Weerbare gewassen door 1-tjes en 0-tjes

Het klimaat verandert en dat heeft ook invloed op onze gewassen. Onderzoekers willen planten graag weerbaarder maken tegen hitte, droogte, plagen en ziekten. In het project Plant-XR gebeurt dat met hulp van datawetenschappen en kunstmatige intelligentie.

Plantenbiologen van verschillende universiteiten (Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam, Wageningen University en TU Delft) werken hierbij samen met bedrijven. Ze zoeken uit welke genen en processen in een plant zorgen voor weerbaarheid. Die kennis zetten ze daarna om in modellen waarmee veredelingsbedrijven vervolgens gericht gewassen weerbaarder kunnen maken.

Het kabinet vindt dit onderzoek van groot belang om de landbouw wereldwijd duurzaam en klimaatbestendig te maken. Daarom investeert het 42 miljoen euro in het project. Dat zijn weinig 1-tjes maar wel veel 0-tjes.

24 april: Dag van de Paardenbloem

Paardenbloemen. De een vindt ze schitterend, de ander beschouwt het als onkruid. De definitie van onkruid is trouwens ‘een plant die groeit op een plek waar je m niet wilt hebben’. Aardappel kan dus ook onkruid zijn, bijvoorbeeld uitlopers op een akker waar nu graan gezaaid is.

Maar of je nu wel of geen fan bent van de paardenbloem, het is een plant die zijn nut al vaker bewezen heeft. Een paar voorbeeldjes:

  • Onderzoek:
    de ontdekking van een gen in paardenbloem is doorbraak voor de veredeling van gewassen
  • Rubberproductie:
    paardenbloem als duurzame leverancier van rubber
  • Smakelijk eten!
    In de stamppot en andere recepten
  • Plantje dat de buurt opfleurt
    Stoepplantje dat zorgt voor biodiversiteit en insecten aantrekt

En dus is dit jaar 24 april de Dag van de Paardenbloem

Zie je ze vliegen?

Motten (nachtvlinders) zijn berucht bij groenten- en bloementelers. De rupsen van o.a. de tomatenmineermot (Tuta absoluta) en de Turkse mot (Chrysodeixis chalcites) kunnen door hun enorme eetlust voor flinke schade zorgen. Om dit te voorkomen is het zaak om zo snel mogelijk actie te ondernemen als er een mot opduikt in de kas. Om in de gaten te houden of er motten zijn, worden vaak feromoonvallen of lichtvallen gebruikt, waar de motten op af komen.
Maar er is nu ook iets anders bedacht: met camera’s worden de motten, die meestal ‘s nachts rondvliegen, gespot. Maar daar houdt het niet bij op. Speciale mini-drone’s worden vervolgens naar de plek gestuurd waar de mot gesignaleerd is, volgen het insect en schakelen het uit. In de video hierboven kun je precies zien hoe dat gaat.  Meer >>

Minder chemische middelen. Hoe dan?

Er wordt nu in Nederland 11% minder gewasbeschermingsmiddelen gebruikt dan 5 jaar geleden. Toch is het bij elkaar nog steeds 5 miljoen kilogram aan werkzame stoffen per jaar. Het is de bedoeling om dit de komende 10 jaar nog verder naar beneden te brengen. Dit gebeurt o.a. door bepaalde chemische gewasbeschermingsmiddelen niet langer toe te staan.

Boeren moeten dus op zoek naar alternatieve methoden om planten en gewassen (= ons voedsel) te beschermen tegen ziekten en plagen. Dat is vaak best lastig. Soms kunnen natuurlijke vijanden helpen. Bekend zijn de lieveheersbeestjes, maar ook bepaalde virussen, bacteriën en schimmels kunnen schadelijke plantenziekten tegen te gaan.

Verder is er tegenwoordig veel aandacht voor plantweerbaarheid: als een plant in goede conditie is en een goede afweerreactie heeft, dan is ie minder vatbaar voor ziekten. Hierbij spelen o.a. bodembacteriën rond de wortels een grote rol, evenals moleculaire reacties in de plant. Verschillende universiteiten, onderzoeksinstituten en (veredelings)bedrijven doen onderzoek naar geschikte manieren om planten gezond te kunnen telen.
Je kunt ook een studie of opleiding volgen die met plantgezondheid te maken heeft.

