
Meer over het madeliefje>>

Er zijn weer verkiezingen

Dit zijn de kandidaten voor de verkiezing van de Nationale Bloem van Nederland:

Typische Nederlandse bloemen, die je overal in ons land tegenkomt. Je vindt ze langs het fietspad, in het weiland, de tuin of als ‘onkruid’ op de stoep. Zo is er o.a. het madeliefje dat zelfs in januari met vorst nog bloemetjes heeft, het fluitenkruid dat nu overal in bloei staat en de good old paardenbloem (wie kan alle pluisjes in één keer wegblazen?).
Welke van deze vijf kandidaten wordt onze Nationale Bloem?
Stem ook mee>>

Internationale Dag van de Plantgezondheid: 12 mei

Internationale Dag van de Plantgezondheid: 12 mei. Gezonde planten zijn van levensbelang!

Planten zijn onmisbaar in ons dagelijks leven. Ze zorgen voor schone lucht, een prettige omgeving en verkoeling in hete zomers. We gebruiken planten als materialen, maar het belangrijkste: ze zijn de basis van al ons voedsel. Als we niet uitkijken, gaat maar liefst tot 40% van ons voedsel verloren wanneer planten aangetast worden door plantenziekten.

Daarom hebben planten op 12 mei hun eigen dag:  International Day of Plant Health
Want gezonde planten zijn van levensbelang!

Er komt trouwens heel wat bij kijken om planten gezond te houden. Lees er alles over hier op de Scholierenwebsite en in het cahier Plantgezondheid.

 

Ondergrondse film met bijzondere cast

Vergeet Will Smith, Scarlett Johansson, Emilia Clarke en Frank Lammers. De cast van de nieuwe bioscoopfilm ‘Onder Het Maaiveld’ is veel spectaculairder! In deze film zijn de sterren namelijk poepende regenwormen, net uit het ei kruipende babyslakjes, piepkleine aaltjes en een schitterend ondergronds netwerk van schimmeldraden dat ‘samenwerkt’ met planten. De camera volgt het allemaal van dichtbij, tot diep in de bodem.
De film laat zien hoe bijzonder het leven onder de grond is, maar ook dat het direct van invloed is op ons leven bovengronds. De makers, bekend van de film De Nieuwe Wildernis, hopen dat veel kijkers van ‘ieuwww’ naar ‘ohh’ of zelfs ‘wauw’ gaan.

Nu in de bioscoop! Bekijk hier de trailer:

Bioinformatica en lekke bacteriën

Foto’s van E.coli bacteriën onder een electronenmicroscoop. Boven: controlegroep. Onder: behandeld met een antimicrobieel peptide, waardoor de membraan kapot gaat en de celinhoud (groen) uit de bacterie lekt (Bron: Wikipedia, GFDL)

Voor een goede oogst is het belangrijk om gewassen gezond te houden. Chemische middelen zijn daarbij vaak effectief. Ze beschermen planten relatief gemakkelijk en goedkoop tegen ziekten en plagen. Helaas kunnen deze middelen ook schadelijk zijn voor mens en milieu. Vandaar dat er veel onderzoek wordt gedaan naar alternatieve bestrijdingsmethoden.

Antimicrobieel peptide (AMP)
Een mogelijk alternatief is de inzet van antimicrobiële peptiden tegen ziekteverwekkers bij planten. Antimicrobiële peptiden zijn korte aminozuurstrengen (in feite kleine eiwitmoleculen) die zich hechten aan de celmembraan van een schadelijke bacterie of schimmel en op die manier lekkage van de membraan veroorzaken. De ziekteverwekker overleeft dat niet.

Data analyse
Van nature leven op of rond de plant meerdere bacteriesoorten die dit soort peptiden produceren, vooral bedoeld om concurrenten uit te schakelen. De onderzoekers proberen m.b.v. data analyse en bioinformatica een bacterie te vinden die ‘het beste peptide’ produceert. En met ‘het beste’ bedoelen ze dus een peptide dat speciaal geschikt is om micro-organismen die planten ziek maken, uit te schakelen.

In de geneeskunde wordt deze techniek met antimicrobiële peptiden al soms ingezet, bijvoorbeeld bij een infectie met een antibiotica-resistente bacterie. Peptiden werken dan nog wel. De ontwikkeling van peptiden tegen plantenziekten is nu ook in gang gezet. Het zal naar verwachting enkele jaren duren voordat er een product ligt dat in de praktijk getest kan worden.