 

Plantenjacht: op zoek naar bloemen

Wist je dat er ook midden in de winter nog planten zijn met bloemen? Zelfs wanneer het vriest komen er in het winterlandschap nog bloeiende planten voor, bijvoorbeeld het madeliefje (met stip op 1). Maar ook de paardenbloem, klimop en hazelaar kunnen rond de jaarwisseling in bloei staan.

Daarom wordt er jaarlijks in de kerstvakantie een Eindejaars Plantenjacht georganiseerd. Iedereen kan rond kerstmis en nieuwjaar buiten speuren naar bloeiende planten. Een zoekkaart kan je daarbij op weg helpen (zie ook website van Floron).

Ook leuk: Speuren naar het Stoepplantje van de week. Dit kan het hele jaar door.

 

Eindejaars Plantenjacht >>

Plakkerige revolutie

Zonnedauw is een (vleesetende) plant die van nature insecten vangt met een kleverige stof (foto: Wikipedia, GFDL)

Kleine lijmbolletjes die op de bladeren van een plant worden gespoten en waaraan schadelijke insecten blijven kleven. Eigenlijk gebeurt dit in de natuur al lang want sommige plantensoorten gebruiken van nature kleefstoffen om (schadelijke) insecten te vangen. In een onderzoeksproject wordt nu gekeken of dit principe nagebootst kan worden bij andere planten en bij voedselgewassen.

Het klinkt simpel, maar de uitvoering is nog best lastig. Je moet namelijk met veel dingen rekening houden. Bijvoorbeeld:
1. Je wilt geen biologische bestrijders of bijen /hommels vangen. Hoe zorg je dat de schadelijke insecten naar de lijm komen? Antwoord: door vluchtige lokstoffen toe te voegen aan de lijmbolletjes.
2. Toediening van de lijmbolletjes: ze moeten plakkerig genoeg zijn. Maar hoe zorg je ervoor dat je geen plakkerige tomaten krijgt….?
Kortom, er wordt hard gewerkt om alles uit te zoeken. Als het lukt, dan zou dat betekenen dat er veel minder chemische gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. Een plakkerige revolutie!

Meer over dit onderzoek>>

LEZING: Hoe communiceren planten en schimmels met elkaar?

Uit fossiele vondsten van miljoenen jaren geleden is gebleken dat landplanten al vroeg gekoloniseerd werden door  schimmels. Soms leidde dit tot een prettige samenlevingsvorm voor beiden (mycorrhiza), soms werd de plant door de schimmel geparasiteerd.

In alle gevallen moeten schimmels die interacties aangaan met planten het immuunsysteem van die planten onderdrukken. Hiertoe scheiden ze veel kleine eiwitten uit die het immuunsysteem van de plant zowel aan de buitenkant als van binnenuit manipuleren. Toch zijn planten tijdens de evolutie in staat gebleken deze aanvallen te doorstaan en ze soms in hun voordeel om te buigen.

Door het bestuderen van erfelijk materiaal van schimmels (schimmelgenomen) en de expressie van genen in die genomen tijdens de kolonisatie van planten, leren we steeds meer over de details van de communicatie tussen planten, mutualistisch (voor plant en schimmel gunstig) en parasitair (voor plant ongunstig) levende schimmels.

Pierre de Wit, voormalig hoogleraar Fytopathologie, vertelt hier meer over tijdens een lezing op 6 december. Meer>>

De berkenzwam, ook wel berkendoder genoemd, groeit op deze berkenstam. Op moleculair niveau is er al heel wat gecommuniceerd tussen de boom en deze parasitaire schimmel (foto: Anne Burgess / Birch Bracket Fungi (Piptoporus betulinus) / CC BY-SA 2.0).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zombie-molecuul

Heksenbezems in een berk, het gevolg van een fytoplasma. Fytoplasma’s bezitten een speciaal zombie-molecuul waarmee ze een plant kunnen laten groeien zoals zij willen. (bron: Wikipedia, GNU)

Misschien ken je ze wel, heksenbezems in bomen. Op sommige plekken in de boom groeien dan extreem veel takjes dicht op elkaar. Dit verschijnsel wordt veroorzaakt door een fytoplasma. Fytoplasma’s horen tot een speciale groep bacteriën en zijn berucht omdat ze de groei en ontwikkeling van een plant helemaal kunnen herprogrammeren. Hierdoor raakt de plant in een soort vegetatieve ‘zombie’-toestand.

Onderzoekers hebben nu ontdekt hoe dit kan. Een fytoplasma maakt een speciaal eiwit aan (SAP05) dat bindt aan de ontwikkelingsregulatoren in een plantencel. Op deze manier wordt de normale ontwikkeling verstoord en ontstaat er een abnormale groei.

Lees meer over het nieuw ontdekte zombie-molecuul >>

Erop of eronder

Elk jaar rond dierendag worden de Bodemdierendagen georganiseerd. Geef je waarneming online door en draag bij aan citizen science: een groot onderzoeksproject waarin mensen in heel Nederland samenwerken. In 2021 is het thema:

Bodemdieren zijn belangrijk voor planten. Ze spelen een grote rol bij het optreden of juist voorkómen van plantenziekten. Denk hierbij aan het samenleven in de bodem van slakken, pissebedden, regenwormen, schimmels, bacteriën en nog veel meer bodembewoners rondom plantenwortels.

Van 24 september t/m 6 oktober:
Doe ook mee met de Bodemdierendagen 2021!

Sneltest: 1 of 2 streepjes?

Een besmettelijke ziekte, die snel om zich heen kan grijpen.
Regelmatig controleren om een besmetting op tijd te ontdekken.
Met een eenvoudige sneltest.
Wachten op de uitslag: 1 of 2 streepjes…..?

Dit gebeurt niet alleen bij Covid-19. Het gaat ook op voor allerlei plantenziekten. Om snel te controleren of een plant besmet is met een virus of bacterie die een plantenziekte veroorzaakt, bestaan er al jarenlang verschillende sneltests.  Een voorbeeld hiervan is de sneltest op bacterievuur. De symptomen van de besmettelijke bacterie Erwinia amylovora zijn gemakkelijk te verwarren met die van andere plantenziekten. Het is dus belangrijk te weten waar je mee te maken hebt (nog een overeenkomst met corona).

Bekijk hier hoe ze op een boomkwekerij wekelijks controleren op bacterievuur met behulp van een sneltest:

Takkenherrie en bladmuziek

Fluitenkruid, trompetbloem en ratelpopulier: planten en muziek! Het is dit jaar het thema van de Botanische Tuinen in Utrecht. Wij kunnen planten horen en we kunnen ze gebruiken om muziek(instrumenten) mee te maken. Maar kunnen planten zelf ook geluiden horen?
Sommige mensen beweren dat planten beter groeien, wanneer je ze liefdevol toespreekt. Dit is nooit bewezen, maar er zijn wel aanwijzingen dat geluiden invloed kunnen hebben op een plant. Waarschijnlijk zorgt het geluid van rupsen die een naburige plant aanvreten, er mede voor dat buurplanten afweerstoffen aanmaken (hoewel dit vooral door chemische signaalstoffen in gang wordt gezet).

Bezoek Takkenherrie en bladmuziek in de Botanische Tuinen Utrecht!

Eerst 20x in je eten spugen

De Melige koolluis (Brevicoryne brassicae) is een van de insectensoorten waartegen het nieuw ontdekte resistentie-gen werkt (foto: Hans Smit, WUR).

Dat is wat de mosterdluis (een soort bladluis) doet voordat hij zich met het floëemsap van een resistente plant kan voeden: 20x in het sap spugen. Onderzoekers vermoeden dat het te maken heeft met het omzeilen van resistentie van de plant tegen zuigende insecten.

Resistentie gen
Pas geleden is een gen ontdekt in de modelplant zandraket (Arabidopsis) dat de plant beschermt tegen zuigende insecten, zoals bladluizen en wittevlieg. Veel insectensoorten moesten niets hebben van een plant met dit resistentie-gen. Insecten die zich toch tegoed deden aan planten met dit specifieke gen, kregen minder nakomelingen. Daarnaast bleek uit gedragsproeven dat de bladluizen vaker moesten spugen voordat ze konden beginnen met eten en ook minder lang floëemsap opzogen.