Rol van insecten in samenleving

Geen leven op aarde zonder insecten! Maar dat niet alleen, insecten zijn ook een inspiratiebron voor mensen. Verder zijn ze ook nog eens lekker, belangrijk, mooi, nuttig en leveren ze belangrijke ecosysteemdiensten.

 

Mocht je in de buurt van Wageningen wonen / komen en tijd hebben op woensdagavond? Dan moet je zeker naar een (of meer) van deze superinteressante lezingen gaan.

 

Insecten kunnen dodelijke ziektes overbrengen, maar helpen ook bij het oplossen van moorden. Insecten zijn een inspiratie voor kunstenaars en voor ontwerpers van herentoiletten. Deze en nog veel meer onderwerpen komen aan bod in Insects and Society.

 

Deze lezingenreeks geeft een brede kijk op de rol van insecten in de samenleving:
11 januari t/m 15 maart 2023
Forum op Wageningen Campus.
Tijd: 20.00 – 22.00 uur , Toegang gratis

Vaccinatie iepen

De nieuwe vaccinatieronde tegen corona is weer gestart. Maar wist je dat er ieder voorjaar een soortgelijke prikronde is bij bomen? Iepen worden dan geïnjecteerd om hen te beschermen tegen besmetting met de iepenziekte (Dutch elm disease).

Een boom wordt gevaccineerd tegen de iepziekte (bron: video DutchTrig)

Sinds 1992 zijn al meer dan een half miljoen Nederlandse iepen gevaccineerd tegen de iepenziekte. Dit gebeurt door sporen van de schimmel Verticillium nonalfalfae in de sapstroom van de boom te spuiten. Deze sporen brengen een afweerreactie bij de iep op gang, die de boom ook beschermt tegen de Ophiostoma-schimmel die de iepenziekte veroorzaakt.

De methode werkt goed: van de gevaccineerde bomen is de laatste jaren niet meer dan 0,1% besmet geraakt. Omdat het een bewerkelijke en kostbare methode is, wordt het middel vaak toegepast bij waardevolle iepen, bijvoorbeeld in historische binnensteden (bijvoorbeeld in Den Haag: zie de video over Dutch Trig). Ook in het buitenland wordt het middel ingezet om iepen te beschermen.

Weetje: de iepenziekte wordt verspreid door de iepenspintkever (Scolytus scolytus).

Hoe zit het met de onderburen?

Klaar voor de start? Graven maar! Tijdens de 8e editie van de Bodemdierendagen zoeken weer vele honderden mensen in het hele land als citizen scientist mee naar dat onmisbare leven onder onze voeten. Dit jaar met speciale aandacht voor de bodemdieren in de stad. Maak kennis met je ‘onderburen’ tussen vrijdag 23 september en woensdag 5 oktober. Hoe hebben ze de grote droogte deze zomer overleefd?

Dieren en planten
Ieder jaar rond Dierendag (4 oktober) worden de Bodemdierendagen georganiseerd. Doe ook mee in de tuin, op het balkon of met de hele klas op het schoolplein!
Bodemdiertjes zijn ontzettend belangrijk om planten gezond te houden. Ze zorgen voor genoeg voedsel voor de plantenwortels en helpen om plantenziekten boven- en ondergronds tegen te gaan.

Stress door droogte en hitte

Het was niet te missen de afgelopen tijd: de berichten over hitterecords en watertekorten. Grasvelden kleurden geel, bomen verdroogden en stierven af, en boeren konden soms hun gewassen niet beregenen. Watertekort levert een plant veel stress en dit heeft tot gevolg dat ze vatbaarder wordt voor plagen en ziekten. En andersom. Een voorbeeld is de letterzetter, een kevertje dat gangen graaft onder de boomschors, en dat flink oprukt in naaldbossen.

Uit onderzoek blijkt nu dat planten zich bij een kleine temperatuursverhoging al voorbereiden op een hittegolf. In plaats van ‘gewoon’ te groeien, komt de plant in een stresstoestand waarbij minder zaad en vruchten worden gemaakt. Niet gunstig dus voor de oogst.

De stam van een beuk is ingepakt om te beschermen tegen zonnebrand (foto: DW).

Naast waterstress en hittestress kunnen bomen ook direct last hebben van zonlicht. Een boomstam kan – net als jouw huid – verbranden in de zon. Om dit te voorkomen krijgen bomen soms een bescherming. Dat kunnen jute doeken of kokosmatten zijn, maar het gebeurt ook dat de stam simpelweg wit geverfd wordt. Net of de boom is ingesmeerd met zonnebrandcrème.

Géén saai leven

Vanuit haar lab op de muur van Maliesingel 54 bekijkt Johanna Westerdijk de Utrechtse binnenstad (foto: Robert Oosterbroek).