Bijzonder
Meestal zijn er meerdere plantengenen nodig om resistentie te krijgen tegen een bepaalde ziekte of plaag. Het is dan ook een bijzondere vondst dat in dit geval 1 gen zo’n groot effect heeft. En nog wel voor verschillende soorten plaaginsecten tegelijk

Meer>>

Internationale Dag van de Plantgezondheid

Planten zijn onmisbaar in ons dagelijks leven. Ze zorgen voor schone lucht, een prettige omgeving en verkoeling in hete zomers. Maar het belangrijkste: ze zijn de basis van al ons voedsel. Als we niet uitkijken, gaat maar liefst tot 40% van ons voedsel verloren wanneer planten aangetast worden door plantenziekten.

Daarom hebben planten op 12 mei hun eigen dag:  de Internationale Dag van de Plantgezondheid.
Want gezonde planten zijn van levensbelang!

Er komt trouwens heel wat bij kijken om planten gezond te houden. Lees er alles over op deze website en in het cahier Plantgezondheid.

Vanaf 12 mei is er ook een Engelstalige versie van het cahier: Plant Health

RNA tegen eikenprocessierups

Een team studenten heeft een internationale prijs gewonnen met het idee om de eikenprocessierups (EPR, in het Engels OPC) te bestrijden met behulp van silencing RNA (si RNA). Hoe werkt dat? Het wordt uitgelegd in deze video:

Het voordeel van si RNA is dat deze methode heel specifiek de eikenprocessierups aanpakt. Andere vlinders en insecten hebben dus geen last van het middel. Dit voorjaar wordt het onderzoek aan project Oakshield voortgezet.

Lees meer>>

Heel erg precies

Alleen ‘groene vingers hebben’ is al lang niet meer genoeg om het als agrarisch ondernemer te redden. Er komt steeds meer techniek kijken op een modern boerenbedrijf. Bekend zijn gps gestuurde machines, maar er worden veel meer slimme systemen ontwikkeld. Zo zijn er wiedrobots die zelfstandig onkruid kunnen verwijderen uit het gewas. En high tech spuittechnieken waardoor er veel minder drift plaatsvindt (drift is het uitwaaien van middelen).

Precisielandbouw
Planten kunnen tegenwoordig op maat water, meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen toegediend krijgen. Dit alles zorgt ervoor dat de plant onder optimale omstandigheden groeit. Maar ook zijn er op deze manier minder grondstoffen en middelen nodig. Het is dus ook nog eens goedkoper èn beter voor het milieu.

Bekijk wat er allemaal al mogelijk is met precisielandbouw>>

 

Wat eten we vandaag? En morgen?

Wat eten we vandaag?
Een simpele vraag, met voor ons meestal een eenvoudig antwoord. Maar is het zo vanzelfsprekend?
Want hoe voeden we de wereld op een eerlijke, duurzame en gezonde manier? Het is nu al lastig, dus hoe moet dat wanneer de wereldbevolking in 2050 stijgt naar 10 miljard?

Leerlingen gaan hierover op 3 maart in gesprek met experts tijdens de finale van het Wageningen Youth Institute. Leerlingen kunnen zich nog tot 15 februari 9.00 uur aanmelden om mee te doen met de finale.

Binnenkort gaat ook de aanmelding open voor leerlingen die in 2021/2022 door het Wageningen Youth Institute begeleid willen worden bij hun PWS.

 

Ook bioplastic heeft effect op bodemleven

Biologisch afbreekbaar plastic over een akker (foto: YouTube). Het is helaas niet de oplossing voor plasticvervuiling.

Landbouwplastic kan gebruikt worden om de groeiomstandigheden voor een gewas te verbeteren. Het onderdrukt bijvoorbeeld onkruidgroei. Maar na verloop van tijd kan de grond vervuild raken met kleine plasticdeeltjes. In proeven werd gevonden dat de aanwezigheid van deze microplastics in de bodem ervoor zorgt dat de groei en ontwikkeling van tarweplanten achterblijft. Dit negatieve effect was bij afbreekbaar landbouwplastic groter dan bij het traditionele plastic.

Waarom groeien de planten slechter?
Door de plasticdeeltjes in de bodem verandert de bacteriegemeenschap rond de plantenwortels sterk. Ook de zuurgraad en de elektrische geleidbaarheid van de bodem verandert. Dit alles zorgt ervoor dat de planten slechter groeien. Het kan ook gevolgen hebben voor de gevoeligheid van de planten voor plantenziekten. De rhizosfeer (= alle schimmels en bacteriën rondom de wortels) speelt namelijk een belangrijke rol bij de weerstand van een plant tegen ziekten en plagen.

Wil je meer weten over micro-organismen die planten beschermen?
Neem dan een kijkje op Yakult voor planten.

Aardappel met wratten

Ook planten kunnen wratten krijgen. Kijk maar eens naar de foto: deze aardappelen hebben last van wratziekte. Dat klinkt grappiger dan het is want wratziekte kan behoorlijk veel schade opleveren. Het is dan ook niet voor niets dat de schimmel die de wratten veroorzaakt (Synchytrium endobioticum), beschouwd wordt als een quarantaine-organisme (Q). Dit houdt in dat de ziekte zoveel mogelijk buiten Nederland (en de EU) gehouden moet worden. Dit gebeurt o.a. door strenge maatregelen, regelmatig controleren en testen, en door resistente aardappelrassen te verbouwen. Toch duikt de ziekte af en toe op, zoals afgelopen maand bij Stadskanaal. Het bleek hier zelfs te gaan om een onbekende ‘fysio’ (variant van de schimmel). Onderzoek moet nu uitwijzen of er resistentiegenen in aardappel bekend zijn, die deze nieuwe variant van de wratziekte kunnen weerstaan.
Meer over onderzoek aan resistentiegenen tegen wratziekte >>

Aardappelknollen met wratziekte. De vondst heeft nogal wat gevolgen (foto © NVWA).

Plantenwortels ruiken waar ze (niet) heen moeten

Bodemmicroben, zoals bacteriën en schimmels, produceren stoffen die door plantenwortels worden waargenomen. De wortels ‘ruiken’ deze signaalstoffen en kunnen er op reageren. In een proefopstelling werd getest of de geurtjes van bodemschimmels effect hebben op de groeirichting van de plantenwortels.

Naar welke kant zal de plantenwortel groeien? Ruikt de ‘gewone’ bodemschimmel het lekkerst of de schimmel die de plant infecteert en een plantenziekte veroorzaakt? (foto WUR).

Fatal attraction
Het resultaat is verrassend: de wortel van een jonge plant groeit significant vaker naar een ziekteverwekkende schimmel dan naar een onschadelijke bodemschimmel. Hoe kan dat?
De onderzoekers vermoeden dat het hier om een gevalletje fatal attraction gaat. De schimmel misleidt de plant als het ware met een lekker geurtje en kan vervolgens de plant parasiteren.

Signaalstoffen
In dit geval gaat het om een lab-test, waar de plant maar een beperkte keuze heeft. In een echte bodem wemelt het van microben en signaalstoffen en kan de keuze anders uitpakken. Overigens scheiden plantenwortels zelf ook stoffen uit. Op die manier kunnen ze met elkaar communiceren. Ook kan een plant door middel van haar geurstoffen hulp inroepen, bijvoorbeeld door sluipwespen te lokken wanneer er rupsen van de bladeren eten.

Op zoek naar nieuwe wants!

Hè, wat? Eén want, twee wants? Nee, het gaat hier niet om warme handschoenen, maar om ‘een wants’. Dat is een beestje dat bladeren en fruit aanprikt en dan het sap opzuigt. Op de plekken waar de wants in de plant geprikt heeft, ontstaan kleine beschadigingen waardoor bijvoorbeeld appels en peren misvormd raken.

De bruingemarmerde schildwants (Halyomorpha halys) beschermt zichzelf door te stinken (foto: T. Haye).

Er is sinds kort een nieuwe wants in Nederland gevonden. De bruingemarmerde schildwants (Halyomorpha halys) om precies te zijn. Onderzoekers willen meer te weten komen over de verspreiding van dit insect en over de mogelijke schade hier.

Help ook mee!
Jij kan ook helpen: ga op zoek en geef je waarneming door. De herfst is hier heel geschikt voor omdat de volwassen wantsen dan op zoek zijn naar een beschutte plek voor de winter en ze vaak op muren of gevels te zien zijn. Soms worden ze ook in huis gevonden.