‘Van een saai leven gaat zelfs een schimmel dood’. En ‘Werken en feesten vormt schoone geesten’. Het zijn uitspraken van Johanna Westerdijk. Haar vakgebied: plantenziekten en schimmels.

Johanna Westerdijk (1883-1961) is van grote betekenis geweest voor het onderzoek aan plantenziekten én ze was een kleurrijke persoonlijkheid. Bovendien was ze de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland. Haar leven was alles behalve saai.

Ruim een eeuw geleden ontdekte ze dat de beruchte iepziekte (Dutch elm disease) veroorzaakt werd door de schimmel Ophiostoma novo-ulmi.
In haar laboratorium onderzocht ze ook andere plantenziekten en startte ze met de aanleg van de grootste collectie levende schimmels ter wereld. Daarnaast hield ze wel van een feestje op zijn tijd.

Als eerbetoon is ze in augustus 2022 vereeuwigd op een muurschildering aan de Utrechtse Maliesingel 54.

 

Meer over Johanna Westerdijk>>

 

Spinozaprijs voor plantenziektekundige: hoe werkt afweersysteem plant?

De Spinozaprijs is de hoogste wetenschappelijke prijs die in Nederland uitgereikt wordt. In 2022 gaat deze prijs naar een plantenziektekundige, te weten onderzoeker Corné Pieterse van de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar het afweersysteem van planten. Planten die weerbaarder zijn tegen ziekten, helpen om oogsten veilig te stellen. Bijkomend voordeel is dat sterkere planten minder bestrijdingsmiddelen nodig hebben.

Maar hoe zorg je ervoor dat een plant een goed afweersysteem heeft? Bepaalde nuttige bacteriën die bij de plantenwortels groeien, kunnen ervoor zorgen dat een plant beter bestand is tegen ziekten. Niet alleen tegen bodemziekten, maar ook tegen schimmelziekten op de bladeren bovengronds. Pieterse onderzoekt hoe dat precies werkt en hoe je dit kunt gebruiken om planten weerbaarder te maken.

De bacteriën rond de wortel van een plant zijn mede bepalend voor de gezondheid van die plant (Pieterse et al., 2016).

Volgens de organisatie die de Spinozaprijs toekent, draagt Pieterse met dit onderzoek bij aan een toekomstbestendige landbouw en meer voedselzekerheid voor de toenemende wereldbevolking.
Meer >>

Bij speurt naar zieke aardappels

Speurhonden kennen we natuurlijk wel. Maar wist je dat bijen op een vergelijkbare manier te trainen zijn? Er bestaan bijen die een coronabesmetting bij mensen kunnen detecteren! Onderzoekers gaan nu bekijken of ze bijen ook kunnen leren om zieke aardappelplanten in een vroeg stadium te herkennen. Wanneer een plant besmet wordt door een plantenvirus (in dit geval PVY, het aardappelvirus Y), dan verandert het metabolisme van de plantencellen. De plant scheidt specifieke geurstoffen af. Onderzoek moet uitwijzen of ‘speurbijen’ dit goed kunnen waarnemen. Meer>>

Wist je trouwens dat er ook al speurhonden ingezet worden om plantenziekten op te sporen?

Exotische schimmels: 13 juni online

The Orange pore fungus (Favolaschia calocera) is een exotische schimmel (foto: Bernard Spragg, Public Domain).

Misschien ken je de term invasieve exoten al? Dat zijn planten, dieren en dus ook schimmels, die niet van nature hier voorkomen (exoten), en hier ook niet op eigen kracht gekomen zijn. Ze zijn bijvoorbeeld meegekomen met een vracht in een vliegtuig. Maar soms blijken ze hier wel prima te kunnen overleven. Zelfs zo goed dat ze af en toe bestaande organismen verdringen (invasief) en overlast of plantenziekten veroorzaken.
Een voorbeeld daarvan is de schimmel die essentaksterfte veroorzaakt. Ook de roetschorsziekte is iets om alert op te zijn omdat de schimmel die dit veroorzaakt (Cryptostroma corticale) niet alleen bomen aantast, maar ook schadelijk kan zijn voor onze eigen gezondheid.

Online uitleg
Op maandag 13 juni om 19.30 is er over deze en andere exotische schimmels een online lezing door de Nederlandse Mycologische Vereniging.
Er zijn geen kosten, ook niet-leden zijn welkom en speciale voorkennis is niet nodig.
Inloggen kan op 13 juni vanaf 19:15 uur via deze link. De lezing begint om 19.30.

Meer info