Stinkwants
Maar let op! Deze schildwants worden ook wel stinkwants genoemd: bij dreiging van gevaar kunnen ze een vies stinkende vloeistof afgeven. Deze is voor mensen onschadelijk, maar als je dit luchtje niet aan je handen wil krijgen, kun je de wants beter niet direct aanraken, maar hem in een potje vangen.
Alle informatie>>

Youth World Food Day

Wat eten we vandaag? De keuze is reuze. De supermarkt biedt zo’n uitgebreid assortiment dat we soms niet meer weten wat te kiezen. En zeg nou zelf, waarom zou je verder nog over voedsel nadenken?!  Wel wat anders te doen!
Maar als je – bijvoorbeeld op 16 oktober op Wereldvoedseldag–  toch een keer iets dieper nadenkt over ons eten, dan kom je erachter dat het invloed heeft op heel veel dingen. Om te beginnen in je eigen omgeving:  je gezondheid, verpakkingsafval, dierenwelzijn. En iets verder van huis: economie en armoede. ontbossing, voedseltekorten en oorlogen (de Nobelprijs voor de Vrede 2020 is niet voor niets toegekend aan het Wereldvoedselprogramma!).

Jouw voedselkeuze heeft invloed (foto:Pixabay).

Kies je ‘wapen’

Het mooie is dat jij, die dagelijks voedsel eet, dus invloed hebt. Jouw keuze voor een bepaald voedselproduct heeft effect. Denk bijvoorbeeld aan slaafvrije chocola, scharrelvlees of Fairtrade.

Meer weten over jouw voedsel?  Speciaal voor jongeren en scholen is er vrijdag het online programma Youth World Food Day. Met workshops, video’s en opdrachten die leerlingen eventueel klassikaal kunnen uitvoeren.

 

Beter groeien met moleculaire verwarming

Zonnebrandcrème

Een plant met een soort ‘zonnebrandcrème’ op de bladeren groeit sneller dan een plant zonder deze toevoeging. Hoe dat kan? Door moleculaire verwarming! Het werkt zo: wanneer jij je insmeert met zonnebrandcrème dan absorberen moleculen in die crème de UV-straling van de zon en zetten dit – door moleculaire trillingen – om in warmte. Het gaat maar om een heel kleine temperatuurstijging dus daar merk je zelf niets van. Datzelfde principe is nu getest bij planten.

Moleculaire kacheltjes
Bladeren worden besproeid met speciaal geselecteerde moleculen – vergelijkbaar met die uit zonnebrandcrèmes – en deze ‘moleculaire kacheltjes’ zorgen ervoor dat de temperatuur van de plant tot ongeveer 1 graad Celsius kan stijgen. Dat lijkt niet veel, maar is toch genoeg om de plant net iets harder te laten groeien. Plantenveredelaars zien wel mogelijkheden voor deze nieuwe technologie, bijvoorbeeld om de gewasopbrengst te verhogen of planten in een koudere omgeving te laten groeien.

Meer over deze moleculaire verwarming>>

Reuzengroenten

Een shovel en een aanhangwagen waren nodig om twee pompoenen en een tomaat naar de Botanische tuinen in Utrecht te brengen. Op die plek wordt jaarlijks het Dutch Giant Vegetable Championship gehouden. Ook de 20-jarige Gerjan Puttenstein deed weer mee. In 2018 won hij de prijs voor de grootste pompoen (510 kilo). Dit jaar ging hij met de prijs voor de grootste tomaat aan de haal (2,7 kilo). Zijn pompoen, toch een slordige 600 kilo, viel net buiten de prijzen.

Gerjan, student Plantenwetenschappen aan de Wageningen University, vertelt dat het zaak is om de plant zo goed mogelijk te verzorgen zodat ie het beste resultaat kan geven. Op hoogtijdagen kan de reuzenpompoen dan 14 tot 15 kilo per dag groeien.

Gerjan vermoedt dat de winnende tomaat niet echt lekker meer zal zijn. Hij wil de reuzentomaat drogen en de zaden eruit halen voor volgend jaar omdat deze duidelijk de juiste eigenschappen hebben. De megapompoen wordt uitgehold voor Halloween.

Bodemdierendagen!

Ieder jaar in de aanloop naar Dierendag (4 oktober) worden de Bodemdierendagen georganiseerd. Ook in 2020 (25 sept – 7 oktober). Doe mee en ga op onderzoek in je tuin, op het balkon of met de hele klas op het schoolplein!
Bodemdiertjes zijn ontzettend belangrijk om planten gezond te houden. Ze zorgen voor genoeg voedsel voor de plantenwortels en helpen om plantenziekten boven- en ondergronds te bestrijden